Britse politieke schokgolven

Er gebeuren rare dingen aan de andere kant van de Noordzee. De resultaten van de verkiezing van de lokale gemeenteraden en regionale Parlementen in Groot-Brittannië hebben voor een politieke schokgolf gezorgd. Herman Matthijs analyseert.

Schotland

In Schotland zijn de 129 leden verkozen van het Schotse Parlement in Edinburgh. De opkomst zakte met maar liefst 10 procent naar 53 procent. De Schotse kiezers liggen kennelijk niet wakker van hun regionale politiek. Hieronder de stembusuitslag.

De SNP verliest, maar blijft veruit de grootste. Voor de conservatieven en voor Labour is er naar verhouding zwaar verlies. Reform UK is ook hier de grote winnaar, net als voor de separatistische Groenen en voor de Liberalen. De SNP zal dus een coalitiepartner moeten zoeken. Het staat vrijwel vast dat de onafhankelijkheidsgedachte weer op tafel komt: net daarom zijn de linkse Groenen de meest evidente regeringspartner.

De vraag naar meer macht voor Schotland en een nieuw referendum over de onafhankelijkheid moet wel eerst van de regering-Starmer groen licht krijgen. Maar of de SNP – net daarom? – gaat aankloppen bij het verliezende Labour, is zeer de vraag.

Wales

Het Parlement van Wale, de ‘Senedd’, telt voortaan 96 leden. Ook hier was de opkomst zeer laag: 51 procent, 5 procent meer dan de vorige keer. Maar ook hier kan moeilijk worden gezegd dat het kiezerspubliek warm loopt om te gaan stemmen. De nieuwe zetelverdeling is als volgt:

De Welsche nationale partij Plaid Cymru is de grote winnaar van deze verkiezing, samen met Reform UK. Labour en de Conservatieven leiden zwaar verlies. De Groenen en de liberalen komen voor het eerst in het Parlement. Maar niemand haalt een meerderheid. En dus zal ook de nieuwe regering in Cardiff een coalitie of een gedoogde minderheidsregering worden.

Plaid Cymru moet op zoek naar een partner en gezien de centrumlinkse positie van deze partij, lijkt dat Labour te zullen worden. Dan moet Labour wel instemmen met een regeringsdeelname zonder de leiding te hebben. Bovendien zullen ook hier de nationalisten meer bevoegdheden willen van Londen. Het wordt uitkijken hoe het Welsche Labour en ook premier Keir Starmer daarop reageren.

Lokaal

Eerst een overzicht van de verkiezingsresultaten.

Reform haalt een gigantische score en behaalt in veertien gemeenten de absolute meerderheid. Labour verliest zeer zwaar en behoudt nog 28 absolute meerderheden – een verlies van 38. Anderzijds kunnen de Liberalen niet klagen met deze winst: ze worden lokaal de derde partij en besturen in vijftien gemeenten, één meer dan tevoren.

De Conservatieven vallen terug naar de vierde plaats en besturen nog negen gemeenten; in zes andere gemeenten verlaten ze het bestuur. Groen wint, maar aanzienlijk minder dan de peilingen hadden aangegeven. De partij komt in vijf gemeenten aan de macht, vooral in de Londense regio.

Maar ruim 65 gemeenten hebben geen meerderheid en dus moeten er coalities komen. In Engeland is men daar niet echt mee vertrouwd. De centrale vraag is of er iemand wil besturen met Reform. Of gaat Labour toenadering zoeken tot de Groenen? Nigel Farage en zijn partij Reform UK staan dikwijls op één in de lokale zetelverdeling… Krijgen de Britse gemeenten daarom een tripartite? Hoe dan ook zal er nog veel moeten worden onderhandeld.

Labour

Gaat premier Starmer weg als partijleider? En wie kan hem dan opvolgen? Angela Rayner leidt de linkervleugel, maar tegen haar loopt een fiscaal onderzoek – daarom moest ze vorig jaar al opstappen als vicepremier. Minister van Volksgezondheid Wes Streeting loopt zich warm in de media, maar hij is een goede vriend van Peter Mandelson, op zijn beurt een goede vriend van Jeffrey Epstein. En dat laatste dossier heeft Starmer al bijna de kop gekost.

Starmer heeft alvast één probleem zelf opgelost door de recent vrijgekomen Lagerhuiszetel in Manchester niet te geven aan de lokale burgemeester Andy Burnham. Die heeft duidelijk de ambitie om de macht te grijpen, maar volgens de statuten moet de partijleider een parlementslid zijn. Handig gespeeld van Starmer.

Andere partijen

Ook voor de Conservatieven is deze stembusslag een zware opdoffer. Buiten de Londense gemeenten doet de partij het overal slecht. Ook daar gaan er uiteraard vragen worden gesteld over het leiderschap van Kemi Badenoch.

De Groenen winnen wel, maar een stuk minder dan voorspeld. De Liberalen mogen niet klagen: zij zijn naar alle waarschijnlijkheid de enige partij waar het huidige leiderschap niet ter discussie staat.

Farage is dé grote winnaar van deze verkiezingen. Maar hij zal nu moeten bewijzen dat zijn partij lokaal kan besturen. Voor Reform is het intussen wachten op de volgende algemene verkiezing voor het Lagerhuis. In 2029 of – wie weet – misschien vroeger?

Intussen heeft Labour nog altijd een ruime meerderheid in het Lagerhuis. Starmer heeft dus geen reden om op te stappen of om nieuwe verkiezingen uit te schrijven. De traditionele oppositie, de Conservatieven, kent nog grotere problemen.

Wat wél op de politieke tafel ligt, zijn de nationalistische eisen vanuit Schotland en Wales. En dé vraag is hoe de traditionele Britse politiek zal reageren op de opmars van Nigel Farage. Al is de weg naar 2029 natuurlijk nog lang…