Amerika uit de NAVO?

Een aantal Republikeinse congresleden dienen een wetsvoorstel in om de Verenigde Staten uit de NAVO te laten treden. Hoe zou dat precies verlopen? En wat dekt het NAVO-verdrag?

Artikel 6 bepaalt waar het verdrag van toepassing is. Feitelijk gaat het om de gebieden boven de Kreeftskeerkring gelegen in Noord-Amerika, Europa en Turkije. In 1949 was de ratio voor dat artikel de Amerikaanse wens/eis om het verdrag niet te laten gelden voor de vele Europese koloniale bezittingen. Wat overigens impliceerde dat Algerije NAVO-gebied was, omdat dat land geen kolonie was maar gewoon een departement van de Franse republiek.

Door dat artikel 6 vallen volgende gebieden (delen van diverse lidstaten) niet onder de NAVO-bijstand van artikel 5:

– Frankrijk: Caraïbische eilanden Guyana, gebieden in de Stille Oceaan, de eilanden aan de Zuidpool en in de Indische Oceaan (zoals Réunion en Mayotte);

– Nederland: alle zes de Caraïbische eilanden;

– Noorwegen: de eilanden gelegen richting Zuidpool;

– Verenigd Koninkrijk: de eilanden in het Caraïbisch gebied, in de Stille Oceaan en de Atlantische Oceaan (bijvoorbeeld de Falklandeilanden)

– VSA: Hawaï, Puerto Rico, de Maagdeneilanden, Samoa, de Noordelijke Marianen, Guam en de 17 possessions in de Stille Oceaan en het Caraïbische gebied.

Een deel van het Amerikaanse grondgebied valt met andere woorden al sinds 1949 niet onder de NAVO-regels. Een militair conflict in die gebieden betekent dus politiek dat het betrokken land alleen staat en geen hulp kan inroepen op basis van het NAVO-verdrag.

Anderzijds vallen bekende eilanden als Bermuda, de Azoren, Madeira en de Canarische Eilanden wel binnen het NAVO-gebied.

Artikel 13

Uittreden uit de NAVO kon volgens het verdrag pas na twintig jaar; ten vroegste dus in april 1969. Frankrijk stapte in 1966 gedeeltelijk uit de NAVO omdat president Charles de Gaulle de Amerikanisering van Europa niet zag zitten. De toenmalige Franse conservatieve regering verliet alleen het militaire gedeelte van de NAVO, wat inhoudt dat het Franse leger niet meer onder SHAPE-commando (het centrale commandocentrum van de NAVO, red.) stond. Het land bleef wel lid van het politieke gedeelte van de instelling.

Vandaar dat het NAVO-hoofdkwartier en SHAPE toen verhuisden van Versailles naar Brussel en Mons. De Gaulles opvolgers Pompidou, Giscard, Mitterrand en Chirac bleven bij dat standpunt. Pas in 2010 heeft de conservatieve president Nicolas Sarkozy Frankrijk opnieuw volwaardig lid gemaakt van de NAVO.

Door de beslissing van de Gaulle werd artikel 13 van het NAVO-verdrag dus niet geschonden, want men bleef politiek lid. Een uittreding moet overigens formeel gemeld worden aan de depositaris van het verdrag en dat is de Verenigde Staten. Na kennisneming kan men het verdrag verlaten na één jaar.

Conclusie

Het is zeer de vraag of er een meerderheid gaat gevonden worden in het Huis van Afgevaardigden (435 leden) en in de Senaat (100 leden) om de Amerikaanse uittreding ook effectief te realiseren. Bovendien zal dat ook aanleiding geven tot enorme debatten in de beide delen van het Congres. Heel wat verkozenen van de twee toonaangevende politieke partijen lopen immers niet warm voor het idee.

Want de NAVO is het enige militaire bondgenootschap waarvan de VS lid zijn. Uittreden betekent bovendien dat de Amerikaanse economische en politieke invloed zal verminderen. De NAVO-lidstaten gaan in voorkomend geval hun militaire bestellingen anders oriënteren.

Er zijn met andere woorden altijd spanningen geweest in het westerse militaire bondgenootschap, maar een breuk is een brug te ver. Uiteindelijk hangen er nog altijd meer voordelen dan nadelen vast aan dat lidmaatschap. In Washington D.C. blijven ze dat, ondanks de gebeurlijke anders klinkende retoriek, wel weten.