De man in Westerbork: moord en doodslag in Den Haag

Met De man in Westerbork bezorgt voormalig journalist John Kuipers ons zijn derde oorlogsthriller die zich voor een groot deel in het bezette Den Haag afspeelt.

Zijn debuut Musserts schaduw ging over het oorlogsjaar 1940, zijn tweede politieroman Het bedrog van Göring speelde zich in 1941 af. In zijn nieuwe detective bevinden we ons in 1942, de week voor en na Kerstmis en Nieuwjaar.

In de – kerk aan het Spui in Den Haag is een man aan een kruisbeeld gespijkerd, een Bijbelse straf in 1942. De ruim twee meter lange hoofdinspecteur Charlie Swieninck, die de moordbrigade van de Haagse recherche leidt, ontdekt niet veel later dat de dode een onbetekenende kruimeldief was.

Joodse maffia

Na een tip stuit Swieninck op een samenhang met de Joodse familie van Philip Goudvisch, die al decennia door geweld en chantage haar geld verdient in de criminele onderwereld van Den Haag. Niet voor niets wordt de familie vergeleken met de maffia. Swieninck rept zich naar de villa van de familie maar vangt bot.

Alle mannen van de familie, inclusief stamvader Philip, zijn door de SS naar het doorgangskamp van Westerbork afgevoerd. Vanuit Westerbork werden de Joden naar het oosten gedeporteerd, vooral naar het vernietigingskamp Auschwitz. Het was een enkele reis naar de dood.

Trein

Met speciale Duitse toestemming reist Charlie zelf met de trein naar Westerbork, maar hij keert van een kale reis terug. De imponerende Goudvisch senior zwijgt halsstarrig en dat ondanks alle dreigementen. Er komt maar geen schot in de zaak en de tijd dringt.

Dan wordt, precies een week na de kruisophanging in de kerk, bij een molen uit Wassenaar weer een lichaam gevonden. Het blijkt dat van de zakenman Edgar de la Rive Rijckholt, een kennis van Philip Goudvisch, te zijn.

Druk

Vanaf dat moment begint de zaak vastere contouren aan te nemen. De la Rive en Goudvisch werkten intensief samen en er was sprake van een recent zakenconflict. Maar dan bemoeien de Duitsers zich ermee. De hoogste SS-instantie in Den Haag zet Swieninck onder zware druk en hij krijgt exact een week de tijd om beide moorden op te lossen en een map met waardevolle documenten in bezit te krijgen. Zo niet, zullen ze persoonlijk zware sancties tegen hem treffen.

Voor Charlie wordt het een wedloop tegen de dood. Hij beseft inmiddels maar al te goed dat er nog veel grotere belangen op het spel staan. Ook wordt hij aan handen en voeten gebonden bij wat hij wel en niet mag onderzoeken.

Fie

Daar komt bij dat in Den Haag in oorlogstijd weinig mensen onvoorwaardelijk te vertrouwen zijn. ‘Tegenwoordig duikt steevast één dringende vraag op: waar staat de ander? Aan de kant van de Nieuwe Orde? Of juist niet?’ Er zijn gematigde Duitsers, maar ook fanatieke nazi’s. Er zijn betrouwbare Nederlanders, maar ook veel NSB’ers. Elk verkeerd woord kon je in die tijd fataal worden.

Behoedzaam manoeuvreert Swieninck tussen dat alles door. Op het eerste gezicht is hij een norse en een zelfs behoorlijk meedogenloze politieman. Maar wie iets dieper kijkt, ziet dat hij het hart op de juiste plaats heeft en dat onrecht hem wel degelijk aan het hart gaat. In deze thriller verdiept zich ook zijn relatie met zijn buurvrouw Fie, die naar het einde toe een eigen inbreng toegemeten krijgt.

Brussel

Tussendoor reist Swieninck voor een dienstopdracht naar Brussel — in een vorig boek was hij al eens in Antwerpen. Blijkbaar denkt John Kuipers dat Brussel in 1942 een Franstalige stad was. Want alle straatnamen en plaatsen worden in het Frans weergegeven.

Een van de sterke punten van de auteur zijn zijn prachtige sfeerbeschrijvingen. Hij beschrijft straten en gebouwen van Den Haag die er niet meer zijn. Met verve schrijft hij over Nederland in putje winter. Kuipers deed tot in de kleinste details onderzoek om de achtergrond van zijn verhaal helemaal te doen kloppen. Ook is er veel aandacht besteed om de Duitse instanties in Den Haag tot in de puntjes weer te geven. Deze thriller zal ook historisch geïnteresseerden boeien.

John Kuipers heeft het metier van thrillerauteur volledig in handen. Vlot leesbaar, spannend, stevige plot en voldoende details (kruimels) om zijn lezers bij de les te houden.