fbpx


Cultuur
Berlinale

Alles voor de kunst




Van de Grote Drie prestigieuze filmfestivals, Cannes, Venetië is dat van Berlijn, meestal de Berlinale genoemd, de jongste. De eerste editie begon op 6 juni 1951 met de vertoning van de film Rebecca van Alfred Hitchcock. En dus was de Berlinale dit jaar aan zijn 70ste jaargang toe. Door de unieke ligging in West-Berlijn werd destijds gehoopt dat film de twee gescheiden werelden, het communistische oosten en het kapitalistische vrije Westen zouden kunnen verzoenen. Helaas. Met de bouw van de…

Plus artikel - gratis maandabonnement

U heeft een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U heeft reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement



Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.







Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder je email adres en je naam en we maken een nieuw wachtwoord (als je een account hebt) of we maken automatisch een account aan.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


Van de Grote Drie prestigieuze filmfestivals, Cannes, Venetië is dat van Berlijn, meestal de Berlinale genoemd, de jongste. De eerste editie begon op 6 juni 1951 met de vertoning van de film Rebecca van Alfred Hitchcock. En dus was de Berlinale dit jaar aan zijn 70ste jaargang toe. Door de unieke ligging in West-Berlijn werd destijds gehoopt dat film de twee gescheiden werelden, het communistische oosten en het kapitalistische vrije Westen zouden kunnen verzoenen. Helaas. Met de bouw van de Muur en de Koude Oorlog werd de Berlinale het forum bij uitstek voor politiek beladen films in het algemeen en films die autoritaire regimes hekelden in het bijzonder. De bouw van een nieuw festivalpaleis in de jaren 1990 na de implosie van het communisme en de hereniging van Duitsland in Berlijn op de Potzdamer Platz — waar de Muur liep — kan je vandaag zelfs symbolisch interpreteren.
En hoewel na Dieter Kosslick, 15 jaar lang artistiek leider, een duo werd aangezocht om voortaan het festival te leiden, de Italiaan Carlo Chatrian die de artistieke touwtjes in handen houdt samen met de Nederlandse Mariëtte Riesenbeek als zakelijke leider, bleef alvast deze traditie overeind.
Het was dan ook niet zo verwonderlijk — overigens zeer terecht — dat de hoogste onderscheiding, de Gouden Beer, door de jury onder leiding van de acteur Jeremy Irons, werd toegekend aan There is no evil van de Iraanse filmmaker Mohammad Rasoulof, al jarenlang samen met zijn collega filmer Jafar Panahi een belangrijk criticaster van het autoritaire islamistische regime in Teheran. Zijn huisarrest, dat hem niet belemmerde om films te (blijven) maken, zou onmiddellijk na zijn bekroning in Berlijn zijn omgezet in effectieve gevangenisstraf. En dat ondanks fiks protest van de Internationale filmwereld.
There is no evil is een bundeling van vier verhalen met telkens centraal de vrijheid van het individu en de vrijheid van expressie in een zeer autoritair regime dat de doodstraf hanteert.

Lessen in het Perzisch?

Een van de verassingen van deze  editie — bizar want niet in competitie — was Persian Lessons van Vadim Perelman. Het onwaarschijnlijke maar waargebeurde verhaal vertelt hoe Gilles een jonge Jood uit Antwerpen — hij is de zoon van een rabbi — anno 1942 in de trein op het transport naar een van de uitroeiingskampen zijn boterham ruilt tegen een boek: Perzische Mythen. Net voor hij samen met tal van reis- en lotgenoten onderweg in een bos dreigt te worden geëxecuteerd, laat hij zich vallen en beweert geen Jood te zijn maar een Perziër. ‘We geloven je niet maar onze commandant heeft een beloning beloofd als we hem een Perziër brengen.’  Zo zeggen de SS-ers die hem naar hun commandant slepen.
Nazi-commandant Koch (vertolkt door de bekende Duitse acteur Lars Eidinger) heeft de verantwoordelijkheid over de keuken en blijkt op zoek naar iemand die hem Perzisch kan leren. (In Iran, het huidige Perzië, spreekt men Farsi). De commandant wordt zeer menselijk voorgesteld; hij steekt gevoelens zoals jaloezie, liefde en angst niet weg. Voor  de oorlog was hij chef kok en na het einde van de oorlog wil hij naar Teheran emigreren om daar een restaurant te openen. In het vooruitzicht daarvan wil hij Perzisch leren a rato van 40 woorden per dag. Gilles die uiteraard geen gebenedijd woord Perzisch kent, is genoodzaakt woorden en zinnen te bedenken en — niet onbelangrijk — ze ook nog zelf te memoriseren… Perelman houdt het zeer spannend. Zijn straf verhaal wisselt hilarische momenten af met tragische scenes. Zijn overlevingsinstinct doet de jonge Jood Gilles boven zichzelf uitstijgen. Niet louter een historisch document dus.

