fbpx


Binnenland, Cultuur

UNESCO kapittelt Waals patrimonium

Weer een stuk folklore omstreden verklaard



Tradities zijn er zonder meer om te koesteren. Alleen, en de laatste jaren steeds vaker, botsen sommige van hen met wat volgens de huidige consensus gangbaar en vooral aanvaardbaar is. We zagen hoe enkele jaren geleden die ene praalwagen het carnaval van Aalst in het vizier van de UNESCO bracht. Het recentste slachtoffer: de Ducasse van Aat, de aloude Picardische stad, vandaag gelegen in de problematische provincie Henegouwen. De UNESCO Men hoeft geen grote fan te zijn, actief of passief,…

Niet ingelogd - Plus artikel - log in of neem een gratis maandabonnement

U hebt een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting of betaling. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U hebt reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement





Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.

U kan aanmelden via uw e-mail adres en wachtwoord of via uw account bij sociale media als u daar hetzelfde e-mail adres hebt.








Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder uw e-mail adres en uw naam en we maken automatisch een nieuw account aan of we sturen u een e-mailtje met een link om automatisch in te loggen en/of een nieuw wachtwoord te vragen.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


Tradities zijn er zonder meer om te koesteren. Alleen, en de laatste jaren steeds vaker, botsen sommige van hen met wat volgens de huidige consensus gangbaar en vooral aanvaardbaar is. We zagen hoe enkele jaren geleden die ene praalwagen het carnaval van Aalst in het vizier van de UNESCO bracht. Het recentste slachtoffer: de Ducasse van Aat, de aloude Picardische stad, vandaag gelegen in de problematische provincie Henegouwen.

De UNESCO

Men hoeft geen grote fan te zijn, actief of passief, om de patrimoniale waarde in te zien van een heleboel tradities die dit land rijk is. En dit brengt ons onmiddellijk bij een van de kerntaken van de UNESCO. Doorgaans noemt men de organisatie in één adem met het begrip werelderfgoed. Niet onterecht, natuurlijk. Een hele lijst werd inmiddels aangelegd met, althans voor dit land, zaken als de Grote Markt van Brussel of het historisch centrum van Brugge als sterkhouders.

Dit verhaal begon in 1972 met de ‘Conventie voor de bescherming van het cultureel en natuurlijk werelderfgoed’. Recenter is de aandacht voor het zogenaamde ‘immaterieel cultureel erfgoed’, in 2003 eveneens in een Conventie gegoten. Hierbij draait het allemaal rond ‘praktijken, representaties, uitdrukkingen, kennis en vaardigheden die gemeenschappen erkennen als onderdeel van hun cultureel erfgoed’. Fysiek gesproken misschien minder tastbaar, maar daarom niet minder belangrijk. Ook hier staat een hele waslijst tegenover, van de Kroningsfeesten van Tongeren tot de Meyboomplanting in Brussel.

Botsingen met huidige standaarden

Ook de jaarlijkse herdenking van Sint-Verhaeren door ULB en VUB blijkt tot ons cultureel erfgoed te behoren. Er is wat creativiteit nodig om het verband te leggen tussen het concept patrimonium en die jaarlijkse stoet vol zwijnerijen, ook wel eens ‘feest van de decadentie’ genoemd, maar dan wel in zo’n proletarische vorm dat de werken van Joris-Karl Huysmans haast burgerlijk lijken. Hoe dan ook, de gustibus et coloribus non est disputandem, het is de droomformule om menig dispuut elegant te beëindigen. Wat men ook op die lijst aantreft is — was — het carnaval van Aalst, en — recenter — de Ducasse van Aat.

Laten we het eufemistisch stellen: sommige van die aloude praktijken en vooral de manier waarop zij dingen voorstellen, durven wel eens botsen met hedendaagse standaarden. Zeker zoals die in organisaties als de UNESCO beleefd worden. Dat hebben ze begin deze maand in Aat aan den lijve ondervonden. Eerst de traditie, dan het probleem.

