De imitatie van Christus: vertaling voor 600ste verjaardag

Er verscheen een vertaling van ‘De imitatie van Christus’ van Thomas Kempis, een Nederlandse monnik afkomstig uit de Kempen. We hebben van dat boek zelfs nog een handgeschreven verbetering van Thomas zelf. Nog sterker is het verhaal dat het boek al een succes was voor het voltooid was. Het bestaat uit vier delen en deel één ging al Europa rond voor de andere delen geschreven waren.

Er is naar aanleiding van de 600ste verjaardag een vuistdik boek verschenen met de niet zo verrassende naam Thomas Kempis. De Imitatie van Christus van Frank De Roo. Een bijzonder verzorgd en rijk boek dat je binnenbrengt in het universum van ‘de Imitatie’. Want De Roo kiest niet enkel voor een nieuwe vertaling van het origineel in hedendaags Nederlands. Hij legt ook uit wat de moeilijkheid is bij de vertaling en de valkuilen waarin vele vroegere vertalers vielen. Of de keuzes die ze moesten maken.

Stand van zaken

Wat het boek echt bijzonder maakt is dat het de lezer mee neemt in een stand van zaken van wat we weten over De Imitatione Christi. Nu zou u kunnen denken: ‘Tja, wat valt daarover te zeggen?’ Behoorlijk veel, zo blijkt. Wie was de auteur en wat weten we daarover?

De auteur neemt in het boek de onduidelijkheid over zijn sterfdatum weg. Na zeshonderd jaar… In welke historische en religieuze context werd dat boek geschreven? Wat is de kwaliteit van het Latijn van de schrijver en hoe verandert dat in zijn schrijfproces dat meerdere jaren en decennia duurde? De vraag is ook hoe en waarom Thomas Kempis op een dag Thomas à Kempis geworden is. De Roo legt het uit.

Niet alleen het ontstaan, ook de zogenaamde ‘receptiegeschiedenis’ wordt uit de doeken gedaan, de vertalingen in vele talen. Wie heeft erover gesproken en geschreven? Wie heeft het ooit vertaald in het Nederlands? Hij heeft een lijst van vertalingen waar wel wat literair-historische bijzondere namen tussen zitten: van Kanunnik David over Willem Kloos tot J.W. Schulte Nordholt.

Een berg citaten

Het boek is al zeshonderd jaar gelezen en bestudeerd. Dat merk je. Waar haalde Kempis zijn wijsheid? Zijn boek is een originele tekst. Maar Kempis citeert veel, 3.885 keer in totaal. Hij knoopt ook citaten aan elkaar die een heel originele invalshoek inbrengen.

Zijn tekst is sterk bewerkt en geschaafd tot alles goed zit. Die citaten geeft Thomas Kempis niet aan in zijn werk. Ze zijn er de voorbije eeuwen door lezers en onderzoekers uitgehaald. De Roo verwijst naar de bronnen van die citaten. Het geeft ook een blik op het leven van de monnik. Wat las hij? Wat schreef hij over in die periode? Je leest het allemaal.

De Roo slaagt erin de lezer te overtuigen dat De imitatione Christi een meesterwerk is. Door de constructie van de zinnen, de hoofdstukken tot het geheel. Niets is aan het toeval overgelaten.

Zegt het nog iets?

Het boek bevat dus ook een nieuwe vertaling van de originele tekst. Dé vraag is natuurlijk of een boek dat zeshonderd jaar geleden als religieuze vermaning en wijsheid werd geschreven, vandaag nog iets te bieden heeft. Voor mij wel. Uiteraard is het boek toen geschreven voor een publiek van toen. Maar de milde kracht, de geleerdheid en wijsheid, stralen nog altijd. Hier schrijft iemand met gezag. Je kan het als gelovige nog lezen en gebruiken. Een boek is niet zomaar zeshonderd jaar lang een ‘longseller’.

En anders is het een tijdsdocument. Een prachtig monnikenwerk van Thomas Kempis en van Frank De Roo.