Wat wil Trump eigenlijk in Venezuela?

Met de afzetting van de Venezolaanse dictator waren de Amerikanen in hun Latijns-Amerikaanse achtertuin niet bepaald aan hun proefstuk toe. De geschiedenis leert ons dat niet alle interventies even succesvol waren, maar de hamvraag is nu vooral: wat wil Trump precies bereiken met de afzetting van Maduro?

Eén uur, veel langer heeft de Amerikaanse operatie op Venezolaanse bodem niet geduurd. Terwijl gevechtsvliegtuigen de luchtafweer en enkele strategische doelwitten onder vuur namen, vlogen helikopters van het 160ste Special Operations Air Regiment richting de schuilplaats van Venezolaans president Nicolas Maduro.

Elitetroepen van het Amerikaanse leger en de FBI arresteerden de president; enkele uren later verspreidde Amerikaans president Donald Trump zijn foto aan boord van het schip USS Iwo Jima. De militaire operatie was een succes, maar of de politieke opvolging dat ook wordt is nog maar de vraag.

Dat de Verenigde Staten er hun hand niet voor omdraaien om in andere landen een regimewissel door te voeren is alom bekend: de afgelopen decennia probeerde men in tal van landen in Latijns-Amerika invloed uit te oefenen op het regime. Soms via clandestiene, ondergrondse operaties, af en toe ook met grootschalige invasies. Die waren verre van altijd succesvol, al zijn er wel voorbeelden waar een regimewissel wél zorgde voor een stap naar meer democratie.

Noriega

Panama is daarvan misschien wel het beste voorbeeld. Toen Manuel Noriega, eerst zelf een nauwe bondgenoot van de CIA maar nadien verveld tot militaire schaduwdictator, het almaar bonter begon te maken grepen de VS in. In 1989 lanceerde het Operation Just Cause, bedoeld om Noriega af te zetten en de democratisch verkozen Guillermo Endara in het presidentiële zitje te hijsen.

Op 20 december 1989 begon de invasie van Panama, dik één maand later zat Endara op zijn troon en Noriega in een cel in Miami. De transitie leverde er zelfs een redelijk stabiele democratie op; met een score van 6,84 op de Democracy Index van The Economist scoort Panama vandaag beter dan bijvoorbeeld Hongarije, Roemenië of Servië, en niet bijzonder veel slechter dan Polen of Italië.

Ook in Grenada was een Amerikaanse interventie in 1983 succesvol: na een periode onder de marxistische Maurice Bishop en nadien de nog extremere generaal Hudson Austin grepen de Amerikanen in. Na een acht dagen durende militaire operatie werd de democratie er hersteld, en vandaag scoort Grenada zelfs zeer goed op de Freedom Index van mensenrechtenorganisatie Freedom House.

Militaire dictatuur

Andere regimewissels in de regio verliepen minder vlot. In Haïti slaagden Amerikaanse interventies in 1994 en 2004 er niet in om het land te stabiliseren. In Chili slaagde een door de CIA gesteunde staatsgreep er wel in om de marxistische president Salvador Allende af te zetten, maar voor de bevolking leidde de overname door generaal Augusto Pinochet tot een zeventien jaar durende militaire dictatuur.

In Brazilië tekende zich na de Amerikaanse steun aan de staatsgreep van 1964 een soortgelijk scenario af, waarna de bevolking tot 1985 onder militaire junta leefde.

Regimewissel

De vraag is vooral of een regimewissel wel het Amerikaanse plan is in Venezuela. Op zijn persconferentie na de arrestatie van Maduro leek Trump alvast te suggereren van niet. Zo had hij nog geen gesprek gevoerd met María Corina Machado, de oppositieleidster die door Maduro werd uitgesloten van een deelname aan de (door Maduro vervalste) presidentsverkiezingen in 2024.

‘Het zou heel moeilijk zijn voor haar om te leiden, ze heeft niet het respect en de autoriteit in het land’, zo gaf Trump aan. ‘Wij gaan het land besturen tot een veilige transitie mogelijk is’, hintte hij op een (tijdelijk) Amerikaans bestuur. ‘We praten met mensen, we duiden mensen aan die het land gaan besturen.’ Hoe dat er in de praktijk moet uitzien, blijft voorlopig heel onduidelijk.

