CO₂: van demon tot levensbron

Door uitspraken van klimaatactivisten als Greta Thunberg groeide koolstofdioxide (CO₂) uit tot een veelkoppige draak die koste wat kost moet worden bestreden. Die demonisering staat haaks op het feit dat CO₂ een natuurlijke en noodzakelijke bouwsteen blijft in de kringloop van het leven. Binnen de kosmische geschiedenis ontwikkelde de aarde een intrinsieke neiging om CO₂ uiteindelijk naar de atmosfeer terug te voeren als essentiële grondstof voor fotosynthese en voedselproductie.

Dankzij water en leven geraakte de meeste atmosferische CO₂ op aarde over miljarden jaren heen gebonden in kalkhoudende gesteenten. Alleen een cataclysme, zoals een thermische ontbinding op planetaire schaal, kan die opgeslagen CO₂ opnieuw vrijmaken.

Klimaatwetenschappers waarschuwen dan wel voor de smeltende toendra die de aardkorst fragiel maakt, maar dat volstaat niet. Om ons op te zadelen met een Venusachtige atmosfeer, blijft een externe factor nodig. Denk bijvoorbeeld aan een asteroïdenbombardement dat de aardkorst openrijt als een ritssluiting, zodat magma en hitte ongehinderd naar buiten stromen. Hollywood is nooit veraf …

Terwijl we ons blindstaren op een teveel aan CO₂, vraagt niemand zich af of alle CO₂ – en dus alle leven – ooit kan verdwijnen. Vandaag ontstaan nog altijd nieuwe kalksteenlagen. Onze angst werkt blijkbaar maar in één richting, en het wonder van de koolstofcyclus raakt daarbij vergeten. Al 400 miljoen jaar beheerst de aarde een dynamisch systeem waarin het CO₂-gehalte in de atmosfeer fluctueert tussen 180 en 3.000 ppm (parts per million of deeltjes per miljoen). Alle CO₂ draait mee in een kringloop, maar die loopt deels langs geologische tijdsschalen. Precies die traagheid vertroebelt ons inzicht. Streven naar een koolstofarm Vlaanderen is dan ook absurd.

Een kwestie van context

Na de afname van CO₂ door kalkvorming ontstond een geologisch evenwicht, waarin subductie, geothermische warmte en vulkanisme de gebonden koolstof opnieuw in circulatie brengen. Bij planten en dieren werkt de koolstofkringloop sneller, via ademhaling en rotting. Zelfs methaan uit runderen oxideert binnen een tiental jaar, dus stop die fixatie op de veestapel. Organische resten in humusrijke bodems blijven meestal een paar decennia hangen, maar ook niet langer. Ook koolstof in fossiele brandstoffen keert zonder menselijke tussenkomst ooit terug als CO2. Hoge CO₂ werkt dus niet onnatuurlijk of rampzalig. Ecosystemen passen zich aan en evolueren mee.

Zo zat tijdens het Eoceen (56-34 miljoen jaar geleden) tot 2.000 ppm CO₂ in de lucht en was het 6°C warmer dan vandaag. Toch bloeide het leven op aarde, sterker nog: het was een sleutelperiode voor de diversificatie van zoogdieren en speelde zo een cruciale rol bij het ontstaan van onze voorouders. De afgelopen 50 jaar steeg de CO₂-concentratie tot 420 ppm, 50 procent meer dan het pre-industriële niveau. De wereldbevolking verdubbelde in die periode wel tot 8 miljard.

Intussen wijzen meer en meer landbouwkundigen erop dat die bevolking mede kan gedijen dankzij het stijgende CO₂-niveau. Het zorgt namelijk voor een sterk verhoogd rendement bij de groei van essentiële gewassen als tarwe, rijst en soja. Toch betalen we vandaag boeren ook om humusrijke gronden aan te leggen om zo CO₂ te vangen via de zogenaamde carbon farming-programma’s. Hoe ver zal de hysterie nog doorslaan?

CO2 als grondstof

De huidige toestand is dus geen eindpunt dat koste wat kost behouden moet worden. In plaats van de cyclus te bestrijden, zouden we hem beter leren beheren als een goede akker. Dat vraagt om meer inzicht en studie, eerder dan ervoor weg te vluchten. Ons instinct drijft ons als soort voort om eeuwig te gedijen, dan moeten we ook binnen een kosmische tijdschaal durven denken.

Oosterse culturen staan hierin traditioneel verder dan het nerveuze Westen. Misschien is het geen toeval dat Japan sterk inzet op de omzetting van atmosferisch CO2 tot synthetische brandstof (DAC). DAC is voor Vlaanderen vandaag nog een brug te ver. Maar we kunnen wel al starten met de productie van synthetisch aardgas via methanisatie. Naast waterstof kan je daarvoor CO2 gebruiken die vrijkomt uit biogasproductie, een technologie waar Vlaanderen en Fluxys op inzetten.

Omdat synthetisch aardgas gebruikmaakt van de bestaande infrastructuur en een hogere energiedichtheid heeft dan pure waterstof, wordt de omzettingskost economisch interessant. Vlaanderen zou er dan ook goed aan doen om werk te maken van die technologie. Er bestaat inmiddels een procédé met een omzettingsrendement van meer dan 93 procent, en de gebruikte katalysator hierin heeft zelfs een directe link met Vlaanderen. Doordat de hele EU nog aarzelt, kan Vlaanderen de kans grijpen om koploper te worden in die materie.

Methanisatie is daarbij ook een bekend proces in de petrochemie, wat de visie van onze premier ondersteunt. Reeds in 2019, toen de hysterie rond klimaat op volle sterkte kwam, wees Bart De Wever op de aanwezigheid van een sterke petrochemische industrie in Vlaanderen als een essentieel deel van de oplossing. Een van zijn vele uitspraken waarvoor hij op het moment zelf verketterd werd, maar die achteraf van inzicht getuigen.