fbpx


Economie, Politiek
strategie

Peter De Keyzer: ‘De échte naschokken van de coronacrisis moeten nog komen’




De economie wordt langzaam wakker uit de lockdownslaap. De exitstrategie loopt niet op rolletjes. En om het enorme verlies het hoofd te bieden, zullen we allemaal samen de mouwen moeten opstropen. Het Vlaams Parlement nodigt wekelijks experts uit om na te gaan hoe we de postcoronawereld te lijf gaan. Eén ervan is Peter De Keyzer, vennoot van Growth Inc. en columnist in De Tijd. Hij is er vandaag te gast om zijn visie over een wereld mét corona uit de…

Plus artikel - gratis maandabonnement

U heeft een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U heeft reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement



Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.







Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder je email adres en je naam en we maken een nieuw wachtwoord (als je een account hebt) of we maken automatisch een account aan.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


De economie wordt langzaam wakker uit de lockdownslaap. De exitstrategie loopt niet op rolletjes. En om het enorme verlies het hoofd te bieden, zullen we allemaal samen de mouwen moeten opstropen. Het Vlaams Parlement nodigt wekelijks experts uit om na te gaan hoe we de postcoronawereld te lijf gaan. Eén ervan is Peter De Keyzer, vennoot van Growth Inc. en columnist in De Tijd. Hij is er vandaag te gast om zijn visie over een wereld mét corona uit de doeken te doen. En hij is niet mals voor de beleidsmakers.

We beginnen zo stilaan aan een exit uit de lockdownperiode. We moeten ons voorbereiden op de postcoronaperiode. U hebt daar een heel duidelijke visie over, en publiceerde hierover eerder een ‘takenlijst’ samen met onder anderen Geert Noels, Ivan Van de Cloot en Luc Colemont. Hoe moet we volgens u ons voorbereiden op die post-corona periode?

Peter De Keyzer: ‘Volgens mij is er helemaal geen periode vóór corona en na corona. We gaan vooral naar een periode mét corona. Dus we zullen nog een hele tijd met de naschokken van deze crisis te maken krijgen. Herinner u de financiële crisis 2007-2009 met het faillissement van een bepaalde bank of een grote beurscorrectie. De échte naschokken die zijn pas vele maanden of zelfs jaren later gekomen. De crisis van de eurozone, de crisis rondom Griekenland, Italië, Zuid-Europa, is er pas enkele jaren na de financiële crisis gekomen. Ik ga ervan uit dat het deze keer ook het geval zal zijn. Er zijn heel veel aspecten van de economie en de maatschappij die geïmpacteerd zullen worden door de coronacrisis. Daar kunnen we ons beter op voorbereiden.’

Meer overheidsingrijpen

 Verwacht u een nieuwe golf van nationaliseringen van bedrijven?

‘Ik denk dat je dat vandaag al deels ziet. Je ziet dat de Europese Commissie de afgelopen dagen de miljardensteun heeft goedgekeurd voor Air France-KLM die vandaag in acute liquiditeitsnood zitten. Je ziet ook dat de Duitse overheid miljarden euro’s achter de hand houdt voor Lufthansa. Heel veel bedrijven komen in ademnood door deze coronacrisis. En de enige die nog geld overheeft, dat zijn vaak overheden. Dus ik denk dat een aantal landen in Europa belangrijkste strategische assets zullen proberen te nationaliseren of steun te geven. In het begin kunnen dat leningen zijn die na verloop van tijd in aandelen worden omgezet.

Je zal dus zien dat de overheid een grotere greep zal krijgen op de economie in een postcoronawereld. Dat betekent dat het competitieve speelveld helemaal hertekend wordt. Dat je binnenkort een Air France hebt die grote kredietlijnen heeft uitstaan bij de overheid. Bij Lufthansa: net hetzelfde. Dan kan je je onmiddellijk inbeelden dat vrijbuiters zoals Ryanair of EasyJet met hun kostenefficiënte winstgevende modellen, misschien minder makkelijk toegang zullen krijgen tot de grote luchthavens in Europa. Voorheen was dat in theorie een competitief speelveld waar landen mekaar moesten beconcurreren op hun eigen merites. Maar nu kiest de overheid ervoor bepaalde partijen geld toe stoppen.’