Het stalinisme

De revelatie van deze editie maar zeer omstrede, zeg maar de schandaalfilm was DAU. Natasha van de Russische filmmakers Ilya Khrhanovskiy en Jekaterina Oertel. Het grootschalige DAU-project is niets meer of minder dan een simulatie van het totalitaire Sovjet-systeem onder Stalin en ook daarna. Iedereen wordt verondersteld er jaren te leven zoals tijdens het stalinisme. De films — in Berlijn werden er alvast twee vertoond — komen tot stand via improvisatie om zo realistisch mogelijk het leven onder een dergelijk onmenselijk systeem te doen ervaren.
DAU. Natasha is ruig, ongepolijst en bijna documentair. Niets straalt ook maar enige vrolijkheid uit. En moet voor  de ( niet-professionele) acteurs/actrices zeer ongemakkelijk zijn geweest (net zoals voor de toeschouwer).
Natasha en haar jongere collega Olga — zij praten constant over de (afwezigheid van) liefde in hun leven — runnen een kantine die ook bezocht wordt door een team dat aan een strikt geheim experiment werkt: de creatie van een perfecte mens. Onder de teamleden van stalinisten en wetenschappers ook een buitenlander de Fransman Luc Bige. Met hem begint Natasha een affaire omdat ‘hij zo aardig is’. Maar dat is niet naar de zin van de geheime dienst. De vrouw komt in de handen terecht van de gevreesde KGB (gespeeld door een ex-KGB’er!) die haar ondervraagt. De vrouw moet de ene vernedering na de andere ondergaan tot ze documenten ondertekent om voortaan ook als KGB-agent te fungeren.
Een (g)rauwe film die je bijna fysiek laat aanvoelen hoe macht, machtisbruik en intimidatie werkt: de foeilelijke, mensonterende kanten van het wezen dat zich mens noemt. Natasha weet uiteindelijk hoe dan ook haar waardigheid enigszins te behouden (of te redden) en stelt uiteindelijk haar ondervrager/beul de vraag: ‘Hou je van mij als vrouw?’ Die zit!
Op de Berlinale — gevoed ook door de #metoobeweging — rees de vraag of je als actrice echt moet doen wat Natasha moet ondergaan met als motto: Alles voor de kunst? Een zeer interessante discussie!

#Metoo

De Berlinale deed een ernstige inhaalbeweging om het doel te halen dat ongeveer de helft van de geselecteerde films door vrouwen was gerealiseerd. Bovendien was  een van de 24 korte films in competitie So We Live van de Syrische Rand Abou Fakher. Zij woont al vier en een half jaar in België en was als actrice te zien in de rol van Moeder Maria in het knappe theaterstuk Bruegel van Lisaboa Houbrechts. In So We Live laat zij zeer goed het ongemak aanvoelen wat het betekent als gezin thuis opgesloten te zitten terwijl buiten een (burger)oorlog woedt. De vensters zijn afgedekt, het schaarse licht is afkomstig van kaarsen enz. Het gezin poogt zo gewoon mogelijk (voort) te (over)leven maar de zenuwen staan gespannen.
De film was niet kansloos voor een plek op de palmares tot de jury koos voor de animatiefilm en de Gouden Beer toewees aan het aparte en virtuoze Franse Genius Loci van Adrien Merigeau maar wel mee tot stand gekomen dankzij de Vlaming Brecht Evens als een van de animatoren. En zo kon de Vlaamse film toch nog een heel klein beetje vieren.

Freddy Sartor

Freddy Sartor (1952) is beroepsjournalist, oud-hoofdredacteur van de filmtijdschriften Cinemagie (ex-MediaFilm) en het maandblad Filmmagie, tot 2006 bekend als Film & Televisie.

Dit artikel delen


Als abonnee kan u dit artikel gratis verspreiden via sociale media en doorsturen naar uw vrienden. Zij zullen dit artikel volledig kunnen lezen zonder abonnee te zijn of zonder een (proef)abonnement te nemen. Zij krijgen bij het lezen de vermelding dat dit artikel door u wordt aangeboden. Als u dit via email doorstuurt, wordt het emailadres van uw vriend niet genoteerd in de databank.

Commentaren en reacties


Kijk vooraf even op onze Spelregels en technische problemen
Reacties - klik hier
Als ingelogde bezoeker kan u hier de reacties lezen en deelnemen aan het debat.
Reacties - klik hier
Als ingelogde bezoeker kan u hier de reacties lezen en deelnemen aan het debat.