fbpx


Filosofie, Geschiedenis
antisemitisme

Cultuurmarxisme en het slavernijdebat

Zij die het verleden beoordelen vanuit de moraal van het heden


Aangeboden door deze bibliotheek


Dit plus-artikel wordt u aangeboden door deze bibliotheek die voor u een abonnement nam.

Vindt u het interessant? Neem dan vandaag uw eigen gratis proefabonnement van 30 dagen.



Enkele jaren terug suggereerde een journalist dat het rigide communisme van Oost-Europa zou zijn verslagen door de bevrijdende idealen van flower power die vanuit het Westen overwaaiden. Deze verklaring was dubieus omdat destijds het IJzeren Gordijn bestond. Het cultuurmarxisme moet juist worden gezocht bij mensen die claimen buiten-historisch te kunnen denken over gebeurtenissen. Zo wordt in het beruchte boek Roofstaat het VOC-verleden afgemeten aan hedendaagse opvattingen. Destijds uitte premier Rutte zijn bedenkingen tegen de activistische omgang met de vaderlandse geschiedenis.…

Niet ingelogd - Plus artikel - log in of neem een gratis maandabonnement

U hebt een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting of betaling. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U hebt reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement





Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.

U kan aanmelden via uw e-mail adres en wachtwoord of via uw account bij sociale media als u daar hetzelfde e-mail adres hebt.








Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder uw e-mail adres en uw naam en we maken automatisch een nieuw account aan of we sturen u een e-mailtje met een link om automatisch in te loggen en/of een nieuw wachtwoord te vragen.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


Enkele jaren terug suggereerde een journalist dat het rigide communisme van Oost-Europa zou zijn verslagen door de bevrijdende idealen van flower power die vanuit het Westen overwaaiden. Deze verklaring was dubieus omdat destijds het IJzeren Gordijn bestond.

Het cultuurmarxisme moet juist worden gezocht bij mensen die claimen buiten-historisch te kunnen denken over gebeurtenissen. Zo wordt in het beruchte boek Roofstaat het VOC-verleden afgemeten aan hedendaagse opvattingen. Destijds uitte premier Rutte zijn bedenkingen tegen de activistische omgang met de vaderlandse geschiedenis.

Waar het verwijderen van bustes, het veranderen van school- en straatnamen aan de orde van de dag is, kan men niet doen alsof cultuurmarxisme een hoax is. Inmiddels is Rutte, ook besmet met het cultuurmarxisme, diep door het stof gegaan wegens geweld dat ooit plaatsvond in Nederlands-Indië. Het geweld dat vanuit Indonesische zijde plaatsvond, liet hij onderbelicht.

Vervreemdingsleer

Karl Marx karakteriseert de geschiedenis als negatief. Iedere eerdere historische periode was ‘in wezen vervreemdend’, omdat mensen hun arbeid ontplooiden binnen kapitalistische afhankelijkheidsrelaties. Volgens Marx zou de vervreemding pas stoppen met de opstand van de onderdrukte slachtoffers tegen hun (kapitalistische) onderdrukkers. De hele historie stelde hij ten teken van dit denkbeeld. In Geschiedenis van de Filosofie geeft Hans-Joachim Störig dit denkbeeld weer:

‘Deze gedachtegang vormt de grondslag voor het hele latere werk van Marx, waarvan de dialectische etappe begint met Inzicht in de ware idee van de menselijke gemeenschap. Inzien dat de hele geschiedenis tot nu toe een geschiedenis is van (voortschrijdende) zelfvervreemding van de mens.’

Zelfoverschatting

Marx keurt de geschiedenis af. Hij staat niet geworteld in de historie, maar er met zijn rug naartoe. Hij kijkt vooruit naar de dictatuur van het proletariaat en de communistische heilstaat. ‘Ik ben in het heden met het onderwerp bezig en het heden is superieur aan het verleden. Daarom heb ik het morele gelijk aan mijn zijde wanneer ik het verleden bekritiseer’, aldus de cultuurmarxist. Deze houding is wat de Spaanse filosoof Ortega y Gasset benoemt als ‘de arrogantie van het heden, die zich superieur vindt aan het verleden’.

