Vlaanderen heeft zeker níét meer kinderen nodig

In een recent verschenen opiniestuk hield cd&v-ondervoorzitter Robrecht Bothuyne een pleidooi voor meer kinderen in Vlaanderen. De redenen hiervoor zijn gekend: door de dalende geboortecijfers ontstaat er vergrijzing en dat heeft dan weer nadelige effecten op onder andere de betaalbaarheid van onze sociale zekerheid. Maar pleiten voor nog meer mensen in een al dichtbevolkte regio is geen realistische, duurzame en ethisch verantwoorde keuze.

Bij een oproep om meer kinderen te maken denken we eerder aan dystopische sciencefictionfilms of aan duistere, verre landen, maar niets is minder waar. Heel wat (westerse) landen en democratieën geraken in paniek door de dalende geboortecijfers. Overal zien we dezelfde gevolgen: een krimpende bevolking op arbeidsleeftijd, toenemende druk op de sociale zekerheid en zorgsector en terugvallende economische groei. Dat baart vooral leiders en economen zorgen, omdat alles gebouwd is rond een maatschappelijk model gebaseerd op (oneindige) groei. Hoog tijd om van dat achterhaalde model af te stappen.

Réarmement démographique

De overheden van de getroffen landen grijpen steeds meer naar pronatalistische maatregelen, een beleid dat het krijgen van kinderen moet stimuleren. Bothuyne verwijst naar landen zoals Frankrijk, Japan, Polen en Denemarken. Emmanuel Macron heeft het bijvoorbeeld over de ‘réarmement démographique’ van zijn land. Uit Bothuynes pleidooi begrijp ik dat nu ook Vlaanderen moet volgen.

Maar zo’n beleid is verre van onschuldig. Zo worden kinderen en het krijgen van kinderen gezien als een economisch middel om een weinig nobel doel te bereiken: meer geld in het laatje brengen. Bothuyne verwijst naar de christelijke waarden van het gezin, wat zeer mooi en terecht kan zijn, maar hij bedoelt vooral ook de noodzaak aan meer consumenten en werkkrachten. Spijtig, want in een ‘warme’ maatschappij verwacht je niet dat mensen gereduceerd worden tot een economisch instrument.

Minder is meer

Die oproepen passen perfect in het groeiverhaal dat we dagelijks in het nieuws voorgeschoteld krijgen, maar ze zijn even onduurzaam als immoreel. Dat de hoge bevolkingsdruk in Vlaanderen voor allerlei uitdagingen zorgt, wordt bij elk rapport over vervuiling, verlies aan biodiversiteit, klimaatverandering, overstromingsgevaar, droogte en mobiliteitsproblemen bevestigd, maar het dringt niet door bij onze politici. Ze kiezen steeds voor technologische ‘oplossingen’ of nieuwe regeltjes terwijl de olifant in de kamer onbenoemd blijft. De demografische projecties voor Vlaanderen geven aan dat de bevolking blijft groeien door migratie, wat de problemen alleen maar zal verergeren.

We moeten het trouwens niet alleen doen voor ons milieu en de natuur. Een lagere bevolkingsdruk zou de levenskwaliteit van ons allen ten goede komen. Vlaanderen is een van de meest dichtbevolkte regio’s in Europa en dat heeft zo zijn gevolgen voor ons gemoed en onze vrijheid. Het is overal druk en de mens is even opgejaagd aan het leven als de nog resterende wilde dieren in onze mini-natuurgebiedjes. We moeten allemaal steeds meer regeltjes volgen en anders gaan leven om het allemaal ‘leefbaar’ te houden met steeds meer mensen per vierkante kilometer.

Krimpbestendige maatschappij

Als de hele maatschappij gebouwd is op een groeiverslaafd systeem, is het ook logisch dat het in de problemen komt wanneer het aantal consumenten en de actieve bevolking dalen. De vrees is dus begrijpelijk, maar daar ligt nu net het probleem: we denken steeds in termen van groei. Maar wat als we nu eens out of the box durven denken?

Een maatschappelijk model dat geen groei nodig heeft zou allerlei voordelen bieden. We zouden al onze natuurdoelstellingen halen met de vingers in de neus, net zoals alle andere uitdagingen die voortkomen uit een steeds toenemende bevolkingsdruk. En gedaan met het gejaagde leven, want we zouden ons dan ook niet meer moeten ziek werken om elk jaar meer omzet te draaien.

En dat kan perfect, tenminste als we een beetje anders durven denken. Als we bijvoorbeeld kiezen voor een duurzaam pensioenstelsel waarbij elke generatie haar eigen pensioenen betaalt, is het pensioenensysteem al meteen gered. En is het een probleem als het onderwijs krimpt en de seniorensector groeit? Bothuyne verwijst naar maatregelen die de productiviteit moeten doen toenemen zonder de werkdruk te verhogen, daar moeten we inderdaad op inzetten.

Dus we steunen Bothuyne zeker met zijn oproep om de demografische uitdaging te bespreken in Vlaanderen, maar dan met een heel andere insteek. In plaats van een oproep te doen voor een demografische herbewapening, moeten we onze leiders en economen overtuigen om de maatschappij krimpbestendig te maken. Het is niet alleen een kwestie van moeten omdat oneindig groeien in een eindige wereld onmogelijk is, maar we zouden er ook allemaal beter van worden.