Verwacht u dat hetzelfde in andere sectoren?

‘Dat zou kunnen. Het is moeilijk te voorspellen maar ik denk dat je vroeg of laat een nieuw rondje kapitaalinjecties zult krijgen in financiële instellingen. Niet in elk land evenveel uiteraard. Dit is een gigantische crisis die één keer in de 100 jaar voorkomt. Banken hadden het al moeilijker voor de crisis omwille van de lage rentes en het feit dat ze die lage rentes niet volledig konden doorrekenen aan hun eindklanten. En nu krijg je de grootste economische storm van de afgelopen eeuw. Dat zal die banken heel veel geld gaan kosten. En zeker in landen waar de banken al wat zwakker stonden zoals Italië. Daar zal je volgens mij grote problemen krijgen en ik denk dat de overheid daar opnieuw geld zal moeten toestoppen.’

Eigen economie eerst

Krijgen we dan op z’n Trumps ‘Europe first’ of zelfs ‘Belgium first’?

‘Nee. Wie er in dit soort van omstandigheden het sterkst zal uitkomen is diegene met de diepste zakken. Diegene die voordien financieel hoe dan ook al het sterkst stond. En daar scoort België jammer genoeg niet sterk. Heel veel van onze strategische assets zijn niet meer in onze eigen handen. Onze luchthaven is in van buitenlandse pensioenfondsen en onze eigen luchtvaartmaatschappij is een dochter van Lufthansa. Onze energie hebben we in belangrijke mate uitbesteed aan Frankrijk. Dus we hebben nog relatief weinig strategische assets over. Ik verwacht vooral dat de grotere landen zoals het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Duitsland hun bedrijven de hand boven het hoofd zullen houden. Dat zij sterker uit die crisis zullen komen. Dat betekent uiteraard dat een kleine open economie als België, Nederland, Luxemburg, Denemarken het moeilijker zou kunnen krijgen op zo’n markt.

Als je dan moet gaan concurreren met bedrijven die expliciete staatseteun hebben gekregen? Dat vertekent het speelveld. De Europese unie is altijd de beste bescherming gebleken voor kleine open economieën zoals België door staatssteun aan banden te leggen. Door vrij verkeer van goederen en diensten te promoten, konden wij ook concurreren tegen grotere buitenlandse bedrijven. De grootte van je overheid of de grootte van je land was niet langer een doorslaggevende factor, wel de kwaliteit van je diensten. En nu zie je een omgekeerde beweging plaatsvinden. De grote landen met de diepste zakken kunnen hun bedrijven opnieuw gaan steunen. Dat is uiteraard goed bedoeld maar je gaat een vertekend speelveld krijgen na de crisis en mogelijk problemen voor Belgische en Vlaamse ondernemingen.’

U vernoemde zonet Italië. Verwacht u dat dat de eerste dominosteen is die zal omvallen en de rest zal meesleuren, wat een serieuze test betekent voor de EU?

‘Absoluut. De Italiaanse staatsschuld zou dit jaar met ongeveer 20% kunnen oplopen, terwijl de economie met 10% zou krimpen. Als je dan kijkt wat dat het doet met je overheidsschuld als een percentage van het bbp — dus je schuldratio — dan stijgt die allicht tegen het einde van dit jaar naar 180% van het bbp! Dat is een Grieks niveau. Alleen is Italië veel groter dan Griekenland. Dat is de derde economie van Europa. Met dat wankelende Griekenland hebben we al de nodige kopzorgen gehad een aantal jaren geleden. Als Italië echt begint te wankelen omwille van die overheidsschuld, dan hebben we echt een groot probleem.

