‘De overheid heeft zich laten rollen door de farma-industrie’

Terwijl de huidige coronavaccinatiecampagne loopt, liggen er nog meer dan 500.000 ongebruikte vaccins van vorige jaren in de diepvries. Het virus muteert constant waardoor er elk jaar een aangepast vaccin nodig is. Die vaccins kunnen alleen in bulk worden aangekocht. Vlaams parlementslid Freija Van den Driessche (Vlaams Belang) hekelt die verspilling. ‘De overheid heeft zich in 2020 gewoonweg laten rollen.’

Misschien hebt u dit jaar (opnieuw) overwogen om u te laten vaccineren tegen corona. Of misschien doet u dat niet omdat u niet tot de oudere en kwetsbare doelgroep behoort. Of omdat u die campagnes gewoon aan u voorbij wil laten gaan. Feit is dat de Vlaamse overheid er elk jaar van uitgaat dat ruim twee miljoen Vlamingen in aanmerking komen voor een coronavaccin. 

De Vlaamse overheid coördineert dus elk jaar de aankoop van ongeveer twee miljoen spuiten. Maar elk jaar blijft Vlaanderen met een aanzienlijk overschot zitten. De vaccins kunnen niet lang bewaard worden en elk jaar is er ook altijd een nieuw type vaccin nodig omdat het coronavirus nu eenmaal muteert. Maar het meest problematisch is dat Vlaanderen voor de bestelling nog altijd vastzit aan afspraken met de farma-industrie uit 2020.

Aankoopverplichting

‘Vlaanderen zit met een overschot van 350.000 vaccins van de campagne van vorig jaar en ook nog eens met een voorraad van 175.000 vaccins van de campagne 2023-2024’, zegt Vlaams parlementslid Freija Van den Driessche. ‘Die laatste zijn vaccins voor de oude XBB.1-virusvariant en zijn ondertussen vervallen. De 350.000 van vorig jaar kunnen in theorie nog gebruikt worden maar zijn vaccins voor de verouderde JN.1-variant. Ook dit jaar is er een nieuwe variant en dus een nieuw type vaccin.’

Van den Driessche vroeg de cijfers op bij Vlaams Gezondheidsminister Caroline Gennez (Vooruit) en rekende zelf een en ander uit. Het parlementslid is als doctor in de farmaceutische microbiologie erg geïnteresseerd in de voortgang van de Corona-vaccinatiecampagnes. Maar ook heel kritisch.

‘Uit Gennezs antwoorden blijkt dat een deel van de verspilling te wijten is aan de manier van bestellen’, zegt Van den Driessche. ‘De overheid kan de vaccins alleen aankopen per 60 doses. Zelf geeft Gennez aan dat ze daar van af wil en individuele doses wil kunnen bestellen. Maar dat gaat niet omdat Vlaanderen nog gebonden is aan de aankoopverplichting die de federale overheid in 2020 met farmareus Pfizer afgesloten heeft. Daardoor kunnen we vandaag niet goed inspelen op de werkelijke behoefte aan vaccins.’

Overschot

Van den Driessches rekenwerk wordt bevestigd door het Departement Zorg en Gezondheid. Al geeft het departement wel mee dat er deze vaccinatieronde minder besteld is. 

‘Dit jaar hebben we anderhalf miljoen vaccins besteld waarvan al een miljoen gezet is’, zegt woordvoerder Joris Moonens. ‘Maar van de vorige campagnes is er inderdaad een overschot van respectievelijk 350.000 en 175.000 vaccins die binnenkort vervallen of al vervallen zijn en dus niet meer gebruikt kunnen worden.’

Moonens maakt de rekensom voor de vorige campagne 2024-2025, waarvan er dus 350.000 spuiten over zijn. ‘De overige 1.650.000 vaccins zijn verdeeld naar huisartsen en apotheken. Ongeveer 1,2 miljoen van die vaccins zijn officieel geregistreerd als toegediend. Maar een onbekend deel zal toegediend zijn zonder registratie, we weten dat er altijd een beperkte onderregistratie is. Het overige deel is verlies: de vaccins zijn nog altijd alleen beschikbaar per tien flesjes van elk zes dosissen. Wanneer een vaccinator een fles ontdooit voor één dosis moet hij de overige vijf doses binnen de zes uur toedienen. Dat lukt niet altijd, waardoor er verlies is bij de toediening’, aldus Moonens.

Met andere woorden: niet elke vaccinatie wordt geregistreerd en elke vaccinatieronde leidt ook nog eens tot meer overschotten omdat er alleen in bulk kan worden aangekocht, geeft ook Moonens toe.

Verspilling

‘De overheid heeft zich in 2020 gewoon laten rollen door de farma-industrie’, zegt parlementslid Van den Driessche. 

‘Ik begrijp dat de hele wereld toen zat te wachten op een werkend vaccin. Maar dat betekent niet dat we zomaar akkoord moesten gaan met de logica van Pfizer, waarbij we verplicht werden om een minimaal aantal vaccins af te nemen gespreid over de komende jaren. Minimaal vier miljoen moesten we er van Pfizer afnemen tussen 2023 en 2026, dat is zo afgesproken tijdens de pandemie. We hebben het minimaal af te nemen aantal vaccins vandaag al lang gehaald, dus zou het mogelijk moeten zijn om vandaag individuele doses te bestellen op de vrije markt naargelang de werkelijke behoefte. Maar dat gaat dus niet, omdat we nog tot eind volgend jaar verplicht zijn om in flacons van 60 dosissen te bestellen, met alle verspilling van dien.’

‘Als je bedenkt dat elk individueel vaccin de overheid waarschijnlijk tussen de tien en de twintig euro kost, kan je zelf uitrekenen hoeveel geld er zo verspild wordt, om nog maar te zwijgen van de kostprijs van de massa-opslag voor de vaccins’, zegt Van den Driessche. ‘Ik denk dat het dan ook niet toevallig is dat minister Gennez vandaag in haar Welzijnsnota 2026 openlijk betwijfelt of er volgend jaar wel budget kan worden gevonden om nog een vaccinatieronde te organiseren.’