fbpx


Wetenschap
Herman Van Goethem

Waarom Herman een probleem heeft met Piet

Academische tijdingen



Nog maar net heeft de VRT ons in herinnering gebracht dat de fameuze Zwarte Zondag - waar het Vlaams Blok in 1991 uit het niets twaalf kamerzetels haalde -  dertig jaar oud is, of het is alweer Black Friday. Weekdagen die een zwarte kleur krijgen, daar moest de wokebrigade zich maar eens in vastbijten. Alleszins is die term gemeengoed geworden, en heeft niemand, ook het VB niet, er zich tegen verzet. Sommige stigma's worden geuzennamen, het is de beste manier…

Niet ingelogd - Plus artikel - log in of neem een gratis maandabonnement

U hebt een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting of betaling. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U hebt reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement





Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.

U kan aanmelden via uw e-mail adres en wachtwoord of via uw account bij sociale media als u daar hetzelfde e-mail adres hebt.








Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder uw e-mail adres en uw naam en we maken automatisch een nieuw account aan of we sturen u een e-mailtje met een link om automatisch in te loggen en/of een nieuw wachtwoord te vragen.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


Nog maar net heeft de VRT ons in herinnering gebracht dat de fameuze Zwarte Zondag – waar het Vlaams Blok in 1991 uit het niets twaalf kamerzetels haalde –  dertig jaar oud is, of het is alweer Black Friday. Weekdagen die een zwarte kleur krijgen, daar moest de wokebrigade zich maar eens in vastbijten. Alleszins is die term gemeengoed geworden, en heeft niemand, ook het VB niet, er zich tegen verzet. Sommige stigma’s worden geuzennamen, het is de beste manier om ermee om te gaan.

Zwart in Vlaanderen

Nu is het woord zwart in het Vlaams zeer dubbel. Je kunt er iemand van Afrikaanse komaf mee aanduiden, maar al wie van ver of dichtbij met de collaboratie te maken had, en bij uitbreiding elke Vlaamsgezinde, werd in een nabij verleden als een zwarte beschouwd. Allicht houdt de naam ‘Zwarte Zondag’ daarmee verband. Tegelijk hebben de Vlamingen in België lang een negerstatuut gehad en was het Vlaams een taal van de achterlijke inboorlingen die dringend beschaving nodig hadden. Dat maakt ons toch weer zwart, in de dubbele betekenis.

Black Friday anderzijds, uit Amerika overgewaaid als de dag na Thanksgiving waar de winkeliers met enorme kortingen uitpakken, dankt zijn naam waarschijnlijk aan een enorme verkeersknoop die ooit in Philadelphia ontstond toen alle koopjesjagers tegelijk op ronde waren. Het zag er op straat ‘zwart’ van het volk, maar hoe moet je die uitdrukking interpreteren? Als een verstikkende menigte of als een plezante drukte? En is het gezegde ‘Het zag er zwart van de Afrikanen’, racistisch of gewoon een kleuraanduiding? Of een idee van aantal? En kan een blanke massa ook ‘zwart’ zien bij voldoende dichtheid? Zo ja, is dit dan gezichtsbedrog of een reëel fysisch verschijnsel?

Cancel culture

De vraagstelling is meer dan theoretisch, en ik klap nu meteen de Academische Tijdingen van de UAntwerpen open. Zonet heeft rector Herman Van Goethem een open brief gepubliceerd waarin hij studenten afraadt om zich als de traditionele Piet volledig zwart te schminken, en het te houden bij de Roetpiet, een wit ventje dat zich al een paar dagen niet heeft gewassen. Zeer denigrerend vind ik dat voor onze identiteit, maar soit. Nu wist ik niet dat studenten zich nog met Klaasfeestjes bezig hielden, ik dacht dat het iets voor kinderen was. Niet dus, het blijkt een academisch onderwerp van de bovenste plank. “

Vernederende stereotypes

‘Weldra is het 6 december. Naar jaarlijkse traditie rijdt de heilige Sint-Nicolaas dan per paard over de daken’, zo begint zijn encycliek. Ja, dat wisten we al, maar snel gaat het over ‘Zwarte Piet als karikaturale afbeelding van een Afrikaan’, ‘vernederende stereotypes’ en, uiteraard, dekolonisering. Heel het woke-register passeert de revue. En om zijn punt af te maken haalt hij er de niet altijd smaakvolle dooprituelen bij, die ook op de schop moeten.

Het witwassen van Piet dus, telkenmale rond 6 december, een traditie binnen de traditie. Mijn idee: in feite interesseert zich geen kat aan deze discussie, behalve de beroepsquerulanten, maar blijkbaar moest er iets rechtgezet worden. Soms denk je dat rectoren zich vooral laten leiden door de adviezen van hun communicatie-afdeling. Een universiteit leiden is vooral een P.R. kwestie. In juli van vorig jaar ondertekende Herman Van Goethem namelijk nog een open brief, getiteld Pleidooi voor het behoud van de vrije meningcultuur die waarschuwde voor bepaalde vormen van doorgeslagen politieke correctheid die het vrije denken dreigen te verstikken. Speciaal in academische milieus.

Pensée unique

Na de publicatie werden bepaalde ondertekenaars benaderd door de voorvechters van de vrije meningsuiting die hen met het immorele gehalte van de brief confronteerden. En of ze dat even wilden rechtzetten.  Het lijkt erop dat de rector via onder meer deze anti-Pietenbrief zijn ‘misstap’ wil goedmaken en de cancel culture bevestigt. Ook zijn Leuvense collega Luc Sels doet aan dit soort warm en koud blazen. Deze witwasoperaties -oeps- gaan niet over reële maatschappelijke tegenstellingen, maar over wedstrijden in morele superioriteit, die op het einde altijd door links worden gewonnen.

Ik vraag me af waarom studenten van Afrikaanse komaf zelf niet zo’n open brief schrijven, waarin ze stellen dat ze zich door de Pietfiguur beledigd voelen, dat zou ik nog kunnen begrijpen. Maar neen, het is een ‘witte’ intellectueel en academische topfiguur die zich moet schamen voor een ‘kolonialistisch stereotype’ waar vooral de Vlamingen historisch weinig deel aan hadden, zoals een historicus als Herman Van Goethem toch heel goed moet weten.

Dat er nu volgens alle voorspellingen weer een Zwarte Zondag zit aan te komen, zou alleen kunnen vermeden worden als de verkiezingen op zaterdag worden georganiseerd. Of op vrijdag, maar dan is de concurrentie met Black Friday te groot. U begrijpt: schaamte, haat en zelfhaat zijn gevoelens die in dezelfde hersenknobbel huizen. Het gebrek aan moed in de academische wereld is legendarisch, zoals ook Pieter Cleppe hier nog eens onderstreepte. En neen, dit gaat al lang niet meer over Zwarte Piet, een volstrekt belegen discussie, maar over het vervangen van wetenschap en kritisch denken door een opgelegde pensée unique. Wat dat betekent, heeft de geschiedenis voldoende aangetoond.

Johan Sanctorum

Johan Sanctorum is filosoof, publicist, blogger en Doorbraak-columnist.