Kardinaal Mazarin: ‘Veins en verberg’

Van kardinaal Jules Mazarin, de rechterhand van Louis XIV, verscheen postuum in 1697 een ‘handboekje van de politicus’, met treffende aforismen en rake opmerkingen over de manier waarop je — ook in intermenselijke relaties — macht verkrijgt en behoudt.

Zijn Wegen naar macht verschijnt nu voor het eerst in het Nederlands en — tweede primeur — bij de nieuwe uitgeverij Krummholz, waarbij uitgever Mark Cloostermans de vertaling trouwens zelf voor zijn rekening nam.

Hoe macht werkelijk werkt

Poliltiek is niet voor koorknapen. Kardinaal Mazarin wist er alles van want hij stuurde na de dood van kardinaal Richelieu meedogenloos het beleid van de toen nog jonge Lodewijk XIV. Zijn Wegen naar macht, waarin hij zijn politieke inzichten serveert, wijst onverbloemd de weg naar die absolute macht.

Bart De Wever — ook geen koorknaap — was onder de indruk: ‘Dit boek zal menig brave lezer doen gruwelen. Voor die lezer heb ik een ontnuchterende boodschap: hierin staat enkel geschreven hoe de wereld van macht werkelijk werkt.’ Als flaptekst kan deze commentaar tellen. Maar wie de moeite neemt om Mazarins inzichten tot zich te nemen, die kan meestal alleen maar instemmend knikken.

Spreek goed over iedereen

Dat het boekje uit zwarte bladzijden bestaat met een zilverkleurige opdruk vergroot de bijzonder zwartgallige maar daarom niet minder ware boodschap die Mazarin hier kwijt wil. Zeker in de politiek maar ook waar er ‘gemenst’ wordt, is de Wille zur Macht alom aanwezig. Alleen komt het erop aan om die te verbergen met een uitgestreken gezicht en een bijna maniakale paranoia, als je Mazarin mag geloven.

Al van bij de start wanneer hij het over de twee grote principes heeft, is het prijs: ‘De ouden zeiden: beheers je en wees terughoudend. Wij zeggen: veins en verberg.’ Meer dan honderd bladzijden later vat Mazarin in beste leraarstraditie in vijf korte zinnetjes de kern van zijn boodschap samen: ‘Doe alsof. Verberg. Vertrouw niemand. Spreek goed over iedereen. Denk na voordat je handelt.’

Vorstenspiegel

Mazarins handboekje of brevier is een prachtig voorbeeld van een vorstenspiegel. Adviseurs plachten kroonprinsen of koningen in wording vaak een spiegel voor te houden over hoe ze later moesten regeren. De vorst van Machiavelli is allicht het meest bekende voorbeeld. En ook hij geeft daarin Lorenzo de Medici de raad om voortdurend over zijn schouder te kijken om zo ongeschonden het doel te bereiken: absolute macht die door iedereen al dan niet knarsetandend wordt erkend. Alle middelen zijn daarbij geheiligd, zoals het heet.

Mazarin serveert zijn misantropische mensbeeld in kleine porties die de diverse facetten van het maatschappelijke leven bestrijken: hoe verwerf je een goede reputatie of de gunst van anderen? Hoe zing je andermans lof? Hoe probeer je van een tegenstander af te komen? Wat met feesten en banketten? En hoe verberg je het best je gevoelens?

Geen doordrammer

Mazarin klopt vaak op dezelfde spijker: nooit je medemens vertrouwen. En altijd jezelf beheersen. Soms komt dit nogal paranoïde over: ‘Handel met je vrienden alsof ze op een dag je vijanden zouden kunnen worden.’

Maar Mazarin is geen doordrammer en weet hoe je in alle sereniteit een balans moet vinden waarin het minste kwaad uiteindelijk opweegt tegen het zogezegd grotere goed: ‘Het is beter een licht nadeel te accepteren dan de zaken van anderen te bevorderen omdat je grote voordelen hoopt te behalen.’

Ergernis op ergernis

Leven is in zijn ogen een kwestie van ultieme voorzichtigheid, waarbij je nooit uit het oog mag verliezen dat er altijd wel iemand klaar staat om je een mes in de rug te steken.

Toch blijft hij in deze rake opmerkingen vaak lichtvoetig ontwapenend, zoals bij zijn advies om je als manager tot je kerntaak te beperken: ‘Zorg er ten slotte voor dat je nooit rechtstreeks te maken hebt met ambachtslieden, en bemoei je niet met financiën, tuinen of bouwwerken: allemaal zaken die enorm veel werk geven en alleen maar ergernis op ergernis opleveren.

Troefkaarten achter de hand

Dat Mazarins vademecum zo laat na zijn dood opdook, voedde het vermoeden dat hij misschien niet zelf de auteur ervan was. Maar geheel in de geest van zijn aanmaningen geeft het geen pas om je troefkaarten te laten zien. Beter ze achter de hand te houden tot het spel ten einde is, toch?

Wegen naar macht is niet alleen een gids voor wie op zoek is naar macht en houvast in het leven, maar bijzonder vermakelijk in al zijn zwartkijkerij. Je zou er blijven uit citeren.