fbpx


Europa
lobby

Europese Unie kent zichzelf speciale volmachten toe rond censuur

Digital Services Act met totalitaire trekjes


Aangeboden door deze bibliotheek


Dit plus-artikel wordt u aangeboden door deze bibliotheek die voor u een abonnement nam.

Vindt u het interessant? Neem dan vandaag uw eigen gratis proefabonnement van 30 dagen.



Reeds enkele maanden schreeuwen actiegroepen om aandacht, omdat de Europese Commissie een greep probeert te krijgen op het internet en de meningen op het internet. Dit op een manier waar zelfs de Chinese regering jaloers op zou zijn. De fameuze 'Digital Services Act (DSA)' lijkt de deur open te zetten voor ongecontroleerde ambtelijke censuur van de Europese burgers. Ingrijpend censureren Volgens actiegroepen zoals European Digital Rights Initiative (EDRI) (een collectief ngo’s, activisten en academici) is het bijzonder verontrustend dat de…

Niet ingelogd - Plus artikel - log in of neem een gratis maandabonnement

U hebt een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting of betaling. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U hebt reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement





Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.

U kan aanmelden via uw e-mail adres en wachtwoord of via uw account bij sociale media als u daar hetzelfde e-mail adres hebt.








Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder uw e-mail adres en uw naam en we maken automatisch een nieuw account aan of we sturen u een e-mailtje met een link om automatisch in te loggen en/of een nieuw wachtwoord te vragen.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


Reeds enkele maanden schreeuwen actiegroepen om aandacht, omdat de Europese Commissie een greep probeert te krijgen op het internet en de meningen op het internet. Dit op een manier waar zelfs de Chinese regering jaloers op zou zijn. De fameuze ‘Digital Services Act (DSA)‘ lijkt de deur open te zetten voor ongecontroleerde ambtelijke censuur van de Europese burgers.

Ingrijpend censureren

Volgens actiegroepen zoals European Digital Rights Initiative (EDRI) (een collectief ngo’s, activisten en academici) is het bijzonder verontrustend dat de Europese Commissie binnenkort de macht krijgt om het internet ingrijpend te censureren. Zonder overleg met de lidstaten en indien de Europese Commissie oordeelt dat er sprake is van een ’crisis’ kunnen de niet-verkozen bureaucraten in Brussel eigenmachtig ingrijpen zonder dat één verkozene of lidstaat daar iets tegen in te brengen heeft.

Opgelet, deze gang van zaken is wat actiegroepen menen te begrijpen uit een concept van de laatste versie van de Digital Services Act. Het is een interpretatie. De radicaal linkse EU-Commissaris Margrethe Vestager begon haar kruistocht (DSA dus) tegen GAFAM (een acroniem dat verwijst naar Google, Amazon, Facebook, Apple en Microsoft). Ondertussen voegde Vestager vanalles toe. Dat gebeurde blijkbaar met instemming van Von der Leyen en co, want de Commissie functioneert als college en moet dus elk voorstel unaniem goedkeuren.

Onderhandelingen

De Europese Commissie onderhandelt momenteel – in het geheim zeggen kwade tongen dan – met vertegenwoordigers van het Europees Parlement en de Europese Raad (van regeringsleiders). Dat de onderhandelingen discreet zijn betekent niet dat ze geheim zijn.

Dit alles is immers de gang van zaken bij de ‘triloog’. De triloog is een onderhandelingsfase waarbij na tweede lezing van een ontwerp het Europees Parlement en de Europese Raad in gesprek gaan met de Europese Commissie. In praktijk trekt de Commissie altijd aan het langste eind, tenzij in de Europese Raad een lidstaat een veto stelt en dat lukt enkel bij de onderwerpen waar unanimiteit vereist is.

Niet communiceren met burgers

Waar de burger zich beter zorgen over maakt, is niet dat dit zogezegd in het geheim gebeurt, maar dat de betrokken ministers van de lidstaten hierover niet communiceren met hun burgers, hun media of hun parlementen. Dat het Europees Parlement (EP) niet slaagt in het ordentelijk onder de aandacht brengen van een onderwerp dat zo ingrijpend is, hoeft niet te verbazen.

Zonder een sneer te geven naar de kwaliteit van het politieke personeel in het Europees Parlement kan gerust gezegd dat het Parlement vooral bezig is met spelletjes tussen meerderheid en minderheid en het aanvallen van regeringen in lidstaten, die niet tot hun meerderheid van de klassieke Europese tripartite horen (christendemocraten, socialisten en liberalen). In het Europees Parlement zien de leden duidelijker mogelijke censuur in andere landen, dan de dreigende censuur onder hun neus in Brussel.

Alarmfase rood

Dat een organisatie zoals het EDRI een campagne startte op Twitter tegen de nieuwe wetgeving mag gerust het begin van de alarmfase rood inluiden. Daarom dit citaat: ‘In besloten onderhandelingen over de Digital Services Act (DSA) heeft de Europese Commissie een “crisis-respons-mechanisme” voorgesteld, dat haar de macht geeft om eenzijdig een crisistoestand voor de gehele Unie uit te roepen. Tijdens zo’n toestand kan de Commissie platforms als Facebook, Instagram en Twitter dwingen zich te mengen in de vrijheid van meningsuiting en de verspreiding van online-informatie. Er zijn nauwelijks checks en balances, en geen tijdslimiet’.

EDRI waarschuwt trouwens verder: ‘Noodclausules zoals deze worden historisch en ook in de huidige tijd wereldwijd misbruikt om de rechtsstaat te ondermijnen en beperkingen van grondrechten te normaliseren. Vaak bestaat de neiging om noodmaatregelen aan te houden terwijl de crisis al voorbij is’.

