Over politieke correctheid en toetsenbordhelden

De moord op Charlie Kirk zet het meer dan ooit op scherp: bestaat vrije meningsuiting nog in onze maatschappij? Kan je in pakweg Vlaanderen nog echt zeggen wat je wil? Dat de vraag zo openlijk betwist wordt, versterkt alvast het punt dat onder andere JK Rowling, Salman Rushdie en Margaret Atwood al in 2020 maakten: de vrije mening staat almaar meer onder druk.

Wat we allemaal kennen als ‘politieke correctheid’ neemt almaar verregaandere vormen aan. De lijst met verboden woorden en narratieven die je maar beter laat, wordt steeds langer. De reden daarvoor lijkt logisch: een open maatschappij houdt rekening met de gevoeligheden van de ander en de kwetsbaarheden van de minderheid. En wie kan daar nu tegen zijn?

Politieke correctheid

Niemand, toch niet op het eerste gezicht. De echte vraag is evenwel wat vooropstaat: de inhoud van de boodschap of de mogelijkheid dat de boodschap iemand kwetst.

Almaar vaker wordt verwacht dat iemand zich eerst afvraagt of de boodschap kwetst, voor hij zich mag afvragen of hij een interessant punt maakt. De Amerikaanse filosoof en professor Allan Bloom herkende die tendens al in 1987. In zijn bestseller The closing of the American mind kloeg hij aan hoe zijn eerstejaarsstudenten geloofden dat waarheid relatief is en alles maar een ‘mogelijke’ kijk is op de samenleving. Er zijn oneindig veel ‘waarheden’, waardoor er eigenlijk geen waarheid meer overblijft.

Het gevolg: grenzeloze politieke correctheid en een debat dat zo dor is als de woestijn. Een mening mag immers alleen nog geuit worden als ze niet kwetst. En iedereen wordt wel door íéts gekwetst. Wie bang moet zijn voor de eigen woorden, kan geen grondig en eerlijk debat voeren. En wie geen grondig en eerlijk debat kan voeren, heeft geen vrije meningsuiting. Zo simpel is dat.

Toetsenbordhelden

Dat politieke correctheid onze vrijheid fnuikt, is glashelder. Maar het alternatief dreigt niet veel beter te zijn. Wie al eens in de beerput van socialemediaplatform X gedoken is, ziet dat vrijheid zonder verantwoordelijkheid uitmondt in de ranzigste vuilspuiterij. Een hele hoop toetsenbordhelden moeten immers nooit verantwoordelijkheid nemen voor hun woorden.

Die verantwoordelijkheid is nochtans nodig voor een gezonde en duurzame vrijheid van meningsuiting. Het fatsoen dat we van elke mens mogen verwachten, staat of valt bij de verantwoordelijkheid die elk van ons neemt voor zijn of haar eigen woorden.

Het staat mij vrij om morgen het meest controversiële standpunt in te nemen over het meest controversiële onderwerp. Daarbij moet ik wel aanvaarden dat ik daarop misschien zal worden aangesproken. Dat mensen mij zullen terechtwijzen, mijn woorden misschien zullen veroordelen. Het is mijn verantwoordelijkheid te zorgen voor mijn woorden. Fatsoen, dat is niets meer dan zelf afwegen wat de gevolgen zijn van je woorden en daden. Verantwoordelijkheid, dat is de gevolgen dragen van wat je doet.

Dus ja: schrap die politieke correctheid; alle woorden mogen weer. De gevolgen van politieke correctheid doden het debat. Maar zet fatsoen in de plaats. De verantwoordelijkheid die elk van ons heeft en die onvermijdelijk gepaard gaat met vrijheid, ook die van meningsuiting.