Het strengste asielbeleid ooit?

Het federaal asielakkoord vertrekt van een correcte analyse van de huidige toestand: er is een te hoge asielinstroom die ons land — zelfs met recordinvesteringen in bijkomende capaciteit en personeel — niet kan bolwerken. We moeten die instroom onder controle krijgen. De illegale ongecontroleerde migratie moet stoppen.

In 2024 waren er niet minder dan 39.615 asielaanvragen. Al geruime tijd ligt de werkvoorraad op het Commissariaat-generaal voor de Vluchtelingen en de Staatlozen, die in augustus 2018 werd teruggebracht tot 4.612 in behandeling zijnde dossiers, boven de 26.000. Dat aantal ligt nauwelijks onder het recordaantal beslissingen dat de commissaris-generaal in het jaar 2024 heeft genomen. Het is dus minstens één jaar wachten…

Arresten zonder effect

Hoewel meer dan 1 miljard euro wordt besteed aan de opvang van asielzoekers, heeft het gebrek aan opvang geleid tot vele arresten (meer dan tienduizend dwangsommen toegekend door arbeidsgerechten, een schending vastgesteld door het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg en een schorsingsarrest van de Raad van State) die allemaal zonder effect zijn gebleven. Dat tast de beginselen van de rechtsstaat aan. Rechtscolleges, vooral de Europese, hebben de asielboot zodanig overladen dat hij schipbreuk lijdt.

Het federaal asielakkoord bevat een veelvoud van maatregelen waarvan mag worden verhoopt dat ze het mogelijk zullen maken de controle over de migratiestromen te herwinnen. Veel maatregelen die in de vorige regering onmogelijk bleken, worden nu in het vooruitzicht gesteld. Het resultaat ervan zal deels afhangen van de mate waarin het Europees asielbeleid zal kunnen worden bijgestuurd.

Stap in de goede richting

Het Europees asielakkoord is een stap in de goede richting, maar de Europese richtlijnen en verordeningen zullen nog verder moeten worden herwerkt om een vereenvoudiging en versnelling van de asielprocedure mogelijk te maken. Dat Anneleen Van Bossuyt (N-VA), de nieuwe minister voor Asiel en Migratie, Europese ervaring heeft is meegenomen. Dat zij exclusief bevoegd is voor dit gevoelige en complexe domein en dan nog op het niveau van minister is positief.

Het federaal regeerakkoord neemt zich ook voor de migratiediensten te harmoniseren. Met harmonisatie is uiteraard niets verkeerd, zolang het onderscheid tussen administraties (zoals de Dienst Vreemdelingenzaken en Fedasil) enerzijds en een onafhankelijke administratieve overheid (zoals de commissaris-generaal) en een administratief rechtscollege (zoals de Raad voor Vreemdelingenbetwistingen) anderzijds blijft bestaan.

Problemen van de baan

Door allerlei bemoeienissen van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens en regelgeving van de Europese Unie is het asielbeleid in hoge mate ‘gejuridictionaliseerd’. Het is begrijpelijk dat rechterlijk toezicht wordt vereist wanneer een asielaanvraag wordt afgewezen van een persoon die beweert te vrezen voor zijn leven, zijn fysieke integriteit of zijn vrijheid.

Maar is dat ook nodig wanneer blijkt dat zijn asielaanvraag door een andere EU-lidstaat moet worden behandeld, al helemaal wanneer hij al bescherming in een andere EU-lidstaat heeft verkregen en ook wanneer zijn aanvraag al is verworpen door een rechtscollege en hij opnieuw een asielaanvraag indient?

De asielprocedure zou gevoelig kunnen worden verlicht wanneer in die gevallen geen jurisdictionele tussenkomst zou worden vereist of althans wanneer daaraan geen opschortend effect zou moeten worden toegekend. Indien voor deze categorieën van personen geen opvangplicht zou worden opgelegd, zouden de opvangproblemen in ons land van de baan zijn. De EU-regelgeving moet dringend in die zin worden herzien.

Interne hinderpalen

Dat is ook het geval voor de Terugkeerrichtlijn die in het Europees asielakkoord nog niet werd herzien. Zoals zij vandaag wordt geïnterpreteerd door het Europees Hof van Justitie in Luxemburg, is zij eerder van aard om repatriëringen van illegaal op Europees grondgebied verblijvende vreemdelingen te bemoeilijken dan wel te vergemakkelijken.

Omdat het zo moeilijk is de onontbeerlijke medewerking van de landen van oorsprong te bekomen, kunnen wij ons niet de luxe veroorloven om nog interne hinderpalen tegen repatriëring op te werpen. Op dat punt schiet het federaal regeerakkoord tekort.

Medewerking

Er wordt weliswaar aangekondigd dat er eindelijk een wettelijke regeling voor woonstbetredingen zal worden uitgewerkt. Want zolang dat niet is geregeld, kan niet worden verwacht dat de politiediensten hieraan hun medewerking verlenen. Dat wordt nu enkel voorzien voor vreemdelingen die een bevel hebben gekregen het grondgebied te verlaten én een gevaar vormen voor de openbare orde en de nationale veiligheid. Er zullen voldoende advocaten en rechters worden gevonden om van zo’n regeling een dode mus te maken.

Dat de recente wet die het vasthouden van gezinnen met kinderen verbiedt wordt behouden, toont aan dat sommigen nog niet hebben begrepen dat illegaal verblijf — ook van gezinnen met kinderen — een maatschappelijke kanker is die moet worden bestreden.

Als vasthouding niet mogelijk is, kan er niet gedwongen worden verwijderd. Er is maar weinig vrijwillige terugkeer wanneer gedwongen terugkeer onmogelijk is. Dergelijke vasthouding kan bijzonder kortstondig zijn, zeker wanneer de ouders meewerken. Het is ook zeker geen bestraffing van de betrokkenen maar enkel een onontbeerlijk middel om hun verwijdering van het grondgebied mogelijk te maken.

Gaat het dus om ‘het strengste asielbeleid ooit’? Hoogstens gaat het om het strengste asielbeleid dat de Europese asielregelgeving vandaag toelaat. En dan nog: de beperking van de woonstbetredingen en het verbod om gezinnen vast te houden worden Europees niet opgelegd. In vergelijking met het beleid dat de toestand op schromelijke wijze uit de hand heeft laten lopen is de vooruitgang natuurlijk aanzienlijk.