fbpx


Economie, Europa

Kanonnen, boter en economie



Aangeboden door deze bibliotheek


Dit plus-artikel wordt u aangeboden door deze bibliotheek die voor u een abonnement nam.

Vindt u het interessant? Neem dan vandaag uw eigen gratis proefabonnement van 30 dagen.



Het vredesdividend van de jaren '90 was een peukje. Vandaag likkebaardt wapenfabrikant FN Herstal. De sommen voor wapens rukken hoger op. België wil 1,54% van het bbp besteden tegen 2030, Nederland 2%, Duitsland investeert eindelijk massaal, de VS beloofden in de voorbije dagen 30 miljard dollar extra. Is wapentuig goed of slecht voor de economie? FN Herstal lanceerde zopas het lichtste machinegeweer ter wereld, Evolys, afhankelijk van het kaliber 5,5 tot 6,2 kilogram. Het Amerikaanse leger bestelt zijn pif-poef-paf bijna…

Niet ingelogd - Plus artikel - log in of neem een gratis maandabonnement

U hebt een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting of betaling. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U hebt reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement





Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.

U kan aanmelden via uw e-mail adres en wachtwoord of via uw account bij sociale media als u daar hetzelfde e-mail adres hebt.








Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder uw e-mail adres en uw naam en we maken automatisch een nieuw account aan of we sturen u een e-mailtje met een link om automatisch in te loggen en/of een nieuw wachtwoord te vragen.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


Het vredesdividend van de jaren ’90 was een peukje. Vandaag likkebaardt wapenfabrikant FN Herstal. De sommen voor wapens rukken hoger op. België wil 1,54% van het bbp besteden tegen 2030, Nederland 2%, Duitsland investeert eindelijk massaal, de VS beloofden in de voorbije dagen 30 miljard dollar extra. Is wapentuig goed of slecht voor de economie?

FN Herstal lanceerde zopas het lichtste machinegeweer ter wereld, Evolys, afhankelijk van het kaliber 5,5 tot 6,2 kilogram. Het Amerikaanse leger bestelt zijn pif-poef-paf bijna uitsluitend in Herstal. CEO Julien Compère, een Luikenaar, trots in Trends: ‘De Belgen beseffen niet wat FN Herstal is. We zijn een wereldleider in onze sector. Hoeveel technologische leiders telt ons land? We leveren massaal aan de Franse en de Amerikaanse speciale strijdkrachten. Geen Europese defensie zonder defensie-industrie’.

Wapens en wapenindustrie doen de brave Vlaming de neus optrekken. Rusland bedwing je echter niet met een krachtig ‘Ze zullen hem niet temmen’, kruisbogen en voetzoekers.

In Europa stijgen de budgetten voor wapens het sterkst, het continent zit het dichts bij de bommen en raketten in Oekraïne. België, Nederland, Duitsland, Noorwegen en Italië beslisten al om hun defensiebegroting op te trekken. Duitsland doet dat zelfs omvangrijk. De VS en China zijn de grootste betalers en trekken ook hun bestedingen op, president Biden kondigde in de voorbije dagen 30 miljard dollar extra aan. Hij juicht om de stommiteit van Vladimir Poetin in Oekraïne want dat is een uitnodiging om Rusland militair te castreren.

De vraag klinkt: wat is het economisch gevolg van hogere bedragen voor wapens? Regeringen die meer centen gooien naar kanonnen hebben minder centen voor boter en de klassieke veronderstelling is dat extra-euro’s of dollars voor defensie nadelig zijn voor economische groei en ontwikkeling. Dat buikgevoel klopt soms, maar niet altijd. Hogere defensiebegrotingen kunnen aanzienlijke economische voordelen opleveren.

Defensie en groei

The Economist selecteerde studies over de pro’s en de contra’s van geld voor de weermacht. De Rand Corporation in de VS, een denktank die onder meer geld ontvangt van de luchtmacht, niet bepaald een duo van vredesduiven, publiceerde in 2021 een rapport over defensiedollars. Twee besluiten springen in het oog. Eén: als regeringen meer geld toewijzen aan defensie ten nadele van infrastructuur, dan kan dat op de lange termijn de groei van de economie fnuiken, vooral omdat de VS een schrijnende behoefte hebben aan betere wegen, lucht- en zeehavens. Twee:  dollars voor bommen en granaten verhogen de publieke schuld. De Rand Corporation concludeert dat wat Amerika’s economische kracht ondermijnt ten lange leste de VS-defensie beschadigt.

