Mij krijgen ze niet klein

Hoe was het om minister te zijn voor de PVV? Marjolein Faber, van juli 2024 tot juni 2025 minister van Asiel en Migratie in het kabinet-Schoof, beschrijft het in haar boek ‘Mij krijgen ze niet klein’.

Faber gaat al lang mee in de PVV. In 2010 stond ze te laag op de Tweede Kamerlijst. Vanaf 2011 was ze fractievoorzitter in de Provinciale Staten van Gelderland en lid van de Eerste Kamer. Die mandaten legde ze neer toen ze in december 2023 Tweede Kamerlid werd.

Met 37 (op 150) zetels werd de PVV in 2023 de grootste partij. Op aandringen van andere partijen zag Wilders af van het premierschap. De vier partijleiders van de coalitiepartijen bleven fractievoorzitter, gepensioneerd rijksambtenaar Dick Schoof werd partijloos premier. De andere regeringspartijen waren de rechts-liberale VVD, Pieter Omtzigts NSC en landbouw- en regiopartij BBB.

VVD

Na Fabers verhaal over haar jeugd en haar beroepsleven vóór ze politica werd, bestaat het boek vooral uit hoofdstukken over politieke meningsverschillen met andere ministers en partijen, en hoofdstukken over haar werk als minister.

Over andere politieke partijen dan de PVV is ze doorgaans negatief. Alleen BBB en SGP (orthodox-protestants, rechts-conservatief) worden ontzien.

NSC had in de campagne een samenwerking met PVV uitgesloten, maar legde zich neer bij de verkiezingsuitslag. Het is begrijpelijk dat het in de coalitie tussen deze twee partijen bleef botsen. Faber is ook kritisch over de VVD. De dag van de overdracht lunchten oude en nieuwe ministers samen. VVD-leider en uittredend justitieminister Yeşilgöz negeerde Faber.

In het kabinet werkte justitieminister David van Weel zelden mee, om eventueel succes voor zichzelf te claimen. Minister-president Schoof ‘zat op de schoot van de VVD’. Na het vertrek van de PVV claimden alle drie de overgebleven partijen de bevoegdheid Asiel, waarvoor Faber het voorwerk had gedaan.

Tegenwerking

De coalitie had afgesproken de asielstroom via een noodwet te verminderen: de regering neemt eerst maatregelen, achteraf debatteert het parlement erover. Oppositiepartijen — ook als ze voor inperking waren — verkozen een spoedwet. Volgens Faber een vertragingstactiek, want dan bepaalt niet de regering maar de oppositie het tempo.

Twee maanden na aantreden, bij het eerste begrotingsdebat, koos ook NSC voor de spoedwet. Na ‘doordieselen’ lukte het Faber en haar medewerkers nog voor het einde van het jaar wetsvoorstellen in te leveren.

Andere problemen

Andere problemen vormden de Spreidingswet en ‘lintjesgate’. De eerste was in 2022 een compromis tussen linkse en rechtse regeringspartijen: een inperking van de asielinstroom in ruil voor verplichte evenredige opvang van asielzoekers door alle gemeenten.

Voor Faber is dat inperking door het rijk van de gemeentelijke autonomie. Ook hier vond ze de VVD: in oktober 2023 stemde de Tweede Kamerfractie tegen, drie maanden later de Eerste Kamerfractie vóór, waardoor de Spreidingswet werd aangenomen.

Tegen Koningsdag (27 april) kunnen vrijwilligers een koninklijke onderscheiding of lintje krijgen. Faber bleek als minister te moeten tekenen voor asielvrijwilligers. Toen zat ze met haar ‘broek tussen de ketting’ want of ze nu wel of niet tekende, het zou gelekt en tegen haar gebruikt worden. Uiteindelijk tekende Schoof, maar de oppositie had het al benut.

Asielindustrie

Een aantal hoofdstukken gaat over haar eigenlijke ministerswerkzaamheden. Ze is vol lof over de uitvoeringsdiensten IND (Immigratie- en Naturalisatie Dienst) en DT en V (Dienst Terugkeer en Vertrek), maar minder over het COA (Centraal Orgaan opvang asielzoekers). Bij ontmoetingen met buitenlandse ambtsgenoten valt het haar op dat die doorgaans oplossingsgericht zijn.

Volgens Faber heeft Nederland een asielindustrie, een geheel van organisaties die hun bestaansrecht (en hun overheidssubsidies) ontlenen aan het aantal asielzoekers. Die hebben geen belang bij wat een minderheid van de bevolking wil: minder asielzoekers.

Volgens Faber bestaat er een verschil tussen de elite en de bevolking. Internationale elites hebben afspraken gemaakt over asiel. Plaatselijke bestuurders vangen graag asielzoekers op, omdat ze dan van het rijk meer geld krijgen voor andere zaken. De bevolking staat buitenspel.

Onverzettelijk

Faber presenteert zichzelf als onverzettelijk. Als zevenjarige moest ze op een avond voor straf vroeg naar bed, waardoor ze haar favoriete tekenfilm zou missen. Haar moeder vond het toch wel zielig: ‘Als het je spijt, mag je naar beneden komen.’ Het speet Faber niet en ze draaide zich om in bed.

Eenmaal volwassen besefte Faber dat ze als kind niet makkelijk was. Met dit voorbeeld wil ze benadrukken dat ze nooit toegaf aan bedreigingen of chantage. Het laatste komt volgens haar vaak voor in de politiek: ‘Wij steunen jouw voorstel als jij…’

Faber was op school goed in wetenschappen. Daarna werkte ze als laborant en in de IT-sector. In natuurwetenschappen klopt iets wel of niet. Er is geen tussenweg.

Vaak anders

In de samenleving is het vaak anders. Zo had Nederland sinds 2010 – het aantreden van het door de PVV gedoogde eerste kabinet van Mark Rutte (2010-2012) – nooit dezelfde meerderheid in de Tweede en Eerste Kamer.

Al vijftien jaar moet elke minister in de Eerste Kamer de steun van oppositiepartijen regelen om wetten aangenomen te krijgen. De vraag of de felheid waarmee ze oppositie voerde ook de geschikte operatiemodus was als minister stelt ze niet.

Alleen het slothoofdstuk bevat een barstje in haar teflon. Sommige vrienden meden haar nadat ze actief werd voor de PVV.

Redelijk of onredelijk?

Wie het met haar eens is, zal haar na het lezen van dit boek nog meer bewonderen. Wie het oneens is, vraagt zich af of ze het zichzelf niet onnodig moeilijk maakt door zich niet ook in andermans standpunten te verplaatsen. Wie vooraf geen mening had — zoals uw recensent — blijft met vragen zitten. Door haar rechtlijnigheid bevestigt Faber met haar boek consequent de mening die de lezer vooraf al had.

PVV-sympathisanten zullen dit boek graag lezen. De politieke stellingnamen kunnen mensen met andere opvattingen afschrikken. Voor historici en politicologen biedt het een zeldzame inkijk in de gedachtegang van de PVV.