fbpx


Filosofie
cultuurmarxisme

Humanisme versus cultuurmarxisme

Het cultuurmarxisme is in de kern anti-humanistisch



Marxisme is zowel een economisch als een filosofisch systeem. Het is een (berekenende) poging om politieke macht te verkrijgen in naam van de zwakken en vertrapten. In mijn boek Avondland en identiteit (2015) belicht ik de transformatie van marxisme tot cultuurmarxisme. Marxisme is als economisch project mislukt, maar wist toch te overleven door zich op cultuuranalyses toe te leggen. Zo smolt het marxisme samen met de westerse hogere cultuur en legde aldus de basis voor de hedendaagse politieke correctheid en…

Niet ingelogd - Plus artikel - log in of neem een gratis maandabonnement

U hebt een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting of betaling. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U hebt reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement





Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.

U kan aanmelden via uw e-mail adres en wachtwoord of via uw account bij sociale media als u daar hetzelfde e-mail adres hebt.








Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder uw e-mail adres en uw naam en we maken automatisch een nieuw account aan of we sturen u een e-mailtje met een link om automatisch in te loggen en/of een nieuw wachtwoord te vragen.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


Marxisme is zowel een economisch als een filosofisch systeem. Het is een (berekenende) poging om politieke macht te verkrijgen in naam van de zwakken en vertrapten. In mijn boek Avondland en identiteit (2015) belicht ik de transformatie van marxisme tot cultuurmarxisme. Marxisme is als economisch project mislukt, maar wist toch te overleven door zich op cultuuranalyses toe te leggen. Zo smolt het marxisme samen met de westerse hogere cultuur en legde aldus de basis voor de hedendaagse politieke correctheid en beheersing van de publieke opinie.

Productieverhoudingen

Volgens Marx draaide zijn leer om de economische strijd om de productiemiddelen — die tussen de arbeidersklasse en de burgerij. Ethische, culturele en filosofische kwesties — zoals de vraag naar het goede leven — waren voor hem van ondergeschikt belang. Immers: wiens brood men eet, diens woord men spreekt. Erst kommt das Fressen, dann kommt die Moral. Dit axioma, bekend als de basis-bovenbouwtheorie, is een fundament van het marxisme.

De basis omvat de productieverhoudingen, waaruit de bovenbouw dan voortvloeit. Al die grootse gedachten die volgens humanisten zowel de beschaving dragen als de vooruitgang voortstuwen — van esthetische schoonheid tot morele rechtvaardigheid — zijn voor Marx epifenomenen van de economie. Bijproducten, schuim op de golven: ‘Milton produceerde Paradise Lost om dezelfde reden dat een zijderups zijde produceert’, aldus Marx.

Gedachten gereduceerd tot afkomst of positie

Hierdoor is het marxisme anti-humanistisch. Het marxisme kent geen vrijheid van denken of onafhankelijkheid van geest. Iedere poging tot een objectieve waarheidsbevinding is bij voorbaat een uiting van klassenbewustzijn. Hierdoor kan niemand spreken uit waarheidsliefde maar is hij of zij altijd bezig met het uitdragen van een voorbepaald belang.

Inmiddels kun je iedere positie ontkrachten met verwijten van ‘koloniale vooringenomenheid’ dan wel ‘privilege’. Wie de slachtofferrol inneemt is niet meer op inhoud te bekritiseren, wat het einde inluidt van zowel de humanistische verheffingsgedachte als van een debat op rationaliteit en waarheid. We treffen onszelf aan in de absurde situatie die onder andere de filosofe Tinneke Beeckman beschrijft:

‘Iemands gedachten worden schaamteloos tot zijn afkomst of positie herleid. Ben je ‘wit’ of ‘blank’, dan heb je alvast moreel en dus ook inhoudelijk ongelijk. Zelfs geëngageerde, linkse mensen kregen al het verwijt racistisch te zijn. Het cultuurmarxisme is dus een godsgeschenk voor neoliberale adepten. Wie het goed meent met links, heeft alle redenen om die identitaire, censurerende en reductionistische tendensen te ontkrachten.'[1]

Het komt erop neer dat vanaf de jaren twintig van de twintigste eeuw de marxistische denkers hun theorie steeds minder toepasten op economische en politieke kwesties. Het marxisme stopte met schrijven over haar meest kenmerkende thema: de economie (op te vatten als markt- en productieverhoudingen). Het marxisme spitste zich steeds meer academisch toe op cultuur en de analyse en deconstructie van kunstzinnige uitingen. Wat eerst slechts een bijproduct van productieverhoudingen zou zijn, werd omgedoopt tot hoofddoelwit.

De wortels van Nieuw Links

The New Left bracht het jeugdige elan van de jaren zestig de socialistische partijen binnen, maar ondervond ter plekke dat de arbeiders zich hadden laten afkopen. Geïnspireerd door de inzichten van Antonio Gramsci en de Frankfurter Schule ging het toen niet meer om proletariërs versus kapitalisten. Nu draaide het om wie een positie van ‘ondergeschiktheid’ innam binnen de culturele hegemonie. Zo kon links de categorie van het slachtofferschap oprekken tot onder andere moslims.

Dit is ook voor humanisten een dilemma: enerzijds profileren seculiere humanisten zich als progressief. Sommigen zijn er daarom huiverig voor de westerse beschaving superieur te verklaren aan andere beschavingen. Anderzijds is er een onmiskenbare frictie tussen het verlichtingsgedachtegoed en de standpunten van groepen die liever onder shariawetgeving zouden leven.