De VS besteden 4% van hun bruto binnenlands product, België en andere Europese landen schommelen vandaag rond 1%. Bekijkt men de rijkste landen, de leden van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO), dan wijken Israël en Japan af. Israël besteedt 6% van zijn begroting aan defensie en is binnen de OESO een van de sterkste groeiers. Japan besteedt van het minste strijdmachtgeld in de OESO en is een van de zwakste groeiers.

Om de kwestie te bemoeilijken is er Ierland met een even laag legerbudget als Japan en met Israëlische groeicijfers. Een stelselmatige vergelijking van de 38 OESO-leden toont geen oorzakelijk verband tussen meer of minder groei en kanonnencenten.

Derde Wereld

Ander onderzoek ondersteunt het OESO-beeld. In 2014 verscheen een discussietekst van twee academici van Monash University, een Australische universiteit. Zij bestudeerden 42 verschillende studies over de verhouding tussen defensieduiten en groei. De effecten zijn meestal beperkt tot onbestaande alhoewel er een groot onderscheid is tussen ontwikkelde en minder ontwikkelde landen.

De militaire begroting in de Derde Wereld is dikwijls nadelig voor de groei terwijl zij in ontwikkelde landen leidt naar meer groei. Een mogelijke reden, suggereert Monash, is dat bij het zwakkere beleid in de landen in ontwikkeling een grotere defensiepot een sappige prooi is voor corrupte politici en ambtenaren. Het geld in de Derde Wereld voor de soldateska wordt afgeknabbeld van goede scholen, ziekenhuizen en infrastructuur. In rijkere landen met degelijk onderwijs en keurige hospitalen is de eventuele lagere groei door meer pecunia voor wapens verwaarloosbaar.

Defensiebedragen pompen de economie op als een soort banenprogramma. Indien de Amerikaanse legerscharen een onderneming zouden zijn, dan zouden zij het grootste VS-bedrijf zijn met 2 miljoen werknemers (de burgerbedienden inbegrepen) en groter zijn dan Walmart (1,6 miljoen werknemers in de VS) en Amazon (1,3 miljoen wereldwijd). Het leger is wel een peperduur jobsprogramma met uitgaven van 400.000 dollar per werknemer per jaar.

Burgerbezwaren

Een tweede truc van defensiecenten is het opkrikken van militair onderzoek en ontwikkeling als verhulde vorm van industriebeleid. In 2021 publiceerde researcher Enrico Moretti van Berkeley, universiteit van Californië, een studie over R&D-sommen (research & development) voor de strijdmachten in OESO-landen. Gemiddeld verhoogt 10% extra-financiering van R&D door de overheid tot 5% hogere uitgaven voor onderzoek in de uitverkoren bedrijfstak of onderneming. Moretti: ‘Neveneffecten zijn er eveneens voor de productiviteit. Indien Frankrijk en Duitsland hun defensiebegroting zouden verhogen tot het Amerikaanse peil dan zou hun productiviteit enigszins hoger zijn’.

Een tegenwerping is dat het overheidsbedrag voor militaire R&D evengoed kan uitgekeerd worden voor burgerlijke R&D en de weerslag ook extra-R&D (plus 5% bijvoorbeeld) zou opleveren. Economisch heeft die laatste aanpak, dus staatsgeld voor burgerlijk onderzoek, zin. Maar The Economist merkt ook op dat steun voor militair onderzoek minder afhankelijk is van burgerbezwaren tegen aanvechtbare researchprojecten (chemische wapens bijvoorbeeld). Het Amerikaanse leger heeft zich nooit zorgen hoeven te maken over de volgende financieringsronde van zijn onderzoek en heeft doorbraaktechnologie kunnen spuien als bijvoorbeeld het internet en, iets laag-bij-de-grondser, leidingentape en zo veel meer. Handboeken en pacifisten kunnen piekeren over boter of kanonnen maar in een wereld ontregeld door revanchisme, vandaag het Russische, morgen het Chinese, is het zowel boter als kanonnen.

Frans Crols