fbpx


Sport

Voetbal, opium voor het volk

En dan is er de man met de vuurpijl



Op zondag 5 december vond de voetbalderby plaats tussen Beerschot en Antwerp, traditioneel een geladen confrontatie. In minuut ’68, met een 0-1 stand voor de bezoekers op het bord, werd het een Beerschotfan te machtig. Hij rende het vak van de Antwerpsupporters tegemoet en gooide een brandende vuurpijl in de tribune. De man werd opgepakt en is aangeklaagd voor poging tot brandstichting en doodslag. ‘Schandalig gedrag’ zongen de media in koor. Ja natuurlijk is het dat. Sportjournalisten doen niets anders…

Niet ingelogd - Plus artikel - log in of neem een gratis maandabonnement

U hebt een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting of betaling. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U hebt reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement





Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.

U kan aanmelden via uw e-mail adres en wachtwoord of via uw account bij sociale media als u daar hetzelfde e-mail adres hebt.








Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder uw e-mail adres en uw naam en we maken automatisch een nieuw account aan of we sturen u een e-mailtje met een link om automatisch in te loggen en/of een nieuw wachtwoord te vragen.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


Op zondag 5 december vond de voetbalderby plaats tussen Beerschot en Antwerp, traditioneel een geladen confrontatie. In minuut ’68, met een 0-1 stand voor de bezoekers op het bord, werd het een Beerschotfan te machtig. Hij rende het vak van de Antwerpsupporters tegemoet en gooide een brandende vuurpijl in de tribune. De man werd opgepakt en is aangeklaagd voor poging tot brandstichting en doodslag.

‘Schandalig gedrag’ zongen de media in koor. Ja natuurlijk is het dat. Sportjournalisten doen niets anders dan mensen oppeppen en warm maken voor de wekelijkse stammenoorlog, maar als er eentje te enthousiast voor zijn kleuren gaat, wordt hij gediaboliseerd. Het moet ‘sportief’ blijven hé. Helaas oogst men wat men zaait en is voetbal in de huidige vorm een rituele demonstratie van geweld, verpakt in hypocriete boodschappen van fair play en respect. Zijn hooligans een uitwas of vormen zij de essentie, het logisch uiteinde van een escalatie? Een duik in de geschiedenis maakt veel duidelijk.

Wikimedia

Nagespeelde historische wagenrennen.

Brood en spelen

Uit de hand lopende opstootjes in en rond het stadion zijn niets nieuws. Legendarisch gebleven is de Nika-opstand in Constantinopel in het jaar 532. Tijdens het toen zeer populaire wagenrennen raakten twee supporterskernen, deze van de blauwen versus de groenen, met elkaar slaags en er vielen een handvol doden. De zeer beschaafde keizer Justinianus liet de schuldigen arresteren. Dat had een onverwachts effect: de fans van beide teams keerden zich tegen hem. Hij was toch de organisator van de spelen? Dat hij verdomme de supporters eens laat begaan.

Om de gemoederen te bedaren besloot men de wedstrijdkalender verder af te werken. Op 13 januari liep de renbaan vol met een opgehitste menigte die, in plaats van de blauwen of de groenen aan te moedigen, tijdens de wedstrijd de keizer allerlei beledigingen naar het hoofd begon te slingeren, onder het motto ‘Nika!’ (Overwinning! Zege! Sieg heil!). De meute bestormde vervolgens het vlakbij gelegen paleis dat gedurende vijf dagen een belegerde vesting was. De chaos was compleet, de branden die ontstonden legden een groot deel van de stad in de as. Slechts met de grootste moeite kon Justinianus de opstand bedwingen en liet zowat 30.000 relschoppers, of ze nu blauw of groen waren, terechtstellen.

Een mijlpaal in de geschiedenis van het hooliganisme. Men moet echter begrijpen waarom de gladiatorengevechten en de wagenwedstrijden in het Romeinse Rijk zo populair waren: de overheid organiseerde de Spelen zelf, als volksvermaak en uitlaatklep voor de massa die voor de rest niets in de pap te brokken had. Brood en spelen dus, panem et circenses, zoals de Romeinse satiredichter Juvenalis het benoemde. Het volk heeft afleiding nodig, zodat de machthebbers hun gang kunnen gaan. Dat volksvermaak moét een dosis geweld bevatten, er moet bloed vloeien, zodat de toeschouwers met een voldaan gevoel naar huis gaan.

De bizonman

Dat is echter -letterlijk- een tweesnijdend zwaard, zoals de Nika-opstand toonde. Het georganiseerde geweld in de arena kan altijd overspringen naar buiten. Of men kan het stadion beginnen afbreken, of erger nog: de toeschouwers keren zich tegen de overheid zelf, zoals Justinianus mocht ondervinden. Het sportevenement krijgt dan het tegengestelde effect van wat de machthebbers beogen: in plaats van entertainment en rust te brengen, leiden de Spelen naar revolte.

Een bestorming van het paleis dus. Het is alsof de hooligan doorheeft welk spel er echt gespeeld wordt en zich tegen de staat en het systeem keert. Wie denkt aan de bestorming van het Capitool door Trumpaanhangers, op 6 januari 202, ziet de analogie. De iconische bizonman, alias Jacob Anthony Chansley, ook bekend als Jake Angeli, is de perfecte veruiterlijking van de gepolitiseerde hooligan die zijn fysieke en mentale energie gebruikt om het keizerlijk paleis kort en klein te slaan. Hij mag nu 41 maanden brommen.

