fbpx


Geschiedenis
Churchill

Is Churchill aan demotie toe?




Het verraste wel. In De Standaard bracht Tom Ysebaert een vraaggesprek met Mafalda Sottocornola, die Winston Churchill omstandig mocht komen verwensen. Was de Britse oorlogsleider dan niet onaantastbaar, in de praktijk zelfs heilig verklaard? Sottocornola: speelbal van de oorlog De nu 92-jarige Mafalda Sottocornola, dochter van een in Engeland gevestigd Italiaans-Belgisch koppel, was 12 toen de Britse politie aanbelde en haar vader Edmondo Sottocornola voor opsluiting meenam. Het was 1940 en Benito Mussolini had het Britse Rijk net de oorlog verklaard.…

Plus artikel - gratis maandabonnement

U heeft een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U heeft reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement



Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.







Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder je email adres en je naam en we maken een nieuw wachtwoord (als je een account hebt) of we maken automatisch een account aan.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


Het verraste wel. In De Standaard bracht Tom Ysebaert een vraaggesprek met Mafalda Sottocornola, die Winston Churchill omstandig mocht komen verwensen. Was de Britse oorlogsleider dan niet onaantastbaar, in de praktijk zelfs heilig verklaard?

Sottocornola: speelbal van de oorlog

De nu 92-jarige Mafalda Sottocornola, dochter van een in Engeland gevestigd Italiaans-Belgisch koppel, was 12 toen de Britse politie aanbelde en haar vader Edmondo Sottocornola voor opsluiting meenam. Het was 1940 en Benito Mussolini had het Britse Rijk net de oorlog verklaard. Iedereen heeft gehoord van de internering van Japanners en Japans-Amerikanen in de VS, maar ook andere landen hadden een dergelijk beleid tegen burgers van vijandelijke landen. Italianen waren voortaan niet meer te vertrouwen, en zeker niet de leden van de plaatselijke Fascio, de Britse afdeling van de Fascistische Partij, zoals Edmondo.

Hij werd weggevoerd naar een kamp in Canada in een in beslag genomen handelsschip. Het was echter in militaire kleuren geverfd. Op 2 juli 1940 koos een Duitse onderzeeër het als doelwit, en trof het midscheeps. Zoals op de Titanic waren er te weinig reddingssloepen, zeker daar het schip overbevolkt was. Het bilan was dat meer dan 700 mensen verdronken, onder wie een 400 Italianen. Edmondo’s lijk spoelde later aan op een Schots eiland en werd er begraven. Pas in 2004 zou een Britse diplomate in Italië haar spijt over het gebeurde uitdrukken.

Mafalda voelde zich schuldig. In een avondschool voor de Italiaanse gemeenschap had zij kort tevoren een prijs gewonnen, maar de bijhorende medaille werd alleen gegeven aan kinderen van Fascio-leden. Omwille van haar traantjes sloot haar vader zich dan maar bij de Fascio aan. Met waarschijnlijk zijn wegvoering als onvoorzien gevolg.

Parenthese: als een Vlaams repressieslachtoffer hetzelfde verhaal verteld had, zou De Standaard het afgedaan hebben als een achteraf verzonnen excuus om foute connecties te vergoelijken, en snerende grappen over ‘wir haben es nicht gewusst’ zouden zijn deel geweest zijn. Maar uit mijn gesprekken en formele interviews met dat voor mij vreemde milieu in de jaren 1990 heb ik onthouden hoe vaak dat soort onnozele oorzaken tot dramatische gevolgen geleid had, en hoe de werkelijkheid vaak echt vreemder bleek dan wat een fictieschrijver had kunnen verzinnen. Dus nee, ook aan Mafalda’s relaas ga ik niet twijfelen; zulke dingen gebeurden op grote schaal, en in een grote oorlog zijn kleine luiden nu eenmaal een speelbal.

Racistische Churchill

De politieke eindverantwoordelijkheid voor het gebeuren lag echter bij oorlogsleider Winston Churchill, en ze heeft het hem nooit vergeven.

Zijn opvattingen over de volksaard van kleurvolkeren maar ook van Italianen zouden nu zeker als racistisch gelden. Dat de Duitsers als gelijkwaardig grotemensenvolk van de democratie vervreemd geraakt waren, mocht men hen zeker kwalijk nemen, maar voor de Italianen lag de lat minder hoog. Dat zij hun toevlucht gevonden hadden bij een sterke leider, vond Churchill voor zulke kinderlijke mensen een goede zaak.

Tegenover de gekoloniseerde volkeren ging dat nog verder, en onderaan de ladder stonden de zwarten. Tegen de antikoloniale opstand in Kenia trad hij in 1952-55 hard op, want: ‘Ik ben niet de eerste minister om het wereldrijk te liquideren.’

De Indiërs noemde hij ‘een beestachtig volk met een beestachtige religie’. Op de achtergrond zal die opvatting zeker een rol gespeeld hebben bij de tweede dodelijkste beslissing van zijn leven: de weigering om de Bengaalse hongersnood van 1943 te verhelpen. India was het belangrijkste productiecentrum voor de Britse oorlogsinspanning. Na massale uitvoer van graan ontstond in wat nu Bangladesh is, een grote hongersnood waaraan uiteindelijk ruim 3 miljoen mensen zouden bezwijken. Verantwoordelijken ter plaatse stelden noodtransporten uit Australië voor, maar Churchill weigerde. In India heet hij sindsdien een ‘genocidaire racist’.

Op het racismegehalte van dat besluit valt mogelijk wat af te dingen, want ook onder rasgenoten bleek hij erg ongevoelig voor de menselijke gevolgen van oorlog. Toen sommigen twijfels uitten bij het plan om Dresden te bombarderen, wat geen militair nut had, beslechtte hij de discussie aldus: ‘Let ‘em have it.’ Strikt formeel is het verband tussen zijn racisme en zijn beleid dus niet zeker, maar feit blijft dat hij racist was en dat hij miljoenen vermijdbare doden op zijn geweten heeft.

Eerbied

In België spreek je de naam Churchill met eerbied uit. Hij heeft ons land bevrijd. Kort daarop heeft hij, minder bekend, in België bovendien een communistische greep naar de macht in de kiem gesmoord. En wie vindt dat voor de oplossing van het nazi-probleem een wereldoorlog nodig was, zal hem als één van de allergrootsten uit de geschiedenis beschouwen.

Maar waar gehakt wordt, vallen er spaanders. In de grootste oorlog tot nu toe waren dat er vele miljoenen, doorgaans mensen die niet om die oorlog gevraagd hadden en er geen partij in waren. De consensus tot nu toe was dat het verslaan van de Asmogendheden die prijs waard was. Maar de lotgevallen van de Sottocornola’s herinneren eraan hoe achter de tevredenheid over de overwinning miljoenen menselijke drama’s schuilgingen.

Dat verdient een hernieuwde beoordeling. In twee andere opzichten is die verschuiving van gezichtspunt alvast volop bezig: zijn racisme (een niet in vraag gesteld erfgoed sedert zijn voorganger Benjamin Disraeli ras tot de sleutel van de hele geschiedenis verklaard had) en zijn kolonialisme. Het feit dat zijn standbeelden vandaag het mikpunt van vandalisme vormen, toont aan hoe bij de huidige wind van verandering zelfs een bewezen palmares van antifascisme niet meer tegen de wrok van de ‘antiracisten’ en ‘dekolonialen’ beschermt. De geschiedenis is nog niet klaar met haar eindbalans.

Koenraad Elst

Koenraad Elst is orientalist en auteur van een dertigtal boeken.