De marxistische zelfoverschatting meent de geschiedenis van de mensheid te kunnen vatten in wetmatigheden analoog aan de natuurwetenschap. Het leidde tot een marxistische pseudowetenschap − door types als Louis Althusser populair gemaakt op universiteiten − die dogmatisch orakelde over een antikapitalistische revolutie die steeds maar niet kwam.

Marxistische denkbeelden

Niettemin houdt de populaire cultuur marxistische denkbeelden in leven. Dat omdat de koloniale periode en de slavernij zo makkelijk passen in de marxistische analyse van uitbuiting, onderdrukking en meevoelen met de ‘underdog’. Hiervoor is tekenend dat het boek Roofstaat niet in een meritocratisch instituut als een bibliotheek werd gepresenteerd, maar in een poptempel.

De cultuurmarxistische invloed werd zichtbaar toen de Amsterdamse J.P. Coenschool deze week liet weten na 107 jaar van zijn naam af te willen. In vergelijking met de absurditeit van de realiteit − wegens culturele gevoeligheden werd het standbeeld van Johan Maurits uit de ontvangsthal van nota bene het Mauritshuis verwijderd − is cultuurmarxisme een zeer begrijpelijk concept.

Met deze acties dragen de betreffenden immers uit dat ze ‘aan de goede kant van de geschiedenis staan’. Dat is een motivatie die gelijkloopt met Marx’ lineaire en utopistische typering van de geschiedenis, als een strijd tussen onderdrukkers en onderdrukten. Het marxisme is hierom een messianistische ideologie genoemd, die het Hebreeuws-christelijke schema aanhoudt van een geschiedenis die zal uitmonden in een eindafrekening en verlossing: de historie als krachtmeting tussen ‘kinderen van de duisternis’ en ‘kinderen van het licht’.

Underdog zal fat cats verslaan

De methode die Marx gebruikt is de negatie van de negatie. Dat leidt tot een negatieve dialectiek in die zin dat geschiedenis geen positieve zelfidentificatie meer kan opleveren. En vooral iets wordt om je tegen af te zetten. Je dient zo veel mogelijk afstand te nemen van het verleden om te demonstreren dat je deugt. Ergo wie het verste afstaat van de daders en het minst op hen lijkt, spreekt het meest ‘de waarheid’.

Dat is bij uitstek marxistisch in die zin dat ‘waarheid’ bij Marx een sociaal construct is dat samenvalt met de beweging van de geschiedenis. Dat is voor hem de waarheid van de arbeidersklasse die als ‘underdog’ zal afrekenen met de ‘fat cats’: de burgerlijk-kapitalistische bezitters. De hernieuwde aandacht voor het Wilhelmus is mogelijk een ‘antithese’ op dit negativisme over de geschiedenis.

De geschiedkundige validiteit van het omschreven model kan echter niet worden bewezen. In ultieme zin kunnen deze negaties ook niet worden gelegitimeerd. Ziehier het punt van de historicus Piet Emmer. Hij concludeert dat slavenhandel van marginale economische betekenis was voor de Zeven Provinciën en fileert tegelijk het standpunt dat mensen met een kleurtje meer dan anderen moreel gekwalificeerd zijn om de geschiedenis van de slavernij te duiden.

Hiërarchieën van slachtofferschap

De crux van het cultuurmarxisme is dat politiek engagement gelijkgesteld wordt aan waarheid. Mensen worden opgedeeld in slachtoffercategorieën. Daarbij heeft degene die het meest onder het slavernijverleden heeft geleden, bij voorbaat het morele gelijk aan zijn kant. Ondertussen blijven meer doorwrochte historische analyses onderbelicht.

Kom ook naar de boekvoorstelling van Sid Lukassen’s nieuwe boek ‘Wees Afgrondelijk’ op 25 juni in De Graanmaat, Grote Markt 24 in Sint-Niklaas. Ook prof. Cliteur spreekt. Inschrijven doet u hier.

Sid Lukkassen

Sid Lukkassen (1987) studeerde geschiedenis en filosofie. Hij is onafhankelijk denker, vrijwillig bestuurslid van de Vlaamse Club Brussel en inspirator van De Nieuwe Zuil. Hij schreef onder andere 'Avondland en identiteit' en 'Levenslust en Doodsdrift'. Hij promoveerde op 'De Democratie en haar Media'.