Volgens sommigen is het een oplossing als de Europese Centrale Bank die schuld tot in het oneindige garandeert om Italië te stabiliseren. Dan houden we de markten op afstand. Die markten kunnen dan niet meer speculeren tegen Italië want de ECB komt onbeperkt tussen beide. Dat is in theorie juist. Alleen is de vraag of laat ons zeggen Duitsland, Nederland, Oostrijk of Finland wel bereid zullen zijn om de ECB – die ook hun centrale bank is – onbeperkt zullen laten tussenkomen voor een land als Italië. Je ziet nu al een grote terughoudendheid van die landen om hun lot voor de komende decennia financieel te verbinden aan Zuid-Europa. En ik denk dat ook België en Vlaanderen daar de nodige vragen zouden over moeten stellen vooraleer we blind een blanco cheque voor de volgende decennia zouden geven.’

‘Hopen’ is geen strategie

Wat gaat u het Vlaams Parlement adviseren? Welke strategie dient ontwikkeld? Want u schetst een economie waarin de markt veel minder een rol gaat kunnen spelen. Moet Vlaanderen dan net hetzelfde gaan doen volgens u?

‘Wij moeten er in de eerste plaats op hopen dat de EU intact uit deze crisis geraakt. We moeten erop hopen dat de eurozone ongeschonden uit deze crisis komt. En hopen dat de grenzen openblijven want als kleine open economie moeten wij het hebben van export, zowel Vlaanderen als België. Maar hoop alleen is geen strategie! We moeten ons ook voorbereiden op het slechtste scenario. Dus ik zou ervan uitgaan dat alles waar we zeker van leken te zijn: open grenzen, geen protectionisme, geen staatssteun, de Europese unie is er tot in de oneindigheid en de euro ook, dat we toch een plan B achter de hand houden. Dat betekent in belangrijke mate inzetten op een strategie die goed is voor ons, wat er ook gebeurt met de externe omgeving.

Dat betekent opleiding, vorming, investeringen in onderzoek en ontwikkeling. Een kleine overheid maar wel één die veel efficiënter en veel doelgerichter is. Een slimmere en een digitale overheid. Meer investeringen in infrastructuur, onderzoek en ontwikkeling. Ook groene investeringen: hoog de dijken op, organiseer publieke werken die iets uithalen. We moeten blijven investeren in onze KMO’s. Dat is het soort van beleid dat altijd loont. Daar zou ik vooral op inzetten in plaats van te hopen dat de groei in de rest van Europa ons automatisch uit de crisis zal tillen. Als we iets leren uit de eerste weken en maanden van deze crisis, is dat het in belangrijke mate ieder voor zich is en dat we ervoor moeten zorgen dat we ons staande houden. Wij moeten ervoor zorgen gerekende bij de sterkere landen van Europa gerekend te worden. Wij moeten ervoor zorgen niet in dezelfde categorie als Italië te worden geplaatst.

Hoor ik u nu eigenlijk zeggen dat we moeten ‘hopen’ dat een aantal dingen goed gaan en de EU overleeft, dat we een sterke euro hebben? We zouden gek zijn als we niet ook een plan B zouden hebben voor als het allemaal misloopt?

‘Absoluut, daar ben ik van overtuigd. “Hoop” is geen strategie. Als we ons voorbereiden op het slechtste en het komt toch uit, dan zijn we op zijn minst voorbereid. Draait het beter uit, dan is dat een bonus. We zijn geëvolueerd van “we gaan nog skiën in Italië” naar het besef zeven weken later dat we ons in de tweede grote depressie bevinden”. Als je dan zegt “dat was het” en voor de rest blijven al onze zekerheden wel overeind, dan vind ik dat bijzonder naïef. Er is te laat gepanikeerd over deze pandemie. Ze hebben het te laat aangepakt waardoor we veel drastischer moesten zijn met onze maatregelen. We zijn te laat beginnen panikeren over de economie. Telkens één week lockdown erbij!