In feite zit er nog een diepere gedachte achter, die teruggaat op het christendom en op Rousseau. Namelijk dat de mens vervreemd is van een oorspronkelijker en puurder bestaan. We moeten dus de verworvenheden van de westerse beschaving afleggen om te kunnen terugkeren tot een proletarisch paradijs, waar de mensen nog niet zijn bedorven. De titels van de hippie-hoofdwerken zeggen al genoeg: Art and Mass Culture, The Authoritarian Personality, One-Dimensional Man en Eros and Civilization. De kapitalistische rationaliteit heeft ons te zeer gedisciplineerd en nu moeten wij de krachten van speelsheid en erotiek bevrijden om een tegenrevolutie op te starten. Tot op het punt dat zelfs rationaliteit, objectiviteit en realiteitszin tot ‘Herrschaft’ worden uitgeroepen.

Cultuurmarxisme in de media

Dit alles wil niet zeggen dat kapitalisme niet rationeel te bekritiseren zou zijn, maar wél dat in de linkse hoek de kapitalismekritiek uiteindelijk door een theologische en eschatologische grondveronderstelling wordt bepaald. Het projecteert die ‘verloren zuiverheid’ op de derde wereld: een ongerepte tuin die door de westerse hoogmoed is bedorven en waarvoor nu boete moet worden gedaan, analoog aan de zondeval.

Ook de obsessie met het klimaat draait allang niet meer om een rationele discussie over schaarste en de uitputbaarheid van grondstoffen. Zij is verworden tot een seculiere apocalyps, waarbij Europa (dat ten hoogste tien procent van de totale uitstoot produceert) aflaten moet bekostigen voor de eigen zondige welvaart. Het bewijs is dat het in deze discussie totaal niet over geboortecijfers en bevolkingsdichtheid gaat: in essentie is zij theologisch en emotioneel.

In de talkshows zie je dit voortdurend terug. Neem nu een thema als ‘klimaatvluchtelingen’. Het gesprek begint er altijd mee hoe het Westen de universele en morele plicht heeft om andere landen te helpen en te verheffen — dat is dan het deel van het discours dat christelijk en humanistisch is geïnspireerd — zelfs al wijzen die culturen westerse rechtsbeginselen af.

Daarop volgt dan steevast het postmoderne en marxistische deel van het discours. Daarbij worden de pogingen van het Westen om daar orde te brengen gelinkt aan kapitalistische, militaristische en imperiale motieven. Men zegt soms dat cultuurmarxisme een ‘complot’ zou zijn, maar juist in het ‘deconstructiedenken’ wordt alles met alles verbonden. Kapitalisme = industrie = klimaat = uitbuiting van de derde wereld = racisme = koloniaal.

Subversie van de wetenschap

Cultuurmarxistische voorvechters als Adorno, Horkheimer en Marcuse wantrouwden de moderne industriestaat met alles wat daarbij hoorde: wetenschappelijke instituten, het rationalisme en de commercie. De zoektocht naar wetenschappelijke objectiviteit zou een verkapt superioriteitsstreven herbergen: Herrschaft. Zij waarschuwden dat achter die waarheidsaanspraken een groot ego zat. Via de kritische theorie konden zij die waarheidsstrevingen ‘ontmaskeren’ — wat wil zeggen terugbrengen tot relativisme.

Dit bracht een wantrouwen tegen de verlichting met zich mee dat zij afwentelden op de gehele westerse cultuurgeschiedenis. Het verlichtingsstreven wijdt zich aan het zoeken naar objectieve waarheid. Dit houdt Europa bijeen omdat men naar feiten speurt en met een beroep op logica kan overreden. Wie zich daarvan afkeert, valt terug op een esthetische beleving van de wereld en op irrationaliteit. Uiteindelijk geeft alleen traditie dan nog houvast. In dat geval zien politieke sprekers zichzelf als verlengstuk van die tradities en zijn ze niet via overreding nader tot elkaar te brengen.

Mijn humanisme — humanistisch realisme — gaat uit van de mens als scheppende kracht: de mens die zoekt naar schoonheid en waarheid. Ik ga niet uit van een heilige tekst met onwankelbare dogma’s die aan een profeet is geopenbaard. Ik ga uit van inzichten die voortvloeien uit de natuur van de mens zelf. Bovendien kunnen we deze inzichten aan de kritische rede toetsen. De mens wordt niet neergezet als slachtoffer van het bestaan of als speelbal van de economie, zoals in het marxisme, maar als individu dat zijn lot zelf sturen wil.

De slotsom is dat de mens een unieke waardigheid bezit, die in het gedrang raakt wanneer een overheersende overheid zijn levensloop geheel voor hem wil uitstippelen. De activisten die alles framen als ‘xenofobie’ of ‘racisme’ en mensen via sociale media onder druk zetten, zijn gewoon een nieuwe variant daarop.

Sid Lukkassen

Sid Lukkassen (1987) studeerde geschiedenis en filosofie. Hij is onafhankelijk denker, vrijwillig bestuurslid van de Vlaamse Club Brussel en inspirator van De Nieuwe Zuil. Hij schreef onder andere 'Avondland en identiteit' en 'Levenslust en Doodsdrift'. Hij promoveerde op 'De Democratie en haar Media'.