Sport dus, als religie en massadrug, stevig bewaakt door een veiligheidscordon. Terwijl het bij de oude Grieken in essentie om lichaamscultuur ging, een paar rondjes lopen voor de eer, begrepen de Romeinse bestuurders perfect de demagogische kracht van sport als middel om het volk te verstrooien. De recreatieve sportbeoefening interesseert de machthebbers niet. Wel de ‘spelen’, het stadion als rituele plek waar het geweld kan geconsumeerd worden, het publiek zich eens mag uitleven, om dan de maandagmorgen terug tot de orde van de dag over te gaan.

De Jupiler League

Het hedendaagse voetbal is de onbetwistbare erfgenaam van de Romeinse circus- en arenaspektakels: een gewelddadige kijksport waaraan de massa binnen bepaalde perken mag participeren. Profvoetballers – de hedendaagse gladiatoren – hebben een vedettenstatus, sommigen worden echte halfgoden (Messi, Ronaldo, Maradonna in zijn goede tijd). In het spel zelf kan het er bijzonder agressief aan toegaan, waarbij ernst en komedie haast niet van elkaar te onderscheiden zijn. Een aanvaller die op het doel afstormt, wordt – dat is bijna standaard – van de bal getrapt en gaat dan kronkelend op de grond liggen, in de hoop op een strafschop en uitsluiting (rode kaart) van zijn belager. Soms wordt hij ook echt op een berrie weggedragen, sommigen zijn dan maanden buiten dienst of geraken zelfs blijvend op de sukkel.

Voetbal is oorlog én theater, men verwacht dat de ploegen er stevig in hakken. Interessant is ook het obligate kopspel, waarvan medisch bewezen is dat het zware hersenletsels kan veroorzaken. De meeste voetballers zijn vermoedelijk lichtjes debiel door het stelselmatig blootstellen van de hersenen aan deze impact. Dat hindert geenszins de uitoefening van hun beroep, eerder integendeel.

Van het publiek wordt verwacht dat het zich emotioneel laat gaan en meeleeft met de favoriete club: het gaat in se immers om stoom aflaten en de overtollige energie ‘apolitiek’ verbranden. De Romeinse logica van het brood-en-spelen dus. Dat is de reden waarom het voetbal de politici zo fascineert en de clubs blijven genieten van een fiscaal voordeelregime, dat recent na enige heisa toch grotendeels overeind bleef.

Staatsgevaarlijke allianties

De dreiging van opstootjes, voor, tijdens en vooral na de match, blijft voor de overheid een zorg. In de 19de en 20ste eeuw werd het spektakelvoetbal grootscheeps als volksvermaak georganiseerd, bedoeld voor de arbeiders op zondag.

Heel het Duitse Ruhrgebied is tot op vandaag één groot biotoop van toegewijde supporterskernen die door de overheid nauwlettend in de gaten worden gehouden. Het tribale karakter van de fanclubs kan leiden tot oorlog binnen en buiten het stadion, gevechten tussen clans op parkings, maar dus ook, zoals de Nika-opstand aantoonde, tot staatsgevaarlijke allianties als de kernen versmelten. Vanaf dan, als de supporters zich tegen het systeem keren, komt het fenomeen in het vizier van de staatsveiligheid, en spreekt men van ‘extreem-rechts’ hooliganisme. Ze worden gesignaleerd op antivaxbetogingen en andere tumultueuze manifestaties.

Tijdens het Heizeldrama in 1985 kwamen 39 supporters om het leven, vooral Italianen. De FIFA, de voetbalbond, de overheid en de commerciële sponsors hebben sindsdien de handen vol met het moreel fatsoeneren van het moderne gladiatorenbedrijf. Op het veld is veel toegelaten maar de supporters moeten zich gedragen, zich niet te buiten gaan aan racistische spreekkoren, en vooral veel chips eten en bier drinken. Jupiler is het topmerk van de voetbalsupporterij en investeert gigantisch in reclame op het veld en op TV.

Hypocriete journalistiek

Wiki

Filip Joos, moraalridder

In sport-praatprogramma’s zoals Extra-Time op VRT-Canvas leuteren ‘voetbalanalisten’ zoals Filip Joos en Jan Mulder urenlang tegen elkaar over elk buitenspel, elke tackle, ze tonen nog eens elke goal tienmaal vertraagd, terwijl ze zijdelings supporters beschimpen die het te bont maken. Dat is een bizarre vorm van hypocrisie. Filip Joos is de absolute kampioen van deze moraalridderij. Kritiek op de sportgoden en hun riante weddes komt er maar zelden. De supporter die een banaan op het veld gooit daarentegen, is de pineut. Foei!

Wat moeten we uit dit alles onthouden? Dat de pyromaan op het Beerschotveld de regels overtrad van een spel dat door de politieke macht wordt gespeeld. Natuurlijk wil niemand zo’n vuurpijl op zijn hoofd zien neerkomen. Blijf dan misschien gewoon thuis of doe zelf wat aan sport in plaats van anderhalf uur naar 22 potstampers te staren.

Grappig is dat de furieuze Beerschotfan best wel een sportief exploot realiseerde, door hard over het veld te spurten, achtervolgd door stewards, en dan zijn projectiel hoog in de tribune te mikken, als een speerwerper of hamerslingeraar. Zo wordt de man met de vuurpijl een parodie op de Griekse atleet en de Olympische fakkel, een signaalgever, en contestant van een demagogisch mechanisme, uitgebaat door de staat, de Bond en Inbev. Voetbal, opium voor het volk. De hooligan is de fatale uitzondering.

Johan Sanctorum

Johan Sanctorum is filosoof, publicist, blogger en Doorbraak-columnist.