fbpx


Buitenland, Onderwijs
kennis

Wie feitenkennis bepleit, wordt uitgelachen

Het Nederlandse onderwijstaboe



Afgelopen maandag meldde EditieNL, een duidingsprogramma voor binnenlands nieuws van de commerciële zender RTL4 iets ongemakkelijks. Nederlandse kinderen zouden bij het horen van woorden eerder Engels dan Nederlands schrijven. Denk aan 'family' in plaats van 'familie', 'seven' in plaats van 'zeven' en 'app' in plaats van 'eb'. Twee dagen later waarschuwde het RTL Journaal dat Nederlandse kinderen slechter worden in rekenen en taal. In dit artikel mogelijke verklaringen, aangevuld met verbetervoorstellen. Scharnierjaar 15 Bij lesgeven maakt de leeftijd van de…

Niet ingelogd - Plus artikel - log in of neem een gratis maandabonnement

U hebt een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting of betaling. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U hebt reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement





Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.

U kan aanmelden via uw e-mail adres en wachtwoord of via uw account bij sociale media als u daar hetzelfde e-mail adres hebt.








Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder uw e-mail adres en uw naam en we maken automatisch een nieuw account aan of we sturen u een e-mailtje met een link om automatisch in te loggen en/of een nieuw wachtwoord te vragen.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


Afgelopen maandag meldde EditieNL, een duidingsprogramma voor binnenlands nieuws van de commerciële zender RTL4 iets ongemakkelijks. Nederlandse kinderen zouden bij het horen van woorden eerder Engels dan Nederlands schrijven. Denk aan ‘family’ in plaats van ‘familie’, ‘seven’ in plaats van ‘zeven’ en ‘app’ in plaats van ‘eb’. Twee dagen later waarschuwde het RTL Journaal dat Nederlandse kinderen slechter worden in rekenen en taal. In dit artikel mogelijke verklaringen, aangevuld met verbetervoorstellen.

Scharnierjaar 15

Bij lesgeven maakt de leeftijd van de leerling uit. Jonge kinderen kunnen relatief goed zaken uit het hoofd leren, terwijl ze moeite hebben met het doorgronden van abstracte zaken. Voor oudere leerlingen — en de meeste volwassenen — is juist uit het hoofd leren relatief moeilijk. Daar staat tegenover dat het makkelijker wordt om verbanden te leggen. Daarom worden onderwerpen als economie, politiek en literatuur doorgaans pas behandeld in de hogere jaren van de middelbare school. Deze verandering treedt in rond het vijftiende levensjaar.

Bij het leren van een vreemde taal begint een kind van 13 meestal met woordjes leren. Grammatica is vervelend. Een volwassene op taalcursus begint met de grammatica. Dat kun je beredeneren en toepassen. Woorden leren vindt een volwassene juist moeilijk.

Dit kunt u zelf controleren in de boekwinkel. Kijk in de kinderafdeling een boekje in voor het leren van een vreemde taal. Engels, Spaans, anders, maakt niet uit. Tien tegen één dat u daarin vooral woordjes ziet staan. Vaak bestaat het boekje uit hoofdstukjes van twee pagina’s. Een hoofdstukje over een tuin, een over de keuken, een over school, de kinderboerderij enz. In ieder hoofdstuk staan bijbehorende woorden. Wat u niet vindt, is een overzicht van grammaticaregels. Uitgevers weten dat jonge kinderen vooral uitgaan van woorden. Omgekeerd: in een taalboek voor volwassenen staan juist wél regels en oefeningen voor grammatica.

Onderwijsbeleid

Als het waar is dat jonge kinderen goed uit het hoofd kunnen leren, waarom dat niet benutten? Bijvoorbeeld door op de basisschool en de eerste helft van de middelbare school uit het hoofd te laten leren? Om in de tweede helft van het middelbaar, of misschien al het derde leerjaar, meer zaken zelf uit te laten zoeken? De opgedane algemene kennis wordt dan toepast.

Helaas is beleid zelden en/en. Onderwijsbeleid is daarop geen uitzondering. In Nederland werken kinderen niet enkel in de tweede helft van de middelbare school zelfstandig. Het begint al op de basisschool. Waardoor zelfstandigheid en vaardigheden ten koste gaan van kennis en concentratie. Allebei is mogelijk — Nederlandse leerlingen krijgen die kans niet.