Opmerkelijk is dat Trump wel verwijst naar Delcy Rodriguez, vicepresident van het land onder Maduro en na diens arrestatie ingezworen als nieuwe president. Als zij aan de macht blijft, is van een regimewissel misschien niet echt sprake.

Beter bestuur

Op diezelfde persconferentie stipte Trump wel aan wat hij wil bereiken in Venezuela. Op economisch vlak lijkt vooral de Venezolaanse olie (het land heeft de grootste olievoorraden ter wereld, maar pompt daarvan bijzonder weinig op) interessant: ‘We gaan onze grote oliemaatschappijen naar daar sturen om miljarden dollars uit te geven, de olie-infrastructuur te herstellen en geld te verdienen voor het land.’

Deel twee: een beter leven voor de bevolking. ‘Alle politieke en militaire toplui moeten begrijpen dat wat met Maduro gebeurt met hen kan gebeuren, en dat ook zal gebeuren als ze niet fair zijn tegen hun bevolking. De dictator en terrorist Maduro is weg, de Venezolaanse bevolking is na lange tijd weer vrij’, zo leek Trump ook aan te sturen op een beter bestuur. Of dat er ook komt is hoogst onzeker: de Maduro-clan (met onder meer minister van Defensie Vladimir Padrino Lopez) blijft gewoon nog op post.

Hezbollah

Nog een opmerkelijk aspect van Venezuela dat aan bod kwam tijdens de persconferentie was de inmenging van andere landen. ‘Je zit met een man die Iran uitnodigde in zijn land’, klonk het uit de mond van minister van Buitenlandse Zaken Rubio over Maduro. ‘Alle bewakers van Maduro en grote delen van de spionagediensten in het land zijn Cubanen. Dit arme eiland heeft het veiligheidsapparaat van Venezuela overgenomen.’

Venezuela onderhield de laatste jaren inderdaad nauwe banden met landen die de VS niet bijzonder gunstig gezind zijn: zo kreeg het Iraans gas in ruil voor goud, al dan niet afkomstig van Venezolaanse goudmijnen die in handen zijn van de door Iran gesteunde terreurorganisatie Hezbollah. Waar Hezbollah in Latijns-Amerika aan het begin van de jaren ’80 vooral opereerde vanuit de regio rond het drielandenpunt Argentinië-Brazilië-Paraguay, bekend als een echte draaischijf voor allerhande illegale activiteiten, verhuisde het epicentrum van de organisatie na de verkiezing van Maduro naar Venezuela, zo leren analyses van denktank RAND Institute.

Cubaanse adviseurs

Naast de nauwe banden met Rusland en China (die vooral op gebied van olie en wapenverkoop in Venezuela een goede partner zien) is de link met Cuba toch ook opmerkelijk. Zo zou Maduro de afgelopen jaren op zijn hoede zijn geweest voor zijn eigen bevolking. De Amerikaanse admiraal Craig Faller zei tijdens een hoorzitting in de Senaat in 2019 al dat de beveiliging van Maduro vooral bestaat uit Cubanen. De Cubaanse regering erkent zelf dat 32 Cubaanse militairen en geheime agenten, die op vraag van de Venezolaanse regering in het land waren, zijn omgekomen tijdens de arrestatie van Maduro.

Ook binnen de veiligheidsdiensten en het Venezolaanse leger zouden Cubaanse ‘adviseurs’ werken, vooral om toe te zien op de loyaliteit van de Venezolaanse militairen. In ruil vloeien Venezolaanse olie en drugs richting Cuba.

‘We gaan nog over Cuba moeten praten. We willen de mensen er helpen, net zoals we die in Venezuela willen helpen’, zei Trump nog. De vraag is maar of dat de Cubaanse president Miguel Díaz-Canel binnenkort ook een vlucht oplevert aan boord van een helikopters van het 160ste Special Operations Air Regiment.