Diepe gevoelens in de bergen

Laten we het over gevoelens hebben. Ik weet het, een man is daar niet goed in en doorgaans identificeer ik mij als dusdanig. Maar ja, gevoelens beheersen nu eenmaal de samenleving en het publieke debat. Neem nu een BV die zichzelf tegenkomt terwijl hij wandelt op een bergpad in een ver en mineraalrijk Aziatisch land dat we eigenlijk zouden moeten annexeren. Hij breekt voor de camera. Alle gevoelens moeten eruit, dertig jaar verdrongen kommer en kwel. Hoe mooi. Die tranen. Hoe echt. Gevoelens zijn prachtig. Moedig dat mensen die durven te tonen.

Behalve als ze Donald Trump heten. Want was de manier waarop hij zich blootgaf in de Zwitserse bergen, in Davos, de stad waar De Toverberg van Thomas Mann zich afspeelt, niet buitengewoon authentiek? Toen hij de wereld toesprak toonde hij moedig zijn diep beleefde ijdelheid. De emotionele ontlading werd ingeleid door een keurig geklede slippendrager, die de Amerikaanse president de hemel inprees. Een goed idee. Trump bleek het graag te hebben.

Gouden kalf

Na zijn intrede stond hij een ogenblik pal, haast in houding, voor zijn publiek van WEF-hotemetoten, niet om die miserabelen te groeten, maar om aanbeden te worden als een gouden kalf. Een moment van volstrekte authenticiteit, hij was helemaal zichzelf. Anders dan boomers van zijn leeftijd ondernam hij geen enkele poging om zijn gevoelens te verbergen.

Integendeel, hij durfde openlijk te zeggen, limpide en eerlijk, dat hij, gezien alle goeds dat hij had gedaan, Groenland als geschenk verdiende. Niet meer dan dat. Alleen maar een stukje ijs. Gezien zijn verdiensten had hij meer kunnen vragen. China bijvoorbeeld. Of Brussel. Maar neen, hij bleef bescheiden, het kenmerk bij uitstek van de ware ijdeltuit.

En dan de Europeanen. Wij. De lieden die door Donald Trump worden misprezen. Tot nog toe hadden we er veel voor over om zijn emoties in onze wereld een plaats te geven. Daddy was nog zo’n kwaaie niet. Je moest hem gewoon een beetje kennen. Hij is enkel gevaarlijk als hij te veel gedronken heeft. En kijk, we hebben geluk, Donald Trump drinkt niet.

Van ons

Maar deze keer waren we echt boos. Daddy wilde Groenland hebben. Dat is van ons. Een beetje toch. Het maakt als autonoom gebied deel uit van het Koninkrijk Denemarken. Opeens vond iedereen dat Trump te ver ging. Verontwaardiging alom. Zelfs Emmanuel Macron verrees uit zijn as.

Ik ben de laatste om te beweren dat de reactie onterecht was. Tegelijk worden we pas echt kwaad als ons iets rechtstreeks wordt afgenomen. Mensen spreken graag over moraal, maar ze hechten zich vooral aan hun bezit. Niccolò Machiavelli schreef – ik gebruik de indirecte rede – dat mensen sneller de dood van hun vader vergeten dan het verlies van hun bezittingen. Een verstandige heerser laat het patrimonium van zijn onderdanen onverlet.

Niet te verwonderen dus dat de Europeanen voor het eerst echt emotioneel reageerden. Eensgezind. Donald Trump gaat op die manier misschien wel de geschiedenis in als de daddy van de Europese eenmaking. We mogen tevreden zijn, de mannen van teflon zijn uit de politiek verdwenen, ruimden het veld voor doodeerlijke emokippen. Bevrijdend toch?

Tot zeven tellen

Of niet. De triomf van de gevoelens vertrekt van de gedachte dat emoties altijd goed zijn en we ons niet genoeg kunnen haasten om ze openlijk te tonen. Terwijl beide stellingen onjuist zijn. Om te beginnen de tweede, meteen uitpakken met onze emoties.

Als iemand kwaad is, terecht of ten onrechte, is het geen goed idee onmiddellijk die woede te etaleren. Doet een politicus dat, dan maakt hij strategische fouten. En een journalist die er met zichzelf tussen zit, is een ramp voor zijn lezers.

Ik kom uit de Kempen, durf ik niet zonder emotie te bekennen. Daar heb ik geleerd dat je, als je boos bent, tot zeven moet tellen vooraleer je reageert. Een vaardigheid die ook nu nog tot de eindtermen van ons onderwijs behoort. Koel af. Wacht een moment. En reageer dan pas, op een ogenblik dat er niet enkel kwaadheid is, maar je weer tot rationeel denken en emotionele zelfrelativering in staat bent.

Eeuwenoude zonden

Bovendien, zijn al onze gevoelens per definitie goed? Moeten we ze koste wat het kost zonder uitzondering ontwikkelen en tonen? Natuurlijk niet. Heel wat gevoelens passen naadloos in de lijst van de eeuwenoude hoofdzonden. Al slagen mensen er wonderwel in die te sublimeren. Iedereen moet overleven. Toch is het goed enige zelfkritiek niet te schuwen. De afgunstige zal zich presenteren als hoeder van de rechtvaardigheid. De lafaard als garant van het redelijke compromis. De ijdeltuit als de leider die zijn verantwoordelijkheid durft op te nemen.

De mens is onvolmaakt, gelukkig maar. En de auteur van dit stuk is dat evenzeer.