Vlaanderen wereldkampioen discriminatiebestrijding

In mijn column voor Doorbraak van 6 juli 2025 riep ik Vlaams minister van Werk Zuhal Demir op om de praktijktesten die discriminatie op de arbeidsmarkt moeten opsporen af te schaffen. Uiteraard wist ik toen ook al dat de minister niet op mijn vraag zou ingaan. In het Vlaams regeerakkoord staat duidelijk dat de regering inzake discriminatiebestrijding nog een tandje gaat bijsteken. 

Praktijktesten zijn fake sollicitaties per mail of per telefoon van twee gelijkaardige individuen met een verschillende naam of leeftijd met de bedoeling om discriminatie te detecteren. De directe aanleiding voor mijn column vorig jaar was een ingebrekestelling die negentig Gentse werkgevers in de bus kregen omwille van vermeende discriminatie die aan het licht was gekomen bij de praktijktesten. De redenen die we hiervoor inriepen zullen we niet herhalen, geïnteresseerde lezers kunnen terug naar die column. Intussen hebben zich nieuwe ontwikkelingen voorgedaan.

Black Lives Matter

De N-VA is zoals bekend geen voorstander van dergelijke methodieken, maar haalde op dit punt bakzeil ten aanzien van Vooruit. Het was dus wachten op de voorgestelde maatregelen. Die zijn sinds kort bekend. In het overgrote deel van de sectoren zal de Vlaamse overheid dit najaar praktijktesten tegen discriminatie lanceren, zo konden we lezen in zakenkrant De Tijd.

De kop van het artikel ‘Minister Demir lanceert praktijktesten in leeuwendeel Vlaamse economie’ was wel enigszins misleidend. Demir is niet de minister die dergelijke testen lanceert, dat deed voorgangster minister Hilde Crevits al in 2021. We schreven eerder al dat de uit de VS overgewaaide Black Lives Matter-protesten toen de concrete aanleiding vormden voor deze beleidsbeslissing. Zo werkt politiek tegenwoordig.

Top-downaanpak

De testen die Demir nu wil invoeren verschillen wel van die van Crevits. Toen mochten de sectoren nog zelf de methodiek bepalen hoe ze een en ander in kaart wilden brengen. Nu voert Demir een uniforme aanpak van bovenaf in. Waarom is niet heel duidelijk, want het zou niet de bedoeling zijn om een rangschikking te maken onder sectoren: Demir wil geen sectoren aan de schandpaal nagelen, alleen sensibiliseren.

Waarom is een van boven opgelegde uniforme aanpak dan nodig? Sectoren die al twintig jaar een eigen aanpak volgen, zoals de uitzendsector, moeten deze nu verplicht opgeven. De allereerste meting zal opnieuw een nulmeting zijn. Bij een tweede meting zal dan de vooruitgang kunnen worden gemeten. Ook onder Crevits was er sprake van een nulmeting, maar omdat de methodiek niet vergelijkbaar is, moet men weer van nul beginnen. Dat Vlaanderen intussen in een besparingsmodus zit is even van geen tel. Alle begrip voor de lezers die nu licht nerveus beginnen te worden: neen, Vlaanderen doet het niet altijd beter. Maar hoe gaat alles nu in zijn werk?

Drukkingsmiddel

De praktijktesten worden opnieuw ingebed in de Vlaamse sectorconvenanten. Dit zijn officiële afspraken tussen de Vlaamse regering en de sociale partners van de verschillende sectoren, 39 in totaal, om actieplannen te ontwerpen en uit te voeren om de arbeidsmarkt te verbeteren. Het gaat om onderwijs en arbeidsmarkt, levenslang leren, diversiteit en inclusie, werkbaar werk en instroom en retentie. De overheid subsidieert sectorconsulenten die bedrijven in de betrokken sectoren ondersteunen om de actieplannen in de praktijk om te zetten. Naast de grootscheepse sectoriële aanpak hebben ook verschillende Vlaamse steden acties lopen.

Door de praktijktesten in te bedden in de sectorconvenanten creëert de minister meteen een drukkingsmiddel. Als sectoren weigeren om in te stappen, verliezen ze subsidies. Zeven sectoren, en niet van de minste, hebben alvast beslist niet mee te doen: het aanvullend paritair comité voor de bedienden, de voeding, transport en logistiek, lokale besturen, verhuis, uitvaart en de metaal- en technologiesector. Dat de totale pot subsidies intussen ook gehalveerd is, van 23 naar 12 miljoen, zal zeker ook meespelen.

Vlaanderen wereldkampioen

Als de regering al die plannen doorvoert, dan is Vlaanderen wellicht wereldkampioen in het bestrijden van discriminatie op de arbeidsmarkt. Ik ken geen land waar op dergelijke bijna industriële schaal naar discriminatie wordt gezocht.

Dat zeven sectoren intussen niet meer meedoen, zint de discriminatie-activisten niet. Volgens hen moet de overheid dan zelf met maatregelen over de brug komen. Het is nu al voorspelbaar dat de loutere sensibilisering onder druk zal komen. De natte droom van de activisten zijn privébedrijven die het moeten komen uitleggen in de rechtbank. Waar komt die Vlaamse ijver die elders zijn gelijke niet kent in godsnaam vandaan? En, nog belangrijker, wie wordt daar beter van?

In januari verscheen het Trendrapport Kwetsbare groepen op de arbeidsmarkt van het onvolprezen Steunpunt Werk. Daaruit bleek dat op het vlak van werk er de laatste tien jaar veel is verbeterd voor personen met een niet-EU-27-migratieachtergrond: de werkzaamheidsgraad steeg van 53,6 procent in 2014 naar 64,5 procent in 2024. De werkloosheidsgraad van personen geboren buiten de EU-27 daalde tussen 2014 en 2023 van 15,3 procent naar 7,1 procent. Dat zijn behoorlijk indrukwekkende cijfers. God mag weten waarom de Vlaamse regering deze niet gebruikt om positief beleid dat goede praktijken beloont verder te ontwikkelen, in plaats van het pad van de verderfelijke praktijktesten te blijven volgen.