Eerste succes(je) voor ‘Colombiaanse Milei’

Donald Trump bracht alle rechtse presidenten van Latijns-Amerika bijeen op zijn ‘Shield of the Americas’-top in Miami. De groepsfoto was iconisch voor de rechtse golf die over het continent spoelde. Maar de landen die geen rechtse president hebben, en dus ontbraken op het appel, zijn niet de minste: Mexico, Brazilië, Perú en Colombia.

Voor drie daarvan kan dat in de loop van dit jaar veranderen. In april zijn er verkiezingen in Peru, in mei in Colombia en in oktober in Brazilië. In elk van die landen is er een Trump-fan die volgens de peilingen een reële kans maakt om te winnen: Rafael López Aliaga in Perú, Flavio Bolsonaro (zoon van Jair) in Brazilië en Abelardo de la Espriella in Colombia.

De leeuw en de tijger

In november noemde ik Abelardo al de Colombiaanse Javier Milei. Hij profileert zichzelf als een buitenstaander en een vijand van de corrupte politieke kaste. Hij pleit voor een minimale staat en een harde aanpak van de criminaliteit. Hij fulmineert tegen het communisme en de genderideologie, en wil de banden met de Verenigde Staten en Israël aanhalen. Milei presenteert zich als een leeuw, Abelardo als een tijger. Net als Milei is Abelardo een echte showman, zij het met een ander muziekrepertoire. Milei zweert bij hardrock, Abelardo is eerder een charmezanger.

De voorbije maanden is duidelijk geworden dat Abelardo nog in een ander opzicht verschilt van Milei: hij is veel religieuzer. Tot vijf jaar geleden was Abelardo een zelfverklaarde atheïst. Maar na de dood van een tante in de coronaperiode werd hij door God geroepen om Colombia te redden, waarna hij zich tot het christendom bekeerde. Dat verklaarde hij begin dit jaar tijdens een viering in een van de grootste evangelische kerken van het land. Wat later weende hij van ontroering tijdens een bezoek aan het bedevaartsoord van Buga. Als hij toneel speelt, dan doet hij dat toch wel op een zeer overtuigende wijze.

Hoe dan ook, politiek strategisch is zijn ‘bekering’ niet slecht bekeken. Net als Jair Bolsonaro in 2018 (en nu ook zijn zoon Flavio) probeert Abelardo te surfen op de grote conservatief-evangelische golf in Latijns-Amerika. In Colombia is het aantal leden van evangelische kerken de jongste twee decennia verdubbeld, van tien naar twintig procent van de bevolking. Grote en kleine evangelische gebedshuizen schieten als paddenstoelen uit de grond, tot in de kleinste gemeenten. Dat gaat vooral ten nadele van de katholieke kerk. Als dit enorme religieuze netwerk mee de schouders zet onder de campagne van Abelardo, dan kan dit een essentieel verschil maken.

Beperkt succes

De jongste parlementsverkiezingen in Colombia waren een eerste electorale test voor El Tigre. De ‘outing’ van Abelardo als evangelisch christen vertaalde zich politiek in een alliantie met Salvación Nacional, een tot voor kort piepklein religieus partijtje zonder zetels. Vanuit het niets slaagde Salvación Nacional erin om de kiesdrempel te halen en vijf parlementszetels in de wacht te slepen.

Dat is op zich geen geringe prestatie. Toch is dit ook maar een bescheiden overwinning voor Abelardo, want met 3,6 procent van de stemmen blijft de evangelische partij onder de verwachtingen die hijzelf had gecreëerd. Evangelische partijen breken moeilijk door in Latijns-Amerika als het terrein op rechts al wordt bezet door een grote gevestigde conservatieve partij. In Colombia is dat het Centro Democrático, dat ook goed scoorde bij die verkiezingen.

Appelleren aan centrumrechts

Deze verkiezingen gaven vooral een boost aan de centrumrechtse kandidate Paloma Valencia, van Centro Democrático. Zij won afgetekend de voorverkiezing van rechts, waar Abelardo niet aan deelnam. Tot nog toe scoorde Paloma Valencia zwak in de peilingen en bleef ze ver achter op Abelardo. Nu is de verwachting dat haar campagne opnieuw momentum zal krijgen door de overwinning in de voorverkiezing. Analisten gaan ervan uit dat het een tweestrijd zal worden tussen de breed gedragen kandidaat van links, Iván Cepeda, en hetzij Paloma Valencia, hetzij Abelardo de la Espriella.

De presidentsverkiezingen verlopen volgens een eigen dynamiek die relatief los staat van de parlementsverkiezingen. Dat de eigen partij van Abelardo erg klein uitvalt in het parlement speelt daarbij geen wezenlijke rol. Ook de partij van Milei was marginaal toen hij president werd. Bovendien is er onmiskenbaar een Abelardo-gekte in Colombia. ‘El Tigre’ is een begrip geworden. Er is nu ook een ‘Tigre’-merchandising met kleren, speelgoed en knuffels – Abelardo blijft een zakenman. Hij reist aan een hectisch tempo het land rond en brengt overal een grote massa op de been. Hij voert propaganda met verbluffend knap gemaakte AI-tekenfilmpjes in Disney-stijl.

Maar zal dat alles voldoende zijn om door te kunnen stoten naar de tweede ronde? Veel zal afhangen van wie het meest kan appelleren aan de grote groep van centrumrechtse kiezers: Abelardo of Paloma. Die laatste zou de eerste vrouwelijke presidente van Colombia kunnen worden. Maar het is niet duidelijk in hoeverre ze die troefkaart zal uitspelen, en of dit het conservatieve electoraat niet eerder zou afstoten dan aantrekken.

En dan is er natuurlijk Trump die de kiesstrijd in het strategisch cruciale Colombia met argusogen zal volgen. Maar zal hij er zich ook actief in mengen? En wat zou het effect dan zijn daarvan? Wordt vervolgd op 31 mei.