Killen voor de kick

Er gaat geen dag voorbij of er komt ons via de media nieuws ter ore over een steekpartij op straat of over een banale ruzie die tot moord leidt. Of over supporters van een verliezende ploeg die als hooligans tekeergaan en een spoor van vernieling achter zich laten. Of over een schutter die een klas binnenstormt en in koelen bloede kinderen doodt. Bijna altijd is elke verhouding tussen aanleiding en daad volledig zoek. Men moordt om te moorden, om de kick, omdat men zijn ingehouden agressie eens de vrije loop wil laten. 

Dat agressie en doodslag van alle tijden zijn, getuigen de eerste bladzijden van de Bijbel, waar verhaald wordt hoe Kaïn zijn broer Abel gruwelijk vermoordt. Uit jaloezie, denkende dat God in het offer van zijn broer meer behagen stelde dan in het zijne. Ook hier was de proportionaliteit zoek, al kon er wel een oorzaak worden vastgesteld: afgunst als resultaat van hoogmoed die uiteindelijk tot arrogantie leidt.

Veel bloed

Dat er op de volgende bladzijden van de Bijbel nog veel bloed zal vloeien en dat ook God woorden in de mond worden gelegd die oproepen om het zwaard niet te sparen om de ‘vijanden’ uit te schakelen, heeft alles te maken met het beeld dat de mens zich toen over God had gevormd. Het zou nog duren tot de komst van Christus, die een radicaal verschillende boodschap verkondigde en het ware gelaat van God over de wereld liet schijnen en daarom – terecht – de Vredevorst wordt genoemd. Hij weigerde pertinent om God nog met geweld te verbinden.

Dat heeft natuurlijk niet uitgesloten dat er ook daarna nog geregeld naar het zwaard werd gegrepen om zogenaamde heilige oorlogen te voeren, in naam van diezelfde God. Maar dat kunnen we alleen maar op de rekening van de mens schrijven, niet op die van God.

Hoeder van mijn broeder

Laten we terugkeren naar wat zich vandaag in onze contreien afspeelt en ons de vraag stellen wat toch de oorzaken kunnen zijn van al dat geweld. Ik kan u geen definitief of volledig antwoord bieden. Maar het heeft zeker wel te maken met de verduistering van één van de voornaamste principes waarop ons samenleven gefundeerd is, met name het onvoorwaardelijke respect voor het leven.

Het begint al vóór de geboorte, waarbij elk zogezegd ongewenst leven als een banaliteit wordt weggeworpen. Het zet zich verder naar het einde van het leven toe, waar euthanasie als een verworvenheid wordt geprezen en zich als een olievlek op het water aan het uitbreiden is. Voor beide heeft onze maatschappij het nodig geacht om wettelijke kaders te creëren als een uiting van het groeiende inzicht en de vermeende vooruitgang van onze beschaving.

Het hoeft dan niet te verwonderen dat ook wat tussen die twee momenten ligt, getroffen wordt door de teleurgang van respect. Er is een eeuwenoud taboe overschreden, en zo lijkt nu alles mogelijk, alles moet wijken voor het eigenbelang. Wederzijds respect en verdraagzaamheid werden geofferd op het altaar van het individualisme en doen de mens terugkeren naar de woorden van Kaïn: ‘Ben ik soms de hoeder van mijn broeder?’

Medemens

We stoten ook op de grenzen waarover de filosoof Emmanuel Levinas het zo duidelijk had. Hij vond dat elk gelaat van een ander mij voor een ethische imperatief stelt: ook al heb ik de mogelijkheid de andere uit de weg te ruimen wanneer ik hem als mijn concurrent beschouw, mijn medemens-zijn weerhoudt mij daarvan. Mijn medemens-zijn gaat mijn absolute vrijheid vooraf, en legt aan die vermeende absolute vrijheid een duidelijke beperking op.

Maar het is juist die grens die vandaag onder vuur ligt. Niet de medemenselijkheid en het respect, maar wel de vrijheid en de zelfbeschikking worden met een absoluut aureool omhangen. De vele nieuwsberichten tonen dat aan. We moeten daarom dringend op zoek gaan naar een remedie die niet alleen de symptomen maar ook de oorzaken tracht weg te nemen. Het is dan pas dat we van genezing kunnen spreken. En het is daaraan dat onze maatschappij vandaag echt nood heeft.