We moeten onderwijstanker dringend keren

Leerkrachten zijn een schaars goed, het niveau lijkt in vrije val en schooldirecteurs zoeken wanhopig naar oplossingen: het onderwijs bevindt zich in het oog van een institutionele storm die het maar niet onder controle krijgt. Onder het motto ‘Kies je veldslagen!’ leg ik als leerkracht graag de vinger op enkele pijnpunten die mijn aandacht trokken.

Taal

Kennis van het Nederlands zal voor leerlingen altijd een noodzakelijke voorwaarde blijven om te kunnen genieten van onderwijs. Niet alleen anderstalige nieuwkomers hebben daar moeite mee, ook heel wat jongeren zonder migratieachtergrond zijn dankzij het simplistische taalgebruik op sociale media niet meer in staat zelfstandig een tekst te begrijpen.

Zuhal Demir (N-VA), minister van Onderwijs, stelde intussen voor taalzwakke leerlingen wekelijks drie uur extra Nederlands te onderwijzen. Dat is een stap in de goede richting, maar het voorstel zou meer moeten aansluiten bij de bestaande structuren.

In de eerste graad worden alle leerlingen extra uitgedaagd en ondersteund, daarna wordt hun taalniveau getest. Maar eigenlijk moeten we in het eerste jaar taalzwakke leerlingen al samenbrengen in resultaatgerichte differentiatiegroepen om hun kennis te verbeteren.

Diversiteit

Onze scholen werden de voorbije zestig jaar culturele smeltkroezen, maar na al die jaren slagen we er nog steeds niet in elkaar binnen die smeltkroezen zonder wantrouwen de hand te reiken. We kijken nog altijd liever naar datgene wat ons van elkaar vervreemdt, in plaats van naar datgene wat ons verbindt en verrijkt. We moeten ons dan ook afvragen hoe we onze westerse normen en waarden kunnen verbinden met al die culturele rijkdom, en tegelijkertijd erover waken dat iedereen zich thuis voelt.

Zowel de linkerzijde als de rechterzijde moet daarvoor deels afstappen van zijn denken. Ze zijn allebei te lang blijven hangen in een polariserend discours dat zestig jaar geleden vorm kreeg. Deze maatschappelijke opdeling vertaalt zich ook naar onze scholen en hypothekeert zo het welbevinden — een noodzakelijke voorwaarde voor studiesucces — van veel jongeren.

Zelfredzaamheid

We verwachten van onze jongeren in het onderwijs almaar minder zelfstandigheid. We gaan ervan uit dat ze alleen maar kunnen gedijen als we ze dag en nacht bij het handje houden. Alles wordt voorgekauwd, met als gevolg dat jongeren blindelings meedrijven op een door overheden, koepels, directies, leerkrachten en uitgeverijen onderhouden stroom aan informatie.

Jongeren worden nog zelden geprikkeld om zelf initiatief te nemen binnen hun schoolcarrière. Zo is de slinger, die vele jaren geleden richting ‘pretpedagogie’ (onderwijs moest vooral plezant zijn) bewoog, volledig doorgeslagen en heeft hij de zelfredzaamheid onder druk gezet.

Het is zowat het meest eenvoudige strijdpunt dat je naar voren kan schuiven: geef jongeren hun verantwoordelijkheid terug en ze zullen opnieuw mede-eigenaar van hun opleiding worden.

Voortschrijdend besturen

Het viel op dat in de aanloop naar de vorming van een nieuwe Vlaamse regering het onderwijs hoog op de agenda stond. Wat ook opviel, was dat veel politici die zich de voorbije tientallen jaren bezighielden met ons onderwijs zichzelf niet in vraag konden of wilden stellen.

Geen enkele verkozene vroeg zich af of en waar we de bal hadden misgeslagen. Zo lijkt ons onderwijsbeleid soms meer op een regelgevende speeltuin waarin politici zich kunnen profileren, dan op een beleidsdomein dat moet waken over de belangrijkste grondstof waarover we beschikken.

Laten we, gebruikmakend van de beschikbare structuren en tonnen ervaring op de werkvloer, de op hol geslagen onderwijstanker keren.