Met z’n allen naar Washington

Amper enkele dagen na de topontmoeting tussen Trump en Poetin in Alaska trekt er vanuit Europa nu een opvallend grote delegatie naar Washington. De inzet daar is bijzonder groot, de risico’s zijn dat evenzeer.

Naast NAVO secretaris-generaal Rutte, de Britse premier Starmer, de Duitse bondskanselier Merz en de Italiaanse eerste minister Meloni, maken ook de Franse president Macron en Europees Commissievoorzitter Von der Leyen en uiteraard president Zelensky hun opwachting in het Oval Office. Stuk voor stuk usual suspects, maar zij krijgen ook het wat onverwachte gezelschap van de Finse president Stubb. Die komt almaar meer in de belangstelling als go-between tussen Trump en Europa. Over Stubb straks meer.

De eerste les die uit de Trump-Poetin-top te leren valt, is dat Europa eigenlijk niet meer meetelt. Het zijn de twee naoorlogse grootmachten die het probleem Oekraïne bespreken; niemand anders. De derde grootmacht, China, mocht ook niet komen, maar Beijing gaat dat beslist niet erg vinden: ze kunnen er ook niet de handen aan branden.

Lekken

Officieel is er niet veel uitgelekt over de Alaska-top, maar er waren toch een paar diplomatieke lekken die duidelijk maken wat er op tafel ligt. De Russen krijgen de Krim (die ze in 2014 innamen zonder dat Obama, Merkel, Cameron en/of Hollande ingrepen) en daarnaast krijgen ze ook de oostelijke Donbas, het Russisch sprekend deel van Oost-Oekraïne. Trump lijkt dit wel te zien zitten. NAVO secretaris-generaal Rutte wees er eerder al op dat als Zelensky vrede wil, hij gebied zal moeten afgeven. Trump en Rutte lijken dus op dezelfde lijn te zitten. Het is trouwens opvallend dat Mark Rutte meevliegt, want eigenlijk heeft die geen functie binnen de EU. Maar iedereen weet dat hij een goede band heeft met Trump, dat kan dus van pas komen. Bovendien zijn Trump en Zelensky zoals bekend niet echt vrienden.

Surrealisme

Maar grondgebied afgeven is natuurlijk wel een beloning voor de Russische agressor. En het is zeer de vraag hoe Europa daarop gaat reageren. Gaat men laten weten de inlevering van gebied niet te zien zitten? De kans is groot dat Trump dan zal zeggen dat hij zijn best heeft gedaan, maar dat de Europeanen het nu maar zelf moeten oplossen. Feit is ook: de EU of de Britten hebben over een Oekraïens akkoord nog nooit gepraat met Poetin. Bovendien is er sprake van enig surrealisme: we zijn boos op Poetin maar we behouden wel onze diplomatieke betrekkingen met Moskou. We voeren zelfs nog 20 procent van ons gas in uit Rusland. Een afwijzing van die gebiedsinlevering kan in Washington zelfs leiden tot ruzie binnen de NAVO. Om dan nog te zwijgen over het risico dat een boze Trump plots weer de Amerikaanse douanetarieven verhoogt …

Wederopbouw

Als de Europeanen zich neerleggen bij de gebiedsafstand, is de vraag wat Poetin dan moet inleveren. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Rubio zegt dat beide partijen over Oekraïne toegevingen moeten doen en dat Poetin daar ook toe bereid zou zijn. Rubio zal ook in het Oval Office aanwezig zijn. Europa kan beter naar hem goed luisteren: hij is de nummer drie in de regering. En de kans is meer dan reëel dat de man uit Miami in 2028 de Republikeinse kandidaat wordt voor het presidentschap. Als er dan toch een vredesakkoord komt gaat Zelensky zonder twijfel veel geld vragen voor zijn wederopbouw. Maar wie moet dat dan betalen? Europa alleen? Of is dat precies de deal van zakenman Trump: geld voor Oekraïne in ruil voor greep op de kostbare aardmetalen van Zelensky? Oekraïne kan niet verder zonder Amerikaanse militaire en financiële steun.

EU-uitbreiding

En wat dan met de vraag van Zelensky om lid te worden van de EU? Die zal niet echt populair zijn bij de Europese bevolking. Die herinnert zich maar al te goed nog dat de EU-uitbreiding naar het oosten tot nog toe bepaald geen groot succes kan worden genoemd. Oekraïne wil ook lid worden van de NAVO. Dat gaan de Amerikanen niet toestaan. In de plaats daarvan komt er allicht een relatief neutraal statuut. Met dus een neen voor lidmaatschap van de NAVO, maar een ja voor de EU. Toch kunnen er nog andere (alsnog onbekende) overwegingen meespelen. Men weet maar nooit dat de conservatieve Italiaanse premier Giorgia Meloni de Amerikaanse president op andere gedachten kan brengen. Zij heeft wél invloed op hem …

Stubb

En dan is er ook nog de Finse conservatieve president Stubb. Hij is al maanden beste vrienden met Donald Trump. Hij is om te beginnen, vanwege studies in Londen en in de VS én vanwege zijn huwelijk met een Britse, goed Engelstalig. Hij is bovendien een verwoed golfer, net zoals de Amerikaanse president. Op  de begrafenis van de paus zat hij naast Trump. In een recent interview met de Wall Street Journal ging Stubb dieper in op zijn relatie met Trump.

Maar Stubb is om nog andere redenen interessant.  Finland heeft als lid van de EU de langste grens met Rusland. Deze Scandinavische republiek heeft ook ervaring met gebiedsafstand aan Rusland. Na de winteroorlog van 1939-40  verloren de Finnen delen van Karelië, het gebied rond Vyborg en de link met de Noordelijke IJszee aan Stalin. En sinds kort is het historisch neutrale Finland ook lid van de NAVO. Vraag is ook of de Europese delegatie van maar liefst zeven mensen een voordeel of een nadeel is bij dit soort onderhandelingen. Aan Amerikaanse kant is Trump de baas, zonder meer. Maar wie is dat aan de Europese kant?