We lijken ons daar relatief weinig zorgen over te maken, terwijl de economische kostprijs gigantisch is! Nu is het hoog tijd om ons te proberen in te beelden hoe die wereld post corona er zou kunnen uitzien, op het vlak van globalisering, handel, Europese Unie, euro enzovoort. Daar moeten we volgens mij veel meer mee bezig zijn. En ik zie maar weinig beleidsmakers dat al doen.’

Doemdenker

Vreest u niet dat u met uw ideeën gaat weggezet worden als doemdenker?

‘Die kans bestaat. Maar dan wil ik vragen aan wie het daar niet mee eens is of die mij kan garanderen dat het scenario niét zal uitkomen. En als men mij dat niet kan garanderen, denk ik dat het beter is om iets voorzichtiger te zijn en er niet op te rekenen dat alles zomaar wel in orde komt. We moeten er mee rekening houden dat dit een storm is die eens in de 100 jaar voorkomt en dat we ons dan maar best vasthouden aan de takken van de bomen.

Kijk naar de Grote Depressie in de jaren 30, de grote beurscrash begon in 1929. Het heeft bijna twee decennia geduurd voor de beurs terug hersteld was. De VS hebben de New Deal van Roosevelt. In Europa kregen we fascisme. Het is een soort van gigantische economische shock die gevolgen zal hebben! Achteraf zullen we heel duidelijk kunnen toewijzen wat die gevolgen zijn. Vandaag is het nog koffiedik kijken. Je moet ervan uitgaan dat heel veel zekerheden op de schop zullen gaan.”

Als u dat zo beschrijft en we gaan een beetje dystopisch denken, zullen we iedereen kunnen redden en meekrijgen?

‘Nee. Dat is niet het geval. Een aantal bedrijven zal deze crisis, de lockdown, niet overleven. Die gaan overkop omwille van te weinig cash, te veel kosten en te veel schulden. Je ziet de eerste ondernemingen trouwens al over kop gaan. Er is een aantal bedrijven dat in een “anderhalvemetersamenleving” niet levensvatbaar zal blijken te zijn. Als je een restaurant hebt waar je bij wijze van spreken elke dag 150 klanten over de vloer moet krijgen en omwille van de anderhalvemetersamenleving zijn dat er binnenkort nog maar 50? Dan ben je niet langer winstgevend. Dan verdien je niet meer genoeg om de huur te betalen, het personeel te betalen enzovoort. Dat soort van zaken zal verdwijnen. Ook toerisme, luchtvaart…

Er zullen hele grote klappen vallen en je zal niet alles kunnen redden. En dat wordt ook de grote uitdaging van de overheid: wat valt er te redden en welke sectoren zijn levensvatbaar op de langere termijn? In het verleden hield België met subsidies sectoren overeind die niet levensvatbaar zijn. Denk aan koolmijnen, staal, automobiel enzovoort. Ik denk dat we de volgende periode vooral moeten inzetten op die sectoren waar nog wél groei te vinden zal zijn. Maakindustrie, kwalitatieve producten, groene economie. We zullen het van dat soort zaken moeten moeten hebben in de komende periode.’

Investeren waar het moet

Als u die economische logica volgt, dan zullen er veel slachtoffers vallen. Zal dat niet de voedingsbodem vormen voor de vraag naar meer overheid en met gevaren zoals u die al beschreven hebt van de jaren 30?

‘Wat is het alternatief? Je kan een bepaalde sector tot in de oneindigheid overeind houden. Dan lijkt het alsof er niets veranderd is. Dat is een optie. Of je kunt zeggen tegen mensen van: we zorgen ervoor dat we jou gaan opleiden, dat we je gaan omscholen, dat we vorming geven, blijven investeren in lokale KMO’s, in het lokale weefsel. Er zijn heel veel investeringen die België en Vlaanderen al lang moesten doen. Dat gaat over infrastructuur, groeninvesteringen, digitalisering maar ook over militaire investeringen, zaken die we jarenlang verwaarloosd hebben. Nu mag je het geld laten rollen. Dus laat dat gaan naar toekomstgerichte sectoren en investeringen die echt nodig zijn. De overheid zal moeten tussenkomen, absoluut. En dat doet ze vandaag ook in belangrijke mate. Maar het zal nog veel meer moeten zijn én vooral veel gerichter.’

