Herstel van lokale democratie

De afgelopen weken woedde een verhitte discussie onder politicologen en opiniemakers: is het cordon sanitaire doorbroken of niet? Het korte antwoord is ja, natuurlijk. De geest van het cordon – Vlaams Belang overal uitsluiten van de macht door de partij en haar kiezers te isoleren – is namelijk verdwenen. Belangrijker nog is dat de moed van lokale mandatarissen de terugkeer van de democratie op het lokale niveau inluidt.

De avond van de verkiezingen was het al duidelijk dat Vlaams Belang zou besturen. In Ninove haalde kopman Guy D’haeseleer een absolute meerderheid, een in de Vlaamse politieke geschiedenis ronduit historische gebeurtenis. Opiniemakers waren het er evenwel roerend over eens dat het cordon sanitaire niet gebroken was en ook niet gebroken zou worden. De particratie zou zegevieren en het was eens en voor altijd bewezen: Vlaams Belang kan enkel besturen als het cordon wordt omzeild door een absolute meerderheid.

En ja, het klopt dat het cordon niet werd doorbroken in Ninove. Er gebeurde iets veel belangrijkers: het werd door de Ninovieters massaal naast zich neergelegd. Maar wie beweerde dat het cordon elders niet zou ophouden te bestaan, die zat er naast.

Fundamentele verandering

Eind oktober was de lokale coalitievorming in Ranst een volledig weekend wereldnieuws in dit land. Voor de eerste keer sloten andere partijen, PIT en Vrij Ranst, een bestuursakkoord met Vlaams Belang. Vlaams Belang werd daardoor voor het eerst opgenomen als volwaardige partner in een coalitie.

Toch wrong een groep politicologen en opiniemakers zich in bochten om er een draai aan te geven. Het cordon kwam er volgens sommigen zelfs versterkt uit. De partijtop van zowel Open Vld als CD&V had de leden van de lokale partijen PIT en Vrij Ranst die nog een lidkaart van de oude moederpartij bezaten toch meteen uit de partij gezet? De uitzondering bevestigt de regel, zo klonk het koppig.

Duidelijk signaal

Enkele dagen later vond die uitzondering opnieuw plaats, dit keer in Izegem. Ook daar sloot een lokale partij (STiP+) een akkoord met Vlaams Belang. Dat dit niet langer kon gekwalificeerd worden als een ‘accident de parcours’, bewezen de reacties vanuit linkse hoek. De toon werd zo grimmig dat STiP+ zich genoodzaakt zag om de handrem op te trekken en aan de alarmbel te trekken.

Leden kregen fysieke bedreigingen en zouden zelfs worden ontslagen. N-VA-burgemeester Bert Maertens liet optekenen: ‘Wat hadden ze gedacht, dat het zomaar zou passeren…’ Uiteindelijk zette STiP+ door. Het vertrouwen heeft standgehouden en de coalitie komt er alsnog. Het is het duidelijkste signaal dat in een democratie gegeven kan worden aan pogingen tot intimidatie.

En ja, ook in Brecht trokken verkozenen zich niets aan van het cordon. NU2960 sloot er op 26 november een akkoord met Vlaams Belang. Die zal in de Antwerpse gemeente trouwens niet alleen een schepen leveren, maar ook de voorzitter van de gemeenteraad.

Deze opeenstapeling van gebeurtenissen maakt het onmogelijk om te beweren dat er niks fundamenteel veranderd is. De geest van het cordon is verdwenen. Dat is een omslag van jewelste in de recente Vlaamse politieke geschiedenis.

Antidemocratische aard

Laat ons niet vergeten dat het cordon is ontstaan omwille van twee redenen. Enerzijds uit ideologisch fanatisme en het daarbij horende onvermogen om met andere meningen om te gaan. Anderzijds om de macht koste wat het kost in handen van een kleine groep systeempartijen te houden. Fanatisme en machtsbehoud spelen op elkaar in en versterken elkaar.

Voor de systeempartijen was het cordon de afgelopen jaren een onmisbaar instrument om aan de macht te kunnen blijven, voor Vlaanderen een ramp. Het verhindert de normale werking van een democratie en levert de ene onnatuurlijke coalitie na de andere op.

De kracht van een gezonde democratie is dat ze zichzelf bij kan sturen. Het cordon maakt dat onmogelijk en zorgt ervoor dat het beleid nooit een andere richting uit kan gaan. Het veroordeelt de talloze regeringen in dit land na verkiezingen tot maandenlang onderhandelen over gerommel in de marge.

Het cordon is heel strikt genomen niet ondemocratisch, het is antidemocratisch. Het ondermijnt bewust de normale werking en de kracht van een democratie en ondermijnt het vertrouwen erin bij de bevolking.

Stap voor stap

Die verlammende en antidemocratische werking wordt door de bevolking al jaren doorzien. Het cordon bestaat dan ook niet meer in de hoofden van de gewone man en vrouw — als het dat al ooit heeft gedaan. Dat sijpelt vandaag ook door in de lokale politiek. Op het lokale bestuursniveau vindt een geleidelijke terugkeer naar de democratische normaliteit plaats.

De systeempartijen leven door het isoleren van een enorme groep kiezers al decennia in een cocon. Die cocon is zodanig ondoordringbaar geworden voor iedereen met gezond verstand, dat ook lokale mandatarissen amper nog voeling hebben met die partijen. Het terechte onbegrip voor de waanzinnige leefwereld van de systeempartijen zorgt ervoor dat steeds minder mensen wakker liggen van intimidatie en dreigementen van bovenaf.

Ongeacht welke politieke kleur iemand heeft, moeten we respect hebben voor die mensen die de verkiezingsuitslag en inhoudelijke overeenstemming tussen partijen als referentiepunt nemen om een coalitie te vormen. Het zou de normaalste zaak ter wereld moeten zijn, maar het getuigt nog steeds van moed. Stap voor stap zorgen gemeenten zoals Ranst, Izegem en Brecht ervoor dat de systeempartijen van de Wetstraat hun grip op de Dorpsstraat verliezen. En dat is maar goed ook.