Wierd Duk: ‘Een kabinet-Jetten zal het migratieprobleem niet oplossen’

Drie maanden na de Tweede Kamerverkiezing stevent Nederland af op een minderheidskabinet van het links-liberale D66, de christendemocraten van CDA en de rechts-liberale VVD. Na tussenkomsten door verschillende informateurs bleek elke mogelijke meerderheidscoalitie immers onverteerbaar voor minstens één formerende partij. Intussen zijn op rechts de eerste tekenen te zien van een opvallende machtsverschuiving. Meer dan genoeg voor een gesprek met de Nederlandse opiniemaker Wierd Duk.

Duk (66) is historicus, auteur van meerdere boeken en prominent commentator voor De Telegraaf, Nieuws van de Dag en Vandaag Inside. Ook produceert hij de podcast Het land van Wierd Duk. ‘In Nederland hebben we vandaag niemand zoals Bart De Wever. Dat zal ons nog parten spelen op het internationale niveau.’

Rob Jetten (D66) moet in de komende weken een minderheidskabinet met CDA en VVD klaarstomen. Zo’n coalitie zal gedoogd moeten worden door één of meerdere partijen die niet in de regering zitten en zal voor wetten moeten sjacheren om steun.

Wierd Duk: Ik vind zo’n minderheidskabinet helemaal niets. In explosieve tijden als deze, in het binnenland en natuurlijk ook in het buitenland, heeft Nederland nood aan een kabinet dat een duidelijke koers uitstippelt en die ook aanhoudt. Ik denk dan onmiddellijk aan het migratiedossier en aan de klimaat- en stikstofkwestie, maar ook aan de Nederlandse verhouding met de EU, de Verenigde Staten en Rusland. Een kabinet dat weet waar Nederland en Europa naartoe moeten. Dat krijgen we helaas niet met een minderheidsverbond dat nu eens gaat shoppen op links en dan weer op rechts. Ik vrees een soort van ‘vlees noch vis’-kabinet, dat even op de winkel mag passen, maar niet tegemoetkomt aan de eisen van de tijd.

Over de ‘echte’ winnaars van de verkiezingen werd al veel geschreven. Denkt u dat een D66-CDA-VVD-kabinet de politieke wensen van de Nederlandse bevolking correct weerspiegelt?

Een meerderheid van de bevolking wil een centrumrechts kabinet. En een kabinet met enkel D66, CDA en VVD wordt geen centrumrechtskabinet, maar eerder centrum of zelfs centrumlinks. Een kabinet dat de Nederlandse kiezer beter vertegenwoordigt, had op z’n minst het JA21 van Joost Eerdmans opgenomen. D66 en CDA willen evenwel liever over links, hoewel die keuze niet in lijn ligt met de verkiezingsuitslag. Maar dat maakt hen niet zoveel uit, want D66 en CDA zijn beide, wanneer het erop aankomt, eerder linkse partijen.

De rechtsere of conservatievere kiezer zal zich door dit kabinet niet vertegenwoordigd voelen. En het is, voor de duidelijkheid, niet zo dat er na 2025 minder rechtse Nederlanders zijn. Ook voerden CDA en D66 geen linkse campagne, D66 zelfs integendeel. De uitsluiting van rechts Nederland is dan ook een tragedie, want zonder rechts tegengewicht zal dit kabinet vooral over links gaan. Een tragedie die de rechtse partijpolitiek natuurlijk deels ook over zichzelf afriep, met een PVV die incompetent blijkt en een Forum voor Democratie dat gebukt gaat onder een verleden van krankzinnige uitspraken en standpunten. Zij gijzelen de rechtse stem.

De enige ‘echte’ rechtse partij die had kunnen deelnemen was dus JA21?

VVD had voet bij stuk moeten houden: geen kabinet zonder JA21. Nou, dat hebben ze dus niet gedaan. Jammer.

Kijk, dat Rob Jetten het liever doet zonder JA21, daar kan ik me iets bij voorstellen. Dat het CDA van Bontenbal ook niet met JA21 verder wilde, is op het eerste gezicht wat verrassender, maar eigenlijk ook niet zo. Het CDA van 2026 is vooral een partij van linkse christenen, niet van rechtse of conservatieve. Het conservatieve geluid binnen de Nederlandse christendemocratie ging de voorbije twintig jaar totaal verloren. Vroeger was dat anders, dan was het CDA grotendeels een conservatieve volkspartij. Uitdrukkelijk ‘anti-paars’ ook, in oppositie tegen liberalen en socialisten.

