(P)art of the Deal

Voor Vlamingen, Belgen en een groot deel van Europa is de buitenlandpolitiek van de Verenigde Staten schokkend. Wat drijft de huidige strategie en wat is er gebeurd met de trans-Atlantische bondgenoot tegen het grote Russische gevaar? In het kort: decennia van oorlogsscepsis, president Donald Trump en een nieuwe Republikeinse Partij.

Flashback: het is 2014. Rusland annexeert de Krim en de Verenigde Staten en Europa stormen samen het wereldtoneel op, mobiliseren de NAVO en bewapenen Oekraïne tegen de agressie van Moskou. Business as usual.

Flashforward: meer dan tien jaar later. De oorlog in Oekraïne gaat zijn vierde jaar in en de Verenigde Staten onder president Donald Trump pauzeren de militaire hulp, leggen het delen van inlichtingen met Kiev stil, voeren rechtstreeks vredesgesprekken met Vladimir Poetin en laten Europa — in elke betekenis van het woord — links liggen.

Nieuwe Republikeinen

Als Vlaming in de Verenigde Staten en intussen halve Amerikaan valt het meer en meer op hoe eenzijdig en vertekend het beeld is dat de gemiddelde Vlaming of Belg van het land heeft, niet in het minst van het politieke landschap en de stereotypering van Democraten en Republikeinen. Het is als een plaat die ergens rond de eeuwwisseling blijven hangen is. Een plaat die bovendien niet meer overeenkomt met de realiteit.

De Democratische Partij is niet meer die van Bill Clinton en de Republikeinse Partij is niet meer die van George Bush of zelfs Ronald Reagan. In de tussentijd vond — vooral aan de Amerikaanse rechterzijde — een aardverschuiving plaats die door de Vlaamse mainstreammedia naar goede gewoonte gemist werd, maar zelfs aan Vlaams-conservatieve kant minstens onderschat wordt.

Velen zien Donald Trump nog altijd als een anomalie, een soort historische vergissing van de Republikeinen die zich binnen enkele jaren corrigeert, waarna een type als JohnMcCain of Mitt Romney het opnieuw overneemt. Dat is — althans voor sommigen — wensdenken. De ‘Grand Old Party’ is hervormd naar het beeld van Trump en de oude, neoconservatieve garde staat meer en meer aan de zijlijn. Het moderne Amerikaanse buitenlandbeleid, meer bepaald de desillusie van de gewone Amerikaan met het vroegere interventionisme, speelt daarin een centrale rol.

Spoken uit verleden

Om die evolutie beter te begrijpen volstaat het te kijken naar de desastreuze interventies van de VS in Irak en Afghanistan. Die oorlogen, gestart na 9/11 met grootse beloften (zoals dictators verdrijven en democratieën opbouwen) en nog grootsere leugens (zoals ‘weapons of mass destruction’) kostten aan meer dan 7.000 Amerikaanse soldaten het leven en de Amerikaanse belastingbetaler biljoenen.

De resultaten? Een gedestabiliseerde regio, een broeihaard van terrorisme en moslimfundamentalisme, een bodemloze financiële put en een Afghanistan dat na twintig jaar de Taliban verving door — jawel — de Taliban. Voor Amerikanen voedden die ‘forever wars’ en mislukte interventies een oorlogsmoeheid en een almaar groter wantrouwen tegenover het Republikeinse establishment en de neoconservatieve ‘Uniparty’ van Republikeinen en Democraten in het Congres.

Vandaag, na vier jaar oorlog in Oekraïne, is dat sentiment bijna tastbaar. Vele Amerikanen zien parallellen met de spoken uit het verleden: een ver conflict, eindeloze financiële steun (een slordige 175 miljard dollar) zonder duidelijk plan en geen perspectief op overwinning. Volgens recente peilingen vindt meer dan 50 procent van de Amerikanen dat de VS voldoende of te veel steun aan Oekraïne heeft verleend, en bij Republikeinen en Republikeinsgezinden stijgt dat cijfer naar bijna 70 procent.

Donald Trump en vicepresident J.D. Vance, verkozen onder andere op basis van een belofte de oorlog snel te beëindigen, spelen handig in op die stemming. De publieke confrontatie in het Witte Huis van Trump en Vance met de Oekraïense president Volodimir Zelenski begin maart, in de media op algehele hysterie onthaald, kon onder Amerikanen op veel bijval rekenen.