Dus u zegt niet van, we moeten minder investeren. U zegt wel: laat het geld maar rollen maar investeer het op de juiste plaatsen?

‘Ja. Als ik kan kiezen tussen de wegeninfrastructuur verbeteren of alle pensioenen met 200 euro verhogen, dan kies ik voor het eerste. Dat draagt duidelijk bij tot een hoger groeipotentieel voor de economie op langere termijn en zal ook jobs verschaffen. Hetzelfde met 5G, met zelfrijdende auto’s, groeninvesteringen enzovoort. Daar moeten we zeker geld aan geven. De keuze tussen investeringsuitgaven en consumptie-uitgaven. Investeringsuitgaven hebben een rendement op langere termijn.’

Maar het is toch ook belangrijk om het consumentenvertrouwen hoog te houden?

‘Ja natuurlijk is dat belangrijk maar dat speelt natuurlijk op korte termijn. We hebben in de jaren 70-80 brugpensioen ingevoerd om zogezegd de weinig beschikbare jobs beter te verdelen onder de bestaande bevolking. Wel, een halve eeuw later zitten we nog met dat systeem. Dus slechte en ondoordachte keuzes maken voor uw economisch beleid, dat zijn keuzes die ons later duur te staan kunnen komen. Consumentenvertrouwen is goed en ik denk echt dat consumenten tegen negatief nieuws kunnen. Maar onzekerheid over wanneer we hieruit geraken, wat we gaan doen? Dat is iets waar mensen het veel moeilijker mee hebben.’

Leiderschap

Heb je voor zoiets dan nu geen sterke leider nodig in de politiek om dat aan te durven?

‘Je hebt vooral leiderschap nodig. Ik denk niet dat we één sterke leider of leidster nodig hebben. Je hebt vooral leiderschap nodig. Dat betekent een vorm van weerbaarheid waarbij je zegt van: “de zaken staan er niet goed voor maar we gaan hier wel door geraken. We zullen van iedereen inspanningen vragen maar ik bied ook perspectief op langere termijn.” Het heeft wat mij betreft weinig zin om zwarte pieten uit te delen naar andere regio’s of bevolkingsgroepen of het middenveld. Je moet proberen hier met allen door te raken. En dat, denk ik, zal de grote uitdaging zijn de komende periode.

Je hebt een aantal politici in Vlaanderen die steeds verwijzen naar de overkant of de andere die niet mee wilt. Iedereen zal bereid moeten zijn om de harde waarheid te vertellen aan hun eigen achterbanden en zeggen: “we zullen niet alles binnen kunnen halen en iedereen zal een duit in het zakje moeten doen”. Dat heb je volgens mij nodig. Dan wil die bevolking volgens mij ook wel mee. Maar als je dit kan voorstellen alsof een “rijkentaks” het hier kan oplossen of een efficiëntere overheid kan het tekort wel wegwerken, dat is een illusie. Daarvoor is de economische klap te groot.’

Waarvan denkt u dat de politici straks het meeste zullen opkijken in de boodschap die u voor hen heeft?

‘Ik denk misschien de inschatting van dat overheidstekort. Dat we in België tegen een gigantisch overheidstekort zullen aankijken. Dat er nieuwe eurozonecrisis zit aan te komen en vervolgens ook dat we bereid moeten zijn alle zekerheden die we vandaag denken te hebben, te herdenken. Een aantal mensen zal blij zijn dat we na zeven, acht weken lockdown eindelijk terug richting terug normaliteit kunnen. Maar ik vrees dat het nog een tijd zal duren vooraleer we echt opnieuw zullen aanknopen bij de normaliteit. Er gaan ons eerst nog een aantal naschokken te wachten staan.’

David Geens

David Geens is IT-engineer en bestuurder en investeerder in verschillende vennootschappen. Bij Doorbraak focust hij zich op de audiovisuele activiteiten zoals de podcast en video interviews.