Wat zoeken we dat we thuis niet hebben?

Voor deze zomer plannen mijn vriendin en ik een trip door Frans-Vlaanderen: Kassel, Sint-Omaars (Saint-Omer), Rijsel, en zo naar Duinkerken, om af te zakken naar de Vlaamse kust. Voor de echte wereldreiziger een belachelijke vlooiensprong.

Voor ons is het voldoende, en geruststellend, want de kans dat ik u in Sint-Omaars tegenkom, is wellicht kleiner dan in Benidorm of Mallorca. ‘Ge kunt daar in de duinen van Calais misschien een klapke doen met die mannen die wachten op een bootje naar Engeland’, grapte mijn jongste zoon, die het sarcasme van geen vreemden heeft. Inderdaad, af en toe kruisen de wegen van plezierreizigers en gelukszoekers elkaar. Wat zoeken we dat we thuis niet hebben?

Heterotopie

In wezen vind ik vakantie een vreselijk onding. Het komt van het Latijn vacantia wat betekent: ‘vrijstelling van bepaalde verplichtingen’. Zijn goesting doen dus, ontsnappen aan de sleur. Helaas doen we, eens we de deur uit zijn, vooral dingen die op het tegendeel wijzen: wachten en aanschuiven. En doen wat de bordjes ons met aandrang vragen.

Ooit al eens een all-informule geprobeerd? Vakantieresorts zijn gesublimeerde gevangenissen, waar de bewakers door animatoren zijn vervangen, en de dwangarbeid door gedwongen ledigheid. Om en rond het zwembad spelen zich ondertussen veldslagen af voor een ligzetel. De verveling, die we niet willen toegeven omdat we ervoor betaald hebben, wordt door alle poriën uitgezweet, heel ons lichaam ruikt er naar. Gelukkig kunnen we ons teut drinken en te pletter vreten, alles inbegrepen.

Voor de rest volgt iedereen zoveel mogelijk het spoor van de andere, als een kudde vee. Van de vertrekhal in Zaventem, naar dat ene restaurant in Napels waar ze volgens de reisgids de beste pizza’s hebben, over de Sixtijnse Kapel, tot de files op Mount Everest: er zijn nog 300 wachtenden voor u. De files zijn frustrerend, maar ze sterken ook het gevoel dat we zijn waar we moeten zijn. Restaurants waar weinig of geen volk zit, daar gaan we niet binnen, dat is verdacht.

Dichter bij huis worden mooie plekjes gedegradeerd tot platgelopen vuilnisbelten, omdat ze in Knack Weekend worden gepromoot als idyllische hoekjes, die iedereen dan tegelijk wil ontdekken. Denk aan de bloei van de blauwe hyacinten in het Hallerbos: de journalist die daar ooit een hype van heeft gemaakt, verdient de strop aan de eerste de beste beuk in dat bos. De zoektocht naar ‘iets anders’, dat wat de filosoof Michel Foucault een ‘heterotopie’ noemde, eindigt in de place to be waar iedereen iedereen tegenkomt. Dju, het wemelt hier van de toeristen! De planeet wordt te klein en de populatie reislustigen te groot. Zou Elon Musk met zijn Mars-toerisme dan toch redding brengen?

Invasieve exoten

En dan gebeurt er iets vreemds: in toplocaties zoals Brugge, Venetië en Barcelona, waar de horeca sinds jaar en dag leeft van het toerisme, ontstaan er verzetsbewegingen van bewoners die het gehad hebben met de dagelijkse invasie. Er wordt onverbloemde haattaal gespuid tegen de cruiseschepen en hun lading menselijke sprinkhanen, het doorgeslagen Airbnb-verhuur, de 500 souvenirwinkels die het normale economisch weefsel verstikken, de troep die de gasten achterlaten.

In louter economische termen is dat verzet absurd, want die steden leven van het toerisme. Maar blijkbaar gelden hier andere bekommernissen: het gevoel van op zijn eigen plek niet meer thuis te zijn. Dat indringers de wet dicteren en ons leven overhoopgooien. En laat dat nu exact de reflex zijn die ook het antimigratieverzet in Europa kenmerkt: het gevoel van vervreemding, zich overrompeld weten door een hoop mensen die hier iets zoeken wat ze thuis blijkbaar niet vinden.

De leuzes ‘migrant go home’ en ’tourist go home’ zijn dus redelijk inwisselbaar. Behalve dat in het laatste geval wij de overlast veroorzaken. En het gaat telkens over aantallen en absorptievermogen. Een populatie kan maar een bepaald percentage vreemdelingen aan, voorbij die grens ontstaat er agressie, aan beide kanten. Vanwege de autochtonen, maar ook bij de invasieve exoten (deze term is normaal voorbehouden aan flora en fauna), die zich als een subcultuur organiseren en zich niet meer aanpassen. Dat lijkt me biologisch en sociologisch een evidentie, maar niemand wil dat in het migratie- en asieldebat met zoveel woorden zeggen.

Exodus

Het gaat dus vooral om groepsgroottes en hun onoverzichtelijkheid, het gevoel dat we niet met individuen te maken hebben maar met een massa, een invasieleger. Mensen die naar hier afzakken omdat ze gehoord hebben dat het hier beter is dan thuis. Eerlijk: hoe zou u zelf zijn? Het geluk zoeken is een eerbaar doeleinde. Ze hebben de selfies gezien, er is het fameuze aanzuigeffect waar de mensensmokkel haar verdienmodel op bouwt. Die mensensmokkelaars doen in wezen hetzelfde als de touroperators: een standaardroute naar het geluk verkopen, aan zoveel mogelijk gegadigden, en die zoveel mogelijk samenpersen tijdens het transport.

Zo kom ik terug op de reisindustrie, de massificatie, en vooral: het feit dat de mens een mimetisch wezen is, een geboren nabootser van de anderen. Dat is in de evolutie een voordeel geweest, het is de grondslag van elk leerproces, maar het heeft ons op de duur lui, dom en volgzaam gemaakt. Religie heeft daarin een beslissende negatieve rol gespeeld: het idee dat we allemaal samen ergens heen moeten, een Beloofde Land dat ons wacht als we de herder maar volgen. De herder is in de moderniteit vervangen door media en influencers, de kudde is gebleven. ‘Exodus’: zo wordt nog altijd de jaarlijkse uittocht richting het Zuiden genoemd.

Vandaag is het vooral de islam die de migratiestromen voedt met religieus-extremistische brandstof. Niet te verbazen dat er afstotingsverschijnselen optreden. Terwijl migratie op zich de meest normale zaak van de wereld is. Ik lees dat nogal wat (hogeropgeleide) Vlamingen uitwijken naar landen als Zwitserland, dat zich onlangs heeft uitgesproken tegen een inwonersplafond. In onze straat zijn werken uitgevoerd, af en toe ging ik eens een praatje slaan met de mannen. Vriendelijke lui, niet één met een Europees uiterlijk. Alleen de ploegbaas sprak wat gebroken Nederlands. De vraag is of er nog één spade in de grond zou gestoken worden als ze allemaal moeten vertrekken. Zoals gezegd: migratie is nuttig, indien gecontroleerd, en die geloofskwesties zijn er te veel aan.

Ziezo, ons kompas heeft een onderhoudsbeurt gekregen. Conclusie: ga deze zomer vooral níét naar Frans-Vlaanderen, er valt niets te beleven, zeker niet in augustus. En nog een tip van uw reisconsulent: hou goede adressen geheim.