fbpx


Binnenland, Politiek
Septemberverklaring

Septemberverklaring, of het verschil tussen hoofd- en bijzaak

Opgeklopte crisis rond 'historisch' uitstel Septemberverklaring



‘Entscheidend ist, was hinten rauskommt’, antwoordde ooit Bondskanselier Helmut Kohl op een kritische vraag van een journalist over zijn kantige regeerstijl. Vrij vertaald en zonder verwijzing naar het uitscheidingsstelsel: het resultaat is belangrijker dan de weg erheen. Bijzaak Minister-president Jan Jambon had Kohl kunnen citeren toen hij vorige donderdag in het Vlaams Parlement de Septemberverklaring aflegde. Want ook al was de weg wat langer en zeer hobbelig geweest, ‘al bij al lijken de plannen van de Vlaamse regering voor de…

Niet ingelogd - Plus artikel - log in of neem een gratis maandabonnement

U hebt een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting of betaling. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U hebt reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement





Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.

U kan aanmelden via uw e-mail adres en wachtwoord of via uw account bij sociale media als u daar hetzelfde e-mail adres hebt.








Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder uw e-mail adres en uw naam en we maken automatisch een nieuw account aan of we sturen u een e-mailtje met een link om automatisch in te loggen en/of een nieuw wachtwoord te vragen.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


Entscheidend ist, was hinten rauskommt’, antwoordde ooit Bondskanselier Helmut Kohl op een kritische vraag van een journalist over zijn kantige regeerstijl. Vrij vertaald en zonder verwijzing naar het uitscheidingsstelsel: het resultaat is belangrijker dan de weg erheen.

Bijzaak

Minister-president Jan Jambon had Kohl kunnen citeren toen hij vorige donderdag in het Vlaams Parlement de Septemberverklaring aflegde. Want ook al was de weg wat langer en zeer hobbelig geweest, ‘al bij al lijken de plannen van de Vlaamse regering voor de komende twaalf maanden de baan te houden’ (Bart Haeck in De Tijd, 30 september).

Het resultaat is hoofdzaak, de rest is bijzaak. Wie, zoals De Standaard (27 september), het uitstel van de Septemberverklaring