Ook lokaal stemt Nederland rechts

Afgelopen woensdag heeft Nederland zijn nieuwe gemeenteraden gekozen. De opkomst bedroeg 53,7 procent, iets hoger dus dan bij de vorige lokale stembusslag in 2022. Ter vergelijking: Vlaanderen haalde eind 2024 een opkomst van 65 procent bij de eerste niet-verplichte lokale verkiezingen.

Hieronder geven we het aantal verkozenen weer van de partijen met minstens 100 verkozen raadsleden, met tussen haakjes het verschil in vergelijking met de vorige verkiezing uit 2022.

– Lokale partijen: 3391 (+ 199); 34,2 procent

– CDA : 1110 (- 19); 11,2 procent

– VVD: 1074 (+ 66); 11,6 procent

– Links kartel: 1042 (- 138); 14,6 procent

– D66: 660 (+ 57)

– Forum: 299 (+ 244)

– SGP: 256 (+ 28)

– PVV: 101 (+ 42)

Een enorm succes dus voor de lokale lijsten: lokale kiezers hebben kennelijk niet zoveel vertrouwen in de nationale partijen om lokale problemen te gaan beheren. Het protest tegen de inplanting van asielcentra in vele gemeenten heeft ongetwijfeld de lokale lijsten geen windeieren gelegd.

Een tweede conclusie is dat de drie regeringspartijen deze verkiezingen relatief goed hebben doorstaan. Naast het lichte verlies van het CDA is er zelfs winst voor de VVD en D66. De rechts-liberale VVD springt zelfs over GroenLinks-PvdA naar de derde plaats.

Op rechts is er ook de grote winst voor het Forum, en de eerder bescheiden winst voor de SGP en de PVV. Voor de volledigheid: de BBB (38) en ook JA21 (15) behalen hun eerste zetels op lokaal niveau. 50plus gaat er ook op vooruit (van 21 naar 38).

Links

Links krijgt klappen met verlies voor de SP, de Partij voor de Dieren en de Christen-Unie. Vooral het linkse kartel van PvdA en GroenLinks verliest zetels. Dat kartel is wel de grootste partij in verschillende grote steden als Amsterdam, Haarlem, Leiden, Nijmegen, Rotterdam en Utrecht. Maar buiten de steden is er overwegend verlies.

Opvallend is dat die twee linkse partijen in Amsterdam opkwamen in gespreide slagorde. Vraag is of de aangekondigde fusie van de twee kartelpartijen alsnog doorgaat.

Over één jaar zijn er in Nederland provinciale statelijke verkiezingen die, naast het beheer van de twaalf provincies, ook de samenstelling van de Eerste Kamer (75 leden) gaan bepalen. Dat wordt spannend voor het kabinet-Jetten dat ook in de Nederlandse Senaat op zoek moet gaan naar een meerderheid. Het ziet er naar uit dat er in dat verband op rechts meer te rapen valt dan op links.