Kiezers die op dat ‘oude’ CDA hadden gestemd zitten nu overal wat, denk ik. Deels bij JA21, deels bij Forum voor Democratie, sommige allicht ook bij SGP, de Staatkundig Gereformeerde Partij, en de PVV. Dat neemt niet weg dat Bontenbal zich tijdens de campagne voldoende op de vlakte hield om centrumkiezers en iets rechtsere stemmers aan zich te binden.

Bontenbal had zijn campagne opgehangen aan het gevoel dat de Nederlandse politiek ‘fatsoenlijker’ moest. Een slogan die niet meteen uitblinkt in duidelijkheid.

Fatsoen is leuk, maar heeft niets te maken met beleid. In Vlaanderen hebben jullie vandaag Bart De Wever, iemand die een fatsoenlijke én conservatieve visie vertolkt. Dat is iemand met wie jullie wel kunnen uitpakken, vind ik, ook internationaal. Hij schrijft en zegt ook verstandige zaken over ‘woke’ en identiteitspolitiek. Zo iemand hebben wij vandaag in Nederland gewoon niet, toch niet in een machtspositie.

Vanuit de marge hoor je iemand als Thierry Baudet of Lidewij de Vos wel eens een verstandige intellectuele analyse maken, maar dat zijn niet de mensen die de touwtjes in handen hebben. De Wever natuurlijk wel. Dat zagen we ook tijdens de Euroclear-affaire.

U wordt, begrijp ik, niet meteen warm van premier Rob Jetten?

Rob Jetten wordt een Mark Rutte light, en dat bedoel ik niet meteen als een compliment. Intellectueel misschien iets zwakker, sociaal nog net iets sterker. Hij heeft een hoge gunfactor, is best aardig – toch voor zover politici aardig kunnen zijn (glimlacht). Jetten zal, vermoed ik, sterk zijn in het onderhouden van zijn relaties, wat belangrijk is als je langer wil besturen dan Dick Schoof. Hij belt bijvoorbeeld op voorhand naar collega-politici als er iets in de media zal verschijnen dat over hen gaat of relevant is voor hen, waardoor ze het gevoel krijgen dat ze een bijzondere band met hem hebben. Dat doet hij ook met leden van de oppositie. Rutte deed dat ook, en dat wordt wel gewaardeerd.

Ik heb Jetten eens naast me gehad in Nieuws van de Dag, een tv-programma hier in Nederland. Ik was samen met twee andere tafelgasten heel kritisch voor hem. Maar Jetten is enorm glibberig, moeilijk vast te pinnen; hij kletst zich overal uit. Ook dat is een grote kwaliteit als politicus, en ook dat kon Mark Rutte erg goed. Wat je voor de rest ook over hem kan zeggen: Rob Jetten is geknipt voor het politieke handwerk in dit tijdsgewricht. Maar geef mij in onzekere tijden dan maar iemand met wat meer gravitas, iemand als Bart De Wever.

Wat wordt volgens u de achilleshiel van deze regering?

Dat dit kabinet het migratieprobleem niet zal oplossen. Jetten en Bontenbal zijn erkende believers in het Europees migratiepact dat later dit jaar in werking treedt. Dat zal, denk ik, onvoldoende blijken. Wat ze dan zullen doen, weet ik niet. Niet veel, wellicht.

Heel die migratiekwestie gaat trouwens niet enkel over misdaad en cultuur, hé. We hebben een enorm woningtekort in Nederland. Jongere mensen vinden geen woningen; ze zijn er niet of ze zijn veel te duur. En als een deel van die woningen ingenomen wordt door migranten, maakt dat de situatie er niet beter op. Het verbaast me dan ook niet dat heel wat jongeren heil zoeken bij een radicale partij als Forum voor Democratie.

Die radicalisering van jongeren, vooral van jonge mannen, is natuurlijk niet beperkt tot Nederland. In de Verenigde Staten is dat ook heel duidelijk. Dat zijn mensen die ernstig en definitief willen breken met de generaties voor hen die zij als mislukkingen zien. Mensen zoals ik, dus (glimlacht). Nu zijn jongeren natuurlijk altijd wat radicaler, maar dit is toch iets anders dan vijftien jaar geleden, denk ik.

Hebben ze gelijk?

In hun analyse soms wel. Ik denk dat deze mensen om zich heen kijken en vinden dat hun land hen ontnomen werd door politici die zij niet hadden verkozen en die ook nooit echt de gevolgen zullen moeten dragen van hun beleid. Combineer die demografische verandering met de voortdurende culturele aanval op de blanke autochtone man, en je krijgt een enorme frustratie die, denk ik, terecht is. Die jongeren kiezen er dan voor om volledig te breken met het beeld dat oudere landgenoten over hen hebben of willen hebben. Bijna vanuit het idee dat als een Boomer ‘A’ zegt, zij ‘B’ doen.

