Hoed u voor wetenschappers

Filosofen als Karl Popper even buiten beschouwing gelaten, kunnen we stellen dat wiskunde, fysica en chemie exacte wetenschappen zijn. Zij beschrijven de wereld op zo’n manier dat we met een aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid voorspellingen kunnen doen. Dat komt doordat men binnen die disciplines geen enkele aanname, wet of wiskundig afgeleid model zomaar aanvaardt. Iedere bewering moet steeds via concrete en reproduceerbare experimenten bevestigd worden. Alle andere wetenschappen dan? Ach ja, ergens noemt men godsdienstwetenschap ook wetenschap. Over de grens van het weten begint het geloof.

Hoe die voorspelbaarheid in de praktijk werkt, zie je als je de eenvoudige wetten van Newton toepast. Daarmee kun je nog steeds berekenen waar een bepaalde satelliet zich over een jaar zal bevinden. Die berekening bevat weliswaar een modelfout, maar we zijn er ons bewust van en ze blijft onder controle.

Beschrijvende wetenschappen zoals biologie, ecologie en sociologie bestuderen de werkelijkheid in al haar complexiteit en verscheidenheid. Ze beschrijven patronen en processen, maar die zijn onderhevig aan vele factoren. Ook al doen ze vaak een beroep op wiskundige modellen om trends of waarschijnlijkheden aan te geven, voorspellen hoe het er morgen echt uit zal zien, lukt gewoon niet. Zo bleven bijvoorbeeld de verwachte recordtemperaturen in juli uit.

Wetenschappelijk activisme

Toch wordt de publieke ruimte vandaag overspoeld door wetenschappers die zich gedragen als nieuwe messiassen. Zij stellen hun conclusies voor als absoluut, zonder nog een slag om de arm te houden. Van klimaat tot biodiversiteit, zij kennen de weg, de waarheid en bepalen ons leven. Dat mag je gerust een wetenschappelijke dwaling noemen. Maar de media hangen aan hun lippen en het beleid durft vaak niets anders dan volgen.

Sinds het rapport van de club van Rome proberen activistische wetenschappers het beleid naar hun hand te zetten. Door de klimaatverandering doen ze dat nu ook met succes. Wetenschappelijk activisme blijft wel eerder een westers en vooral Europees fenomeen. Zo zien we dat 71 procent van de scenario’s in het laatste IPCC-klimaatrapport (AR6) door Europese onderzoeksgroepen geformuleerd werd.

De modellen (IAM’s – Integrated Assessment Models) integreren honderden aannames en worden vaak gezien als objectief, maar zijn in werkelijkheid sterk beïnvloed door Europese normen en waarden. Helaas durven binnen de EU politici dat nog nauwelijks op te merken. De klimaatlobby is invloedrijk, en als er al kritiek komt van binnenuit, dan meestal van gepensioneerden die niets meer te vrezen hebben, zoals Richard Lindzen.

Made in Japan

Japanse klimaatwetenschappers zijn terughoudender, net omdat ze zich bewust zijn van de complexiteit en onzekerheden in hun vakgebied, en omdat ze binnen hun academische context bescheidenheid en nuance waarderen boven activisme of absolute uitspraken. Dat betekent niet dat ze minder overtuigd zijn van de noodzaak tot actie. Alleen, ze blijven wetenschappers en zijn zich bewust dat hun rol in de eerste plaats adviserend, niet beleidsvoerend, is.

Daarom volgt het Japanse klimaatbeleid een eigenzinnige, pragmatische koers die totaal verschilt van de Europese: net zero tegen 2050 vormt een beleidsdoelstelling, geen wet met afdwingbare verplichtingen voor bedrijven of burgers. Japan laat bewust ruimte aan de industrie om samen te werken aan klimaatdoelen, in plaats van die via harde wetgeving op te leggen. Het land kiest voor een geleidelijke transitie, met oog voor economische stabiliteit en energiezekerheid.

Ondanks de ramp in Fukushima speelt kernenergie daardoor opnieuw een sleutelrol. Ook technologie en innovatie staan centraal – met grote investeringen in waterstof, batterijtechnologie en energie-efficiëntie. De ontwikkeling van e-fuels door rechtstreeks CO2 uit de lucht te gebruiken (DAC), komt zelfs al tamelijk goed op gang. Japanners blijven immers volop inzetten op brandstof- en hybride wagens. Zij huiveren ervoor om een bewezen technologie zomaar af te schrijven of een bestaand wagenpark achteloos te verspillen.

Sovjetskaja kosmitcheskaja

We zijn Japan sinds de jaren 90 wat uit het oog verloren. Toch blijft het op basis van het bbp de vierde grootste economie ter wereld, bevolkingsaantal equivalent aan een kwart van de EU. Zijn klimaatbeleid blijft dus zeker relevant. Eigenlijk verhoudt het zich tot het onze, zoals het Apollo-programma zich destijds verhield tot het Sovjet-ruimtevaartprogramma. In de VS wachtte men af tot de technologie betrouwbaar was en accepteerde men desnoods uitstel, terwijl de Sovjets uit ideologische overwegingen volop risico’s namen: het moest en het zou, met meer incidenten en verzwegen slachtoffers als gevolg.

De Europese Unie is in feite uniek in de manier waarop klimaatwetenschappers het beleid sturen. Dat resulteert in een ambitieus programma, maar roept tegelijk vragen op over de toekomst van onze maatschappij. Blijf dus beter op uw hoede voor wetenschappers, er zitten te veel valse profeten tussen.