Wortels doorknippen is geen integratie

Het migratiedebat draait al jaren rond één fundamentele vraag: wat verstaan we eigenlijk onder ‘integratie’? Een begrip dat volgens mij te vaak verward wordt met ‘assimilatie’.

Vanuit een bepaalde Europese of Vlaamse-nationalistische hoek hoor je geregeld: ‘Aanpassen of opkrassen!’ Maar wie van een migrant verwacht dat hij zijn wortels doorknipt en uiteindelijk volledig Vlaming wordt, pleit niet voor integratie. Dat is assimilatie.

Ik vind die nationalistische eis merkwaardig. Een nationalist gelooft toch net dat een volk zijn identiteit, cultuur en historische continuïteit moet bewaren? Dat etniciteit, cultuur en bodem hand in hand gaan? Waarom zou dat principe dan niet meer gelden zodra iemand de grens oversteekt? Waarom zou een Armeen, een Pool of een Marokkaan zijn wortels moeten doorknippen, terwijl we tegelijk verwachten dat Vlamingen de hunne herontdekken?

Mijn eigen paradox

Ik ben in België geboren. Mijn ouders kwamen in 1999 vanuit Armenië naar hier. Ik heb de Belgische nationaliteit, maar ik ben ook Armeen. Ik ben getrouwd met iemand van Armeense afkomst. Niet uit afkeer van anderen, maar omdat ik geloof dat een volk slechts blijft bestaan wanneer het zijn cultuur, familiebanden en identiteit doorgeeft.

Idealiter bleef elk volk op zijn eigen historische grondgebied wonen, maar we zitten nu eenmaal met de gebakken peren van de geschiedenis. Vlaanderen is vandaag een samenleving met verschillende culturen en etnische achtergronden. Die realiteit kan je betreuren, maar je kan ze niet wegdenken. Vaak wordt remigratie naar voren geschoven als dé oplossing. Misschien is dat zelfs de beste oplossing, maar tegelijk is ze ook de minst waarschijnlijke.

Zelfs voor iemand zoals ik, die vreest dat zijn Armeense roots zullen verwateren naarmate generaties langer buiten het moederland leven, is remigratie bijzonder moeilijk. Mijn familie, vrienden en kinderen zijn hier. Ik kan moeilijk mijn vrouw en kinderen meesleuren naar Armenië, puur voor een nationalistische droom.

Minst problematisch

De meeste mensen kiezen nu eenmaal het pad van de minste weerstand. Ze willen een stabiele job, een gezin en een voorspelbaar leven. Ze hebben hier hun bestaan opgebouwd en hebben simpelweg geen incentive om te verhuizen.

Ironisch genoeg zijn het vaak net de migranten die het meest nadenken over remigratie en identiteitsbehoud, die tegelijk het minst problematisch zijn voor de samenleving. Als uitgerekend die ideologisch gedreven minderheid morgen vrijwillig zou vertrekken, zou er voor België maatschappelijk nauwelijks iets veranderen. De uitdagingen waarover het migratiedebat meestal gaat, zouden grotendeels blijven bestaan. Daarom geloof ik dat we moeten vertrekken vanuit de realiteit, niet vanuit wensdenken.

Integratie zonder assimilatie

Voor mij is het antwoord geen assimilatie, maar ook geen grenzeloos multiculturalisme. Migranten moeten hun wortels kunnen behouden zolang die niet botsen met de wet. Ze zullen vaak binnen hun eigen gemeenschap een partner kiezen, hun eigen verenigingen oprichten en hun tradities doorgeven. Dat is geen mislukking van integratie. Dat is hoe mensen zich van nature organiseren.

Tegelijk heeft Vlaanderen nood aan een sterke leidcultuur. De Vlaamse cultuur, de Nederlandse taal en de Belgische rechtsorde moeten de culturele hegemoon blijven. Niet omdat andere culturen verboden moeten worden, maar omdat een samenleving zonder dominante publieke cultuur vroeg of laat uiteenvalt. Maar dan moeten Vlamingen ook opnieuw weten wie ze zelf zijn.

Je kan moeilijk verwachten dat nieuwkomers respect ontwikkelen voor een cultuur die haar eigen bevolking nauwelijks nog kent. Decennialang hebben de moderniteit en de afbraak van de katholieke Kerk als cultureel ankerpunt de Vlaamse identiteit uitgehold. Wat ooit een rijke beschaving was, lijkt vandaag soms gereduceerd tot pintjes, frieten en supporteren voor de lokale voetbalploeg.

Wie brengt verandering?

De meeste mensen zijn niet ideologisch. Toch leert de geschiedenis dat een nieuwe maatschappelijke consensus zelden spontaan ontstaat. De Verlichting, het liberalisme, het socialisme en de Vlaamse Beweging begonnen allemaal bij een kleine ideologische voorhoede die uiteindelijk het nieuwe status quo vormgaf.

Misschien geldt dat vandaag opnieuw. De politiek kan een deel van het werk doen via het onderwijs, het taalbeleid en een duidelijke leidcultuur. Maar wetten alleen veranderen geen cultuur. Uiteindelijk zullen gezinnen, scholen, verenigingen, kerken en een kleine groep overtuigde mensen opnieuw het voortouw moeten nemen.

Wortels als bondgenoten

Misschien hoeft deze realiteit uiteindelijk ook niet uitsluitend bitterzoet te zijn. Een Vlaanderen waarin trotse Vlamingen naast trotse Armenen, Polen, Italianen of Marokkanen leven, hoeft niet te eindigen in een kleurloze massa zonder geschiedenis. Gemeenschappen die hun eigen wortels ernstig nemen, kunnen elkaar juist vinden in een gedeeld besef dat tradities, familie en identiteit ertoe doen.

Misschien kunnen zulke trotse gemeenschappen samen zelfs een dam vormen tegen woke en tegen de voortdurende uitholling van culturen en tradities. Misschien begint integratie daarom niet met het doorknippen van wortels, maar met het besef dat een samenleving sterker wordt wanneer mensen zoveel vertrouwen hebben in hun eigen wortels dat ze ook die van een ander kunnen respecteren.

Integratie betekent voor mij niet dat je je wortels moet doorknippen. Integratie betekent dat verschillende gemeenschappen hun eigen identiteit behouden, zich schikken naar één rechtsorde en leven onder één Vlaamse culturele hegemoon. Niet door wortels door te knippen, maar door ze diep genoeg te laten groeien.