De herhalingsverkiezing

239 dagen na de federale verkiezingen zag de Arizonaregering het levenslicht. Met een regeerakkoord van 202 pagina’s in de hand gaat iedere minister nu aan de slag om invulling te geven aan de 177 keren dat het document spreekt over ‘hervormen’.

De uitdagingen van deze tijd zijn niet min. Naast het overheidstekort moet de federale overheid afrekenen met de onderfinanciering van defensie, de immigratie waar we geen grip op krijgen, de de-industrialisatie, het energie -en klimaatvraagstuk, de achterstand bij justitie, de vergrijzing en de onveiligheid. Om er maar enkele te noemen.

De vraag is of we wel kunnen spreken over uitdagingen ‘van deze tijd’. Die problemen gaan al lang mee: onze staatsschuld is een zorgenkind sinds de oliecrises van de jaren ’70, defensie kampt al jaren met een tekort aan investeringen, immigratie is als verkiezingsthema niet meer weggeweest sinds Zwarte Zondag en de-industrialisatie is evenmin iets nieuws.

De kernuitstap werd vastgelegd in 2003, maar nog altijd is er geen akkoord over de toekomst van onze kerncentrales. Op vlak van klimaat bestaan er wel doelstellingen, maar de concrete vraag hoe we onze CO2-uitstoot verder kunnen terugdringen blijft grotendeels onbeantwoord.

Dutroux

Justitie? Bevestigen of justitie inderdaad efficiënter werkt sinds de affaire rond Dutroux in de jaren ‘90 is moeilijk wanneer je kijkt naar dossiers zoals de zaak Julie Van Espen of Operatie Kelk. Na de schietincidenten in Anderlecht is het thema veiligheid terug van nooit weggeweest. Drugsgerelateerd geweld, niet alleen in Anderlecht maar ook in Antwerpen en Mechelen, kan naast zinloos geweld een vaste rubriek in de krant worden gegeven.

Dan zijn er nog de pensioenen. In 2001 werd het Zilverfonds aangelegd om ons te wapenen tegen de vergrijzing. Dat fonds werd begraven in 2016. Nog eens zoveel jaren later kunnen we moeilijk stellen dat we klaar zijn om de vergrijzingsgolf op te vangen.

Actueel blijvende thema’s

Je kan pas van een succesvolle regeerperiode spreken wanneer de thema’s van een verkiezing na die regeerperiode niet meer terugkomen. Dat is al een tijdje niet meer het geval. We zitten met herhalingsverkiezingen, waarbij dezelfde thema’s opnieuw en opnieuw de agenda domineren.

De kritiek op de vorige Vivaldiregering zit vooral in het gebrek aan fundamentele hervormingen. Drie van de vijf Arizonapartijen (MR, CD&V en Vooruit) maakten deel uit van die regering en zien nu wél een kans om hervormingen door te voeren. Nog wat verder terug in de tijd werd die kans evenmin gevonden in de Zweedse regering, die ook drie Arizonapartijen omvatte (N-VA, MR en CD&V).

In 2018, toen duidelijk werd dat een begroting in evenwicht voor het einde van de legislatuur niet meer haalbaar was, duidde fzy zogezegd op het ontbreken van de nodige ‘dash’ in de regeringsploeg. Later dat jaar zou die ploeg finaal struikelen over het VN-migratiepact.

Gevolgen voor partijen

Het is essentieel om beter te begrijpen waarom hervormingen zo moeilijk door te voeren zijn. Eenvoudigweg andere partijen verwijten van niet mee te willen of zelfs tegen te werken is te simpel. Onze Vlaamse partijen hebben daar zelf belang bij. Open Vld en Groen komen gehavend uit de Vivaldiregering en verkeren in een crisis. Bij Groen spreekt men over een grondige herbronning, bij Open Vld gaat men nog een stapje verder en spreekt men zelfs over het oprichten van een volledig nieuwe liberale partij.

Die andere Vivaldipartijen CD&V en Vooruit verging het bij de verkiezingen beter. CD&V scoorde minder slecht dan de peilingen voorspelden, maar zit met 7,98 procent op haar slechtste federale score ooit. Vooruit boekte een winst ten opzichte van 2019 en landde op 8,11 procent. Wel ligt die score nog altijd lager ten opzichte van de historisch slechte scores van 1999 en 2007.

N-VA kon zich als oppositiepartij makkelijk afzetten tegen de Vivaldiregering. Ze bleef de grootste partij en landde met een kleine winst op een federale score van 16,71 procent. Maar bij de moeder der verkiezingen in 2014 was die score nog gelijk aan 20,26 procent.

Geen enkele partij kan zich staande houden in het huidige status quo. Voor elke van de 177 hervormingsvermeldingen in het regeerakkoord moet men goed bewaken dat er een concrete invulling aan gegeven wordt. Wanneer er geen beleid wordt gevoerd maak je je als politieke partij irrelevant. Niet onterecht is dat een belangrijke eigenschap van democratie. Het is in het algemeen belang en niks meer dan het respecteren van deze democratische eigenschap dat een federale herhalingsverkiezing in 2029 vermeden wordt.