Pragmatisme boven principes

Onder Trump en Vance werd de Grand Old Party omgevormd tot een partij van economisch pragmatisme boven moreel verheven principes. Het havikachtige enthousiasme van de neoconservatieven heeft plaatsgemaakt voor ‘America First’. Buitenlandbeleid is nu een zoveelste transactie, een balans die wordt afgewogen in functie van de gewone Amerikaan. ‘Bondgenoten’ zoals de Europese Unie moeten meer bijdragen en met ‘vijanden’ zoals Rusland kan een deal worden gesloten.

De vraag is niet langer: ‘Who are the goodies and who are the baddies?’ De vraag is: ‘What’s in it for America?’ Het doel is niet langer dictaturen omverwerpen in naam van vermeende vrijheid of democratie, maar een akkoord dat niet alleen een einde brengt aan een conflict maar waar Amerika bovendien economisch iets aan heeft. In het Oekraïense geval leidt dat mogelijk tot een grondstoffendeal of zelfs de Amerikaanse uitbating van energie-infrastructuur. Het idee is dat economische belangen een betere garantie bieden op voorspoed en veiligheid dan een militaire basis.

Terugdringen van tekort

Hoe brutaal, ongewoon en ongemakkelijk die aanpak ook mag zijn, hij houdt steek vanuit Amerikaans perspectief. De realiteit is dat de VS weinig te winnen hebben bij een aanhoudende oorlog in Oekraïne en baat hebben bij een snel vredesakkoord. Amerika kampt met een torenhoog begrotingstekort en meer dan 36 biljoen dollar aan staatsschuld (waarbij de rentelasten nu ook in de biljoenen lopen).

Trumps focus in zijn tweede termijn, met onder andere DOGE en de aanstelling van minister van Financiën Scott Bessent, ligt op het verminderen van overheidsuitgaven en het terugdringen van het tekort. De miljarden militaire en financiële steun aan Oekraïne vormen daarbij een dankbaar doelwit.

Realpolitik speelt ook een rol. De Koude Oorlog ligt ondertussen ver in het verleden en de geopolitieke en strategische rivaal van de VS is niet langer Rusland maar China. De globale strijd om economische, militaire en technologische superioriteit met China gaat — in tegenstelling tot het in essentie lokale conflict tussen Oekraïne en Rusland — vrijwel elke Amerikaan aan, en Trump en de zijnen zien die strijd dan ook terecht als een betere investering.

Veelbelovende strategie

Ook al is succes niet gegarandeerd, de transactionele strategie van de VS biedt meer kans op een vredesakkoord in Oekraïne dan de Europese ‘strategie’ van het misplaatste morele vingertje en verpakte lucht. Een gelijkaardige aanpak leverde in Trumps eerste termijn de historische Abrahamakkoorden op tussen Israël en een aantal Arabische golfstaten.

Recente ontwikkelingen zijn alvast veelbelovend: Oekraïne keurde een Amerikaans voorstel voor een staakt-het-vuren goed, inclusief een deal over mineralen, terwijl de VS de militaire hulp en inlichtingenuitwisseling hervatten. Rusland steunt het idee in principe — hoewel het garanties eist zoals geen NAVO-lidmaatschap voor Oekraïne en de erkenning van geannexeerde gebieden — en stemde voorzichtig in met het stoppen van aanvallen op Oekraïense energie-infrastructuur.

Het blijven voorlopig precaire onderhandelingen, maar voor het eerst in lange tijd is er perspectief op een oplossing.

What’s in it for Europe?

De transactionele America First-aanpak mag misschien begonnen zijn bij Trump, hij eindigt daar niet. Een volgende president, Republikein of Democraat, zal een gelijkaardig draaiboek hanteren aangezien er in de VS geen maatschappelijk of financieel draagvlak meer is voor de oude neoconservatieve politiek.

Aan Belgische en Europese beleidsmakers zou ik dan ook aanraden het voorbeeld van Amerika te volgen. Schiet wat minder in een kramp als The Donald of Elon Musk iets stouts zegt, vergelijk wat minder met de jaren 1930 en probeer de strategie die er achter zit na te maken in plaats van vast te houden aan achterhaalde morele principes die praktisch niets opleveren.

Hanteer dezelfde pragmatische, dealgedreven aanpak en focus op concrete resultaten en het uitbreiden van economische belangen voor uw land of regio. Enkel op die manier kunnen Europese landen hun invloed vergroten en weer echt gaan meespelen op het wereldtoneel.