Met deze VRT komt het nooit meer goed

Laat ik u verrassen. Aan de heisa over dat intussen wereldberoemde Foto van Vlaanderen-onderzoek zit er ook een interessante kant: gebleken is dat er op de VRT nog journalisten zijn die van wanten weten, die het nog kunnen. Ze laten dat veel te weinig zien, maar het interview van Pieterjan De Smedt met mediaminister Van Achter, vorige week woensdag in Terzake, was ijzersterk. De Smedt had nagedacht, draaide zeer slim en sluw de dingen om.

Niet de VRT-consensus (vindt u ook niet dat wij zeer goed bezig zijn?) was immers zijn uitgangspunt. Wel het omgekeerde, maar dan – ook dat is slim – subtiel geformuleerd: klopt het allemaal niet, mevrouw de minister, wat ook door partijgenoten van u wordt gezegd over de VRT? Is de openbare omroep inderdaad niet te links, te woke, te eenzijdig? Waar veel niet kan of mag gezegd worden? Zoals De Foto van Vlaanderen heeft aangetoond?

Gewauwel

Wat daarop volgde was ministerieel gewauwel en gestommel over ‘aan de slag gaan’: de meest geliefde uitdrukking van politici die het zelf ook niet meer weten, of in elk geval onvoldoende beslagen op het ijs komen. De minister bleek dankzij die intelligente vraagstelling ineens een gênant stevig verdediger van de openbare omroep. Dat het Vlaams Belang in de berichtgeving wordt gediscrimineerd, daar was niets abnormaals aan, zei ze.

En toen ze onderzoeksgegevens voorgeschoteld kreeg over de politieke voorkeur van Wetstraatjournalisten – ze blijken overwegend links te zijn; zij het licht links, salonsocialisten zeg maar – was de (alweer slimme) vraag of dat een probleem was. De minister kwam niet verder dan de vraag naar ‘wat meer evenwicht misschien’…

Terzijde maar voor alle duidelijkheid: een onderzoek over de politieke voorkeur van politieke journalisten is eigenlijk irrelevant. Wetstraatjournalisten zijn goed voor hooguit vijf procent van de redactie. Voor de desk opinion betekent dat niets. Zo’n pensée unique werkt anders.

Gammel onderzoek

Mooi was ook wat diezelfde dag Bart Schols deed in De Afspraak. Met VRT-directeur Karen Donders. Met Schols in betere doen. Met Donders die letterlijk zei dat ze Schols’ aanpak niet fair vond.

Want hét probleem was natuurlijk dat gammele, compleet waardeloze onderzoek zelf. Stijn Baert maakte dat in vier zinnen duidelijk, ook voor niet-statistici. Dat dat onderzoek eigenlijk een vervalsing is, is zo evident dat er meteen een andere vraag oprijst. Hoe kan de Nieuwsdienst verantwoorden dat er nieuws wordt gemaakt met een onderzoek dat zo hard rammelt, én over de mensen met buitenlandse herkomst, én (bijgevolg) ook over de rest van de bevraagden? Eigenlijk had de hoofdredactie dus ook bij Schols moeten zitten.

Zonder factcheck

Uit goede bron vernemen we dat De Afspraak algemeen hoofdredacteur Griet De Craen ook had gevraagd. Al van ’s ochtends vroeg. Maar ze liet meteen weten dat ze zich niet aangesproken voelde, omdat het onderzoek van de studiedienst kwam en de nieuwsdienst daar niets mee te maken had. Een bijzonder merkwaardige stelling.

Want van wie kwam dan de beslissing om verschillende elementen uit die studie in zo goed als alle nieuwsprogramma’s de opener te laten zijn? Worden tegenwoordig alle ‘studies en onderzoeken’ zo maar op de mensen losgelaten? Zonder factcheck? Zonder kwaliteitsbeoordeling?

In een krant staat dat ‘eindredacteurs van verschillende platformen dit in handen hebben genomen’. Is er dan bij die eindeloos grote groep eind- en hoofdredacteurs, bij dat ontelbaar aantal cheffen en leidinggevenden echt niemand wakker geworden als blijkt dat er in de powerpoint tientallen keren wordt gewezen op het andere standpunt van mensen van buitenlandse herkomst, maar dat tegelijk dat standpunt statistisch onbetrouwbaar is en beter niet kon worden gegeven…

Gebrek aan middelen

Donders koos – wie had anders verwacht? – voor de passe-partout van onze omroep: door gebrek aan middelen konden we de mensen met niet-Europese migratieachtergrond onvoldoende bereiken. Het zou een interessante (parlementaire) vraag kunnen zijn: hoeveel belastinggeld heeft die troebele Foto finaal gekost? En hoeveel had die eigenlijk moeten kosten om ook betrouwbaar te zijn? Of klopt het wat Maarten Boudry zegt? Dat het wegmoffelen van de link tussen religie en intolerantie gewoon al in de premissen van het onderzoek zat?

Ik heb Donders in De Afspraak verschillende keren bekeken. Om te zien hoe de VRT-top puur intellectueel danig vermoeid is. Om te zien wat wereldvreemdheid is, wat arrogantie is ondanks gebrekkige dossierkennis, hoe Dansaert-Vlamingen in de wereld staan, en waarom het met de openbare omroep niet meer goed kán komen.

Voorbehouden

Eén dag na Terzake en De Afspraak laat de VRT weten dat men achter ‘het onderzoek, de methodologie en de conclusies’ blijft staan. Voilà. En nu gij. ‘De kadering had beter gekund’. Een sneer naar de nieuwsdienst dus, en, wie weet, ook naar Schols’ zogeheten ‘niet faire aanpak’.

Twee dagen na Terzake en De Afspraak laat de VRT weten dat de data van het onderzoek niet zullen worden openbaar gemaakt voor al wie erom vraagt. Dat wordt beperkt tot een groep van veertig academische experts. Een voorspelbare lijst. Die mogen naar de VRT komen – er is een voorbehouden parkeerplaats – en ze krijgen er toelichting. Een Leuvense prof met een rist publicaties over statistische problemen wordt geweigerd. Geert Noels wordt wel uitgenodigd, maar die weigert zelf. ‘Als u uw data echt wil delen, dan zet u ze op een website… Dank u voor de parkeerplaats, maar anno 2026 delen we digitaal.’

Vernieuwing

Drie dagen na Terzake en De Afspraak blijkt dat de duidingsprogramma’s van de nieuwsdienst het voorbije jaar massaal kijkers hebben verloren, tussen 7 en 17 procent. Ondanks de opknapbeurt van die programma’s in september vorig jaar. Ze kregen een nieuw decor; meer was dat eigenlijk niet.

De Chef Duiding reageert zoals het hoort op de VRT, in holle frasen: ‘We bouwen verder aan de vernieuwing.’ We zullen die programma’s ‘sterker in hun eigen DNA zetten’. Dat de Tafel van Gert wél groeit, zelfs fors, is geen zorg: ‘De Tafel is ontspanning; de VRT zorgt voor diepgaande duiding.’ Wie gelooft die mensen nog?

Een mens zou er nostalgisch van worden. Hunkeren naar de tijd dat de redactie haar hoofdredacteur vanwege onbekwaam aan de deur zette.