Bruxelles Panthères

De Ducasse is een folklorisch feest waarvan de oudste vermelding teruggaat naar 1399. Het is een jaarlijkse traditie die zich tussen eind augustus en begin september afspeelt en enkele dagen in beslag neemt. Een leuke vertoning is het, met draken, reuzen en heel wat pékèt durven we aannemen, maar ook met ‘le Sauvage’, en daar knelt het schoentje. Blijkbaar is het personage, een relatieve nieuwkomer, pas sinds de editie van 1873. Hij is zwart geverfd en voorzien van kettingen aan de polsen. Een ‘blackface‘ dus, zoals men anno 2022 zou zeggen, een gevoelig thema dus, not done eigenlijk. Tot de vorige editie werd hij zelfs afgebeeld met een ring door de neus.

Een kleine bedenking: in 2008 kwam de Ducasse op de UNESCO lijst van ‘immaterieel cultureel erfgoed’ terecht. Ook al maakte ‘le Sauvage’ deel uit van de setting. De eer zou het carnaval van Aalst pas enkele jaren later te beurt vallen. Een Brusselse organisatie, Bruxelles Panthères genaamd, ontdekte in 2018 het bestaan van ‘le Sauvage’, kaartte dit aan bij de UNESCO, waarna de heksenjacht kon beginnen. De naamkeuze ‘Bruxelles Panthères’ is geen toeval. Wie even kort hun website doorloopt krijgt meteen een duidelijk beeld. Uiteraard is de naamkeuze — denk aan de Black Panthers — geen toeval. Maar ze zien het breder. Van de Ducasse tot het lot van de Palestijnen, het behoort allemaal tot hun core business. Wat er ook van zij, de kwestie werd aangekaart bij de UNESCO en de bal ging aan het rollen.

UNESCO-dynamiek

Twee dynamieken kwamen tot stand, de eerste wat sneller dan de andere. In november werd een ‘commission citoyenne‘ in Aat in het leven geroepen. Met 60 leden zowaar, 40 burgers en telkens 10 mensen uit het verenigingsleven en evenveel uit de folklore. Hun opdracht? Bepalen of het personage van ‘le Sauvage’ nog verder deel kon uitmaken van de Ducasse. In se lagen drie scenario’s op tafel: zijn behoud, zijn verwijdering of het verwijderen van de grimage, zeg maar.

Het was de bedoeling tegen maart 2023 een rapport aan de UNESCO voor te leggen, alleen werd dit initiatief door die andere dynamiek ingehaald, die van de UNESCO zelf. Begin deze maand kwam de zaak ter discussie op de bijeenkomst in Rabat. Aanwezig voor België was de onfortuinlijke Bénédicte Linard (ECOLO), minister van Cultuur voor de Franse Gemeenschap (steevast ongrondwettelijk als als la communauté Wallonie-Bruxelles benoemd). Waar ze aanvankelijk wees op de ‘bemiddelingsinitiatieven’, zwichtte ze voor de druk en stemde ook zij resoluut voor het schrappen van de Ducasse van de UNESCO-lijst. ‘Om een internationale afgang te vermijden.’

Uiteraard doet de kwestie van Aat aan Aalst denken. En toch. Steen des aanstoots van het carnaval was die ene praalwagen die als antisemitisch ervaren werd, op een moment dat ‘le Sauvage’ al zo’n 125 jaar op het appel was en de facto deel uitmaakte van de UNESCO-erkenning. En misschien het belangrijkste, toch vanuit strategisch oogpunt bekeken: de stad Aalst die de bui voelde hangen, vroeg UNESCO zelf om haar van de lijst te verwijderen. We hebben niet de indruk dat het wegvallen van deze erkenning op de sfeer gedrukt heeft. We wensen hetzelfde voor het vrolijke volk van Aat. Santé bonheur!

Michael Vandamme