Wie niet eist, niet wint

‘Facta, non verba!’ Een Latijnse uitdrukking die op het eerste zicht van Bart De Wever zou kunnen komen. ‘Geen woorden, maar daden!’ Helaas zet N-VA dit devies op communautair vlak niet om in de praktijk, maar des te meer voor de handhaving van het cordon sanitaire tegen het Vlaams Belang.

Voor de Vlaamse verkiezingen van 9 juni 2024 hoopte ik zoals velen op een meerderheid in het kamp van de V-partijen, zodat we samen eindelijk stappen richting zelfbestuur zouden kunnen zetten. Een meerderheid werd het nipt niet, maar toch gaf de kiezer een duidelijk signaal aan de politiek: nog nooit stemde hij zo Vlaams-nationalistisch. Alle hoop was nog niet verloren. ‘Zelfbestuur is de beste kuur’, besloot ‘Bartje premier’ op de verkiezingsavond.

Eisen

Tot N-VA met CD&V en Vooruit in september de regering-Diependaele vormde en van ‘zelfbestuur’ geen sprake meer was. Een hoofdstuk over institutionele hervormingen is niet te vinden in het regeerakkoord. Nergens ‘eist’ de Vlaamse regering iets van het federale niveau. Wel wil ze 20 keer ‘overleggen’, 22 zaken ‘vragen’, 16 keer ‘samenwerken’ en 13 keer ‘een samenwerkingsakkoord sluiten’.

Verder wil ze met het federale niveau ook ‘afstemmen’, ‘afspreken’, ‘aandringen’, ‘ijveren’, ‘pleiten’, ‘onderzoeken’, ‘bekijken’, ‘coördineren’, ‘rekenen op coöperatie’, ‘engageren’, ‘in dialoog gaan’, ‘in gesprek gaan’, ‘onderhandelen’, ‘ijveren’, ‘betrekken’, ‘advies vragen’ en ‘erop wijzen’. Let op! Als het echt moet, wil ze desnoods ook wel ‘aandringen’ of zelfs ‘aanmanen’. Maar op haar strepen staan en iets eisen? Nee, dat zou een brug te ver zijn …

Ooit anders

Nochtans was het ooit anders. Onder impuls van toenmalig minister-president Luc Van den Brande keurde het Vlaams Parlement in 1999 vijf resoluties over de staatshervorming goed. In elk daarop volgend regeerakkoord werd aangedrongen op de realisatie daarvan. Tot de regering-Bourgeois in 2014 zelfs dat niet meer nodig vond. In het regeerakkoord van de regering-Jambon was er nog een beperkte alinea met als titel ‘institutionele context’. Daarin nodigde de Vlaamse regering het Vlaams Parlement uit om een ‘grondige reflectie op te starten over de gewenste staatsinrichting’. Door een ‘werkgroep institutionele zaken’ werden vervolgens hoorzittingen georganiseerd en een conceptnota opgesteld. Of hoe de berg een muis baarde.

Het enige dat de regering-Jambon wel durfde, was om ‘als Vlaanderen te eisen dat er een correcte verdeling van de RIZIV-nummers is tussen de gemeenschappen en er een aflossing komt van het in het verleden door de Franse gemeenschap opgebouwde overtal.’ Maar opnieuw volgden op die woorden geen daden. Federaal minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke stapte integendeel af van de verdeling van de RIZIV-nummers op basis van bevolkingsaantal, zodat Vlaanderen van 60% naar 55% van het aantal nummers zakte.

Uiteraard diende Vlaams Belang tegen deze maatregel een belangenconflict in. N-VA sloot zich daar niet bij aan, maar trok vruchteloos naar het Grondwettelijk Hof. Het is ronduit cynisch dat N-VA zich de vorige legislatuur meermaals tegen Vandenbroucke verzette en zelfs zijn ontslag eiste, maar nu met hem onderhandelde om een nieuwe federale regering te vormen. Eén waarin hij opnieuw ten tonele verschijnt.

De regering-Diependaele heeft duidelijk haar les geleerd. Eisen doet ze niet, ook niet meer over de artsenquota: ‘Zolang de financiering op federaal niveau gebeurt, worden er interfederaal afspraken over gemaakt.’ Tot daar de ambities. Leve de status quo.

Nochtans zijn de jarenlange discussies tussen de federale en Vlaamse regering over de artsenquota tekenend. Bij vorige staatshervormingen werden onderdelen van de gezondheidszorg gesplitst zonder enige coherentie. Het resultaat is een structuur waarin een kat haar jongen niet meer vindt. Dat werd pijnlijk duidelijk toen tijdens de covidpandemie maar liefst negen ministers voor Volksgezondheid mee aan de vergadertafels zaten. Iedereen bevoegd, niemand verantwoordelijk.

Zure wijn

Hoewel de Vivaldi-coalitie de bescheiden communautaire ambitie uitte om tot een homogenere bevoegdheidsverdeling te komen, is sindsdien niets structureels veranderd. Grondwetspecialist Jürgen Vanpraet moest deze verdeling voor minister van Institutionele Hervormingen Annelies Verlinden uittekenen, maar trok al gauw gedesillusioneerd de deur van het kabinet achter zich dicht. De reden: hij botste op een muur bij de Franstaligen. En deze Franstalige inertie was niet ingegeven door een bezorgdheid over financiering. Het Vivaldi-regeerakkoord garandeerde dat aan de solidaire financiering niet zou worden geraakt Er was gewoon te weinig politieke druk: er was geen Vlaamse eis.

Vanuit het Vlaams Parlement blijven we de druk hoog houden en dringen we aan om de nodige voorbereidingen te treffen voor zelfbestuur. Helaas valt dat bij de Vlaamse regering op een koude steen.

Ik vroeg minister Gennez in de commissie Welzijn hoe ze de communautarisering van de gezondheidszorg zou voorbereiden. Haar antwoord: ‘Als het tot een betere bevoegdheidsverdeling kan leiden, dan zijn wij altijd bereid om die discussie te voeren. Binnen de Vlaamse regering denk ik dat we ons moeten focussen op de veelheid aan bevoegdheden die we al hebben, en die zo goed mogelijk en zo maximaal mogelijk moeten invullen.’ Een andere keer verklaarde ze: ‘Het is de federale Kamer die bij bijzondere meerderheid beslist over een nieuwe bevoegdheidsverdeling. Vlaanderen heeft geen hefbomen om dat te realiseren.’ Wat een contrast met de Vlaamse resolutie uit 1999 volgens welke gezondheidszorg volledig naar de gemeenschappen moet overgeheveld worden. Als we al niets voorbereiden en eisen, krijgen we niets gedaan.

De communautaire koelkast koelt als nooit tevoren. De Franstaligen zullen de communautaire agenda nooit spontaan op tafel leggen. Dat moeten we als Vlamingen zelf doen. De regering-Diependaele stelt wat dit betreft alvast teleur: geen hefbomen, geen ambitie, geen toekomstplan. Zoals professor Bart Maddens zei tijdens de laatste VVB-nieuwjaarreceptie: ‘Het Vlaamse regeerakkoord is zoals zure wijn, die je wil uitspuwen.’