Een interessante casus is het opzettelijk gebruik door jongeren van woorden die door eerdere generaties als ‘taboe’ werden aangemerkt. We weten wel over wat voor soort woorden we het hier hebben, denk ik. Ik snap het sentiment erachter, al moet ik toegeven dat ik soms worstel met wat er nu nét bedoeld wordt. Maar ik weet wel dat diezelfde sentimenten ook bij Forum voor Democratie leven. En als ik dan aan de nieuwe fractievoorzitster Lidewij de Vos, zelf nog maar 28, vraag om afstand te nemen van de uitwassen die daarmee gepaard gaan, danst ze er wat omheen. Dat vind ik wel zorgwekkend.

Over Forum voor Democratie gesproken. Volgens de meest recente peiling van Maurice de Hond gaat de PVV van Geert Wilders erop achteruit (-9) en het Forum van Democratie (FVD), in Vlaanderen vooral bekend als de partij van Thierry Baudet, erop vooruit (+7).

Forum voor Democratie is een beweging, niet enkel een partij. Toen ze de eerste keer zetels en kaderleden verloren, zijn ze met de kern gewoon blijven verder bouwen aan de organisatie. Geen partij is ook zo goed op sociale media als Forum voor Democratie, en zo spreek je jongere Nederlanders natuurlijk aan; niet via televisie of radio, maar via TikTok en Instagram. Ze hebben met Lidewij de Vos nu ook een jong, fris natuurtalent. Jongere mensen zien Wilders snel als bejaard, een has-been, met politiek personeel dat bovendien volstrekt incompetent blijkt.

Uw karakterisering van Forum voor Democratie als een ‘beweging’ is interessant. Politieke partijen proberen zich wel vaker in de markt te zetten als een hippe, dynamische ‘beweging’ in plaats van een stoffige ‘partij’. Ook in Vlaanderen.

Bij Forum voor Democratie is dat ook echt zo. Ze zijn veruit de grootste ledenpartij van Nederland, sinds 1 januari zijn ze met meer dan 70.000. Dat zijn er, ter kadering, dubbel zoveel als D66, een partij die qua aantal kiezers dus veel groter is. Ze creëren een clubgevoel, willen hun leden zoveel mogelijk betrekken en ‘verrijken’. Voor studenten is dat heel herkenbaar ook, want die zitten tijdens hun studentenjaren vaak bij een club. Forum is dan een alternatief of een soort van verderzetting.

Ze organiseren van die intellectuele en culturele avonden en weekends. Dan kan je luisteren naar Thierry die Chopin speelt op de piano of – voordat hij met Baudet gebrouilleerd raakte – Douglas Murray die komt spreken over de gedichten van T.S. Eliot. Het idee is dat Forum ook een cultuur is, niet enkel een partij. En ik denk inderdaad dat die club vruchtbare grond is voor jongere mensen die zich net wat te slim vinden voor de PVV. En misschien in het bijzonder voor mensen die niet opgroeiden met dat intellectualisme, maar er wel interesse in hebben. Lidewij de Vos is zo iemand, hé. Scheikundige en violiste, zit al heel haar leven in Forum voor Democratie. Heel haar leven is Forum.

Misschien is ‘gemeenschap’ nog een beter woord dan ‘beweging’?

Als de samenleving geen gemeenschap meer biedt, zullen mensen die elders zoeken. Zeker ook jongere mensen. Als de maatschappelijke aandacht vooral gaat naar de integratie van nieuwkomers uit andere werelddelen – nieuwkomers die onze steden intussen overnemen – dan zullen groepen jonge, autochtone Nederlanders die maatschappij de rug toekeren. Thierry en Lidewij ontvangen hen met open armen.

Dat organisatorische en culturele neemt uiteraard niet weg dat de partij ook verontrustende standpunten inneemt. Zeker over Israël en over Rusland. Soms lees ik dan iets van Thierry over, bijvoorbeeld, de aanloop naar de Oekraïne-oorlog en dan denk ik ‘dat is niet zo verkeerd’. Maar dat moet dan altijd gepaard gaan met een vreemde vergoelijking van Vladimir Poetin. Dat hij eigenlijk wel een prima vent is die het best goed met ons voor heeft. Ook is er een probleem met antisemitisme, een antisemitisme dat door de partijtop getolereerd wordt. Dan verliezen ze me, en, denk ik, heel wat andere Nederlanders die hen op andere vlakken best willen bijtreden.