Vinger op de wonde

Na de coronacrisis is het vreemd dat het publiek allerminst gealarmeerd raakt. De volgende discussie wordt allicht wat is de definitie van een crisis. Hoe specifiek is die crisis? Spreken we van een tijdlimiet. Volgens EDRI voldoet de huidige wettekst niet en voorziet die nergens in dergelijke criteria.

EDRI legt de vinger op de wonde door terecht te wijzen op het glijmiddel dat de Europese Commissie gebruikt. De verordening heeft als doelstelling de burgers te beschermen tegen misbruik van data door bedrijven. Tevens moet de verordening ‘desinformatie’ bestrijden een daar begeeft men zich natuurlijk op zeer glad ijs.

Verordening

Niettemin stemde het Europees Parlement op 20 januari 2022 reeds in met het ontwerp van de verordening. Een verordening is een EU-wet die rechtstreekse werking heeft en dus niet zoals een Europese richtlijn in elke lidstaat apart moet worden geïmplementeerd en in nationale wetgeving omgezet.

Het nadeel van EU-verordeningen is dat enkel het Hof van Justitie van de Europese Unie in Luxemburg bevoegd is omtrent geschillen en die uiteraard systematisch de kant van de Europese Commissie kiest. Het Hof van Justitie werd de laatste jaren steeds activistischer en trok steeds meer bevoegdheden naar zich toe. Nationale rechters kunnen en mogen niets anders dan de verordening toepassen.

Crisis en censuur

De crux van de zaak is echter dat de Europese Commissie, na de stemming van het Europees Parlement, twee artikelen toegevoegde: artikel 25 en 27a. Niet toevallig artikelen die de Commissie het recht geven om het internet te censureren en verder zeer ruime bevoegdheden opleveren.

‘Wanneer er sprake is van een crisis’, zo staat er in artikel 27a, ‘heeft de Commissie het recht om, op eigen initiatief, of op verzoek van minimaal drie lidstaten’, providers van ‘zeer grote platforms’ opdracht te geven om te bezien hoe hun diensten ‘bijdragen aan de crisis’ (of ‘ernstige dreiging’) en om ‘effectieve en proportionele maatregelen te treffen’ om die bijdragen te ‘elimineren of beperken’.

Het gevaar zit trouwens in de voorbeelden van een ‘crisis’ of ‘ernstige dreiging’ zoals er zij ‘gewapende conflicten of terroristische daden, waaronder aankomende (‘emerging’) conflicten en terroristische daden, natuurrampen zoals aardbevingen en orkanen, alsmede pandemieën en andere serieuze, grensoverschrijdende bedreigingen van de volksgezondheid’.

Commissie neemt teugels over

Tot overmaat van ramp doet het artikel 27a beroep op ‘het aanpassen van algoritmes’ en het intensiveren van de samenwerking met zogenaamde ‘factcheckers‘. De Europese Commissie volgt de platformbedrijven daarna van zeer nabij op. Eigenlijk neemt de Commissie bijna de teugels over.

De Digital Services Act ontstond om platformbedrijven zoals Facebook en Twitter te reguleren, maar de DSA-verordening trok die doelstelling op naar alle aanbieders op het internet. Dus ook media, scholen, bedrijven en individuele burgers.

Inititatiefrecht

De triloog maakt het ook bijzonder moeilijk om de plannen van de Europese Commissie te dwarsbomen. Het Europees Parlement kan in principe enkel goedkeuren of wegstemmen en ook de Europese Raad kan enkel een finaal fiat geven of onthouden. Het initiatiefrecht ligt bij de Commissie en die kan democratisch gestemde amendementen van het Europees Parlement naast zich neerleggen.

Wat de Europese Commissie nu doet is dankzij dit initiatiefrecht zichzelf speciale volmachten toekennen om internet en gedachtenpolitie te kunnen spelen. Allemaal zonder de minste democratische legitimiteit. De commissieleden zijn officieel ambtenaren, hoewel politiek benoemd door lidstaten en ‘geplebisciteerd’ door een pro forma-stemming in het Europees Parlement bij hun aanstelling.

‘Besluiten over de vrijheid van meningsuiting en toegang tot informatie, vooral in tijden van crisis, kunnen niet op een legitieme manier eenzijdig door de uitvoerende macht genomen worden’, stelt EDRI. ‘Het Europees Parlement behoort betrokken te zijn bij besluiten over crisismaatregelen, inclusief het besluit of er al dan niet sprake is van een crisis.’

Kalf al verdronken?

Zoals gebruikelijk zal de kritiek van de Europese burger pas komen als de verordening in werking treedt en het kalf verdronken blijkt. De campagne van EDRI komt net op tijd. Maar de vraag is of ook maar één politicus bereid is ten eerste een moeilijk onderwerp bij de horens te vatten, ten tweede zijn kansen op lucratieve EU-postjes op te bergen en ten derde in staat zal blijken de regering zover te krijgen het ontwerp kalt te stellen?

De ironie van het hele verhaal is dat de vrije meningsuiting op het internet wel eens afhankelijk zou kunnen worden van hoe de platformbedrijven reageren. Dus met andere woorden of Twitter of Facebook naar de rechter stappen. Vanuit ervaring in China zou dit een ijdele hoop kunnen blijken.

Lode Goukens

Lode Goukens is master in de journalistiek en docent 'Europese en wereldinstellingen' aan de Thomas More Hogeschool.