19 december, een datum voor de geschiedenisboeken

De verwachtingen voor de EU-top van eind vorige week waren hooggespannen, en de berg heeft voor één keer geen muis gebaard. De Europese Unie kan terugblikken op een ronduit historische raadsvergadering. Een terugblik in acht bedenkingen.

1. De Europese Commissie blinkt de laatste jaren uit in een overproductie aan kafkaiaanse regelgeving. Het doel — welvaart en veiligheid in de EU — lijkt vaak bijzaak geworden. Vergeleken met de andere grootmachten lopen wij met alles achter. In feite lijdt Europa aan een gigantische harmoniseringsdrang, die leidt tot een nivellering naar beneden.

2. Het probleem gaat nog veel verder, want de monetaire unie geldt maar voor 21 van de 27 leden. Bovendien kwamen onder meer Mario Draghi en Enrico Letta de voorbije jaren met enkele verpletterende rapporten, die vaststelden dat er vandaag eigenlijk nog altijd geen sprake is van een echte interne Europese markt. Ook in welvaart blijven de interne verschillen binnen de EU immens: de 14 lidstaten die vorige eeuw al toetraden betalen vandaag nog altijd 88 procent van de totale EU-begroting.

3. Vóór de Europese Raad in Brussel begon, was de Europese Commissie al eens teruggefloten, én door Duitsland én door het Europees Parlement. De verkoop van hybride wagens, die dus ook een verbrandingsmotor hebben, blijft ook na 2035 toegestaan. Mocht men de Commissie in deze gevolgd zijn, dan kon men de volledige Europese auto-industrie min of meer meteen opdoeken. Laat ons niet vergeten dat kanselier Friedrich Merz bepaald geen vriend is van de Merkel-clan van Ursula von der Leyen.

4. Gelukkig kan de Europese Raad nog zaken rechtzetten. De afgelopen bijeenkomst van de 27 staats- en regeringsleiders, met als vaste voorzitter Antonio Costa en roterend voorzitter Denemarken, was er eentje voor de geschiedenisboeken. Om te beginnen haalde Commissievoorzitter Von der Leyen bakzeil over het Mercosur-akkoord. Hier verkocht de Europese Commissie de Europese landbouw en visserij voor de secundaire en tertiaire sector. Het geopolitieke belang van voedsel (ook als wapen) is de Commissie blijkbaar onbekend. Het voorstel van de Commissie wordt nu dus opnieuw naar de tekentafel gestuurd. Dat is een overwinning voor onder meer Emmanuel Macron, Giorgia Meloni en Donald Tusk. Aan bondskanselier Merz om thuis te gaan uitleggen waarom Berlijn en Von der Leyen weinig belang hechten aan de Duitse boeren.

5. En dan moest hét heikele punt nog komen: de gelden voor Oekraïne. Daarvoor lag een voorstel van de Europese Commissie en Duitsland op tafel lag om 90 miljard euro Russisch geld uit het in Brussel gevestigde Euroclear te halen. Dat bedrag zou dan via een lening worden overgemaakt aan Oekraïne. Dat idee kreeg ook de steun van heel wat andere lidstaten: Ierland, de Baltische staten, de Scandinavische landen, Polen en Duitsland. Het lobbywerk van de Commissie was nooit eerder gezien: mediaoptredens ten gunste, veel budgettair-financieel ongeletterde journalisten en ‘experts’ die België voor gek verklaarde.

De Europese nieuwssite Politico wierp zich min of meer op als een propagandablad van de Commissie, terwijl de Europese Centrale Bank, de bankensector en een aantal nuchtere landen net op de enorme gevaren wezen. Het afnemen van geld van een land waarmee wij niet in oorlog zijn, is nooit eerder gebeurd. De betrouwbaarheid van het bancaire systeem van de Eurozone kan hierdoor onder druk komen, om nog te zwijgen van de onbetaalbare borgstelling ten nadele van België. Een aantal landen zullen ongetwijfeld ook gedacht hebben dat zij wel eens het volgende slachtoffer zouden kunnen worden, bij een nieuwe hold-up van de Commissie. Raadsvoorzitter Costa durft het niet tot een stemming laten komen, dan dreigde de verdeeldheid van de EU open en bloot op tafel te liggen. Hierdoor kon premier Bart De Wever dit punt eigenlijk niet verliezen: bij een stemming zou het voorstel van de Commissie sowieso getorpedeerd worden. Geen onbelangrijk detail in deze: het idee om Oekraïne via Euroclear te financieren komt oorspronkelijk uit de Vivaldi- regering. De toenmalige diplomatieke kabinetschef van de premier is vandaag het hoofd van de COREPER, de Belgische ambassadeur bij de EU.

6. De Russische middelen blijven nu geblokkeerd staan bij Euroclear en dat is ook een goede zaak voor de federale schatkist. Die Russische tegoeden zullen zeker nog ter sprake komen in het kader van een mogelijk bestand of van een vredesakkoord.

7. Er werd dus wél een akkoord bereikt over een EU-lening voor Oekraïne. De Commissie gaat in 2026 en 2027 telkens 45 miljard lenen aan Oekraïne. Dat land zou dat moeten terugbetalen na een vredesakkoord, al is dat nog niet voor onmiddellijk: het geruïneerde land heeft daar immers niet de middelen voor. Anders gezegd: die miljarden zullen ten laste komen van de westerse belastingbetaler. Naast die 90 miljard euro vanwege de EU, zouden andere landen ook nog eens 45 miljard euro overmaken. In concreto gaat het hier onder meer om het Verenigd Koninkrijk, Canada en Noorwegen. Zoals de Europese verdragen het voorschrijven moet een EU-lening worden goedgekeurd bij unanimiteit. De politieke deal die nu uit de bus kwam, bestaat erin dat drie landen (Hongarije,  Slovakije en Tsjechië) hieraan niet meedoen, maar ze vroegen hierover ook geen stemming. De unanimiteit wordt dus de facto verondersteld.

8. Wie gaat dat betalen? De Oekraïne-lening wordt door de Commissie aangegaan en zal via de EU-begroting worden terugbetaald. Die begroting bedraagt in 2025 151 miljard euro aan eigen middelen (door een deel btw, plastiekheffing, BNI-heffing en 75 procent van de douanerechten) en 4 miljard aan eigen inkomsten. Globaal dus 155 miljard. De eigen middelen zijn verdeeld volgens de welvaart van de lidstaten: Duitsland 22,29 procent, Nederland 6,11 procent en België 4,55 procent, enzovoort. Het aandeel van de drie niet-deelnemende landen bedraagt 2,76 procent, en dat percentage zal verhoudingsgewijs worden verdeeld over de 24 andere leden van de Unie. Voor ons land betekent dit zowat 4,68 procent, dat is 4,2 miljard. Een essentiële vraag hierbij blijft hoelang de EU en andere westerse landen Oekraïne nog willen blijven financieren, met leningen waarvan men weet dat ze nooit zullen worden terugbetaald. Daar is misschien ook een essentiële taak weggelegd voor de Europese Rekenkamer. Zeker in de wetenschap dat het corruptieprobleem in Oekraïne al lang geen publiek geheim meer is.