Digitalisering onderwijs

De laatste twintig jaar wordt steeds meer ingezet op digitalisering van het onderwijs. Sommige scholen zijn zelfs laptopscholen geworden. Niet bij voorbaat slecht, alleen…  Als de tendens al is om vaardigheden aan te leren in plaats van kennis, wordt die door digitalisering vaak versterkt. Waarom onthouden wat je kunt opzoeken?

Parate kennis blijft nuttig. Wat je al weet, hoef je niet op te zoeken. Bovendien helpt bestaande kennis bij het opzoeken van nieuwe informatie. Je zoekt gerichter. Je bent beter in staat bent om in te schatten welke website betrouwbaar is. Nog een voordeel: nieuwe kennis wordt verwerkt met behulp van wat je al weet. Alles bij elkaar is het leereffect groter als leerlingen al parate kennis opdoen voor ze met computers aan de slag gaan. Alleen: wie in Nederland feitenkennis bepleit, wordt uitgelachen.

Werking van de hersenen

Hersenen blijven niet het hele leven hetzelfde. Evenmin krijgen ze rond de volwassenheid een bepaalde vorm die vanaf dan constant blijft. Hersenen veranderen continu, levenslang. Net als spieren passen ze zich aan aan de activiteiten die je uitvoert.

Zo is een voetballer niet automatisch ook goed in tennis, omdat niet alleen de lichamelijke reflexen, maar ook de neurologische netwerken in de hersenen na verloop van tijd ingesteld zijn op voetbal. Tegen de tijd dat die omgeschakeld zijn naar wat nodig is om goed te kunnen tennissen, is de kans groot dat het voetballen achteruitgegaan is. Tenzij beide sporten gelijktijdig beoefend worden.

Wie leert door een lesboek te lezen, gebruikt een deel van de hersenen. Wie hardop leest, gebruikt tegelijk een ander hersengedeelte. Wie daarbij ook aantekeningen maakt, nog een ander, enzovoort. Het blijkt verschil uit te maken of die aantekeningen met de hand of met een computer gemaakt worden. In beide gevallen wordt een beroep gedaan op de motoriek: arm(en) en hand(en). De hersenen coördineren dat. Het blijkt dat met de hand schrijven een grotere inspanning vraagt van de hersenen dan het intoetsen van een toetsenbord of scherm. De extra inspanning traint de hersenen beter en blijkt tevens effectiever bij het verwerken van de opgedane kennis. Het omgekeerde gebeurt ook. Wie zelf de weg kan vinden, verliest dat vermogen naarmate hij langer een navigatiesysteem gebruikt

Weg met de computer?

In 2013 besteedde Brandpunt, een duidingsprogramma van de Nederlandse publieke omroep, aandacht aan die werking van de hersenen. De Duitse psychiater en hersenonderzoeker Manfred Spitzer, gespecialiseerd in neurodidactiek, werd geïnterviewd. Hij bleek kritisch over computers in het onderwijs.

Spitzer sloeg door naar het andere uiterste: computers maken kinderen dommer. Zijn boek Digitale Dementie moet daarom met een zeker voorbehoud gelezen worden. Wel verwijst hij naar wetenschappelijk onderzoek. Wat hij polemisch stelde, is genuanceerder bevestigd in werk van andere wetenschappers en publicaties van wetenschapsjournalisten.

In één opzicht heeft hij gelijk. Digitalisering wordt bij voorbaat gelijkgesteld aan verbetering. In onderwijsdebatten wordt vaak voorbijgegaan aan de mogelijkheid om in sommige gevallen analoog, in andere digitaal te werken. In het primair onderwijs zou bijvoorbeeld ’s ochtend zonder, ’s middags met computers gewerkt kunnen worden. Is in het middelbaar onderwijs internet werkelijk onmisbaar bij ieder afzonderlijk vak? Kinderen groeien tegenwoordig digitaal op. Moet het klaslokaal meer van hetzelfde bieden, of is een internluwe internetomgeving heilzaam als tegenwicht?

In Nederland heeft zulke vragen stellen weinig zin. Online is het gebod.

[ARForms id=103]

Pieter de Jonge

Pieter de Jonge is historicus. Hij publiceert regelmatig op www.historiek.net en is Nederland-correspondent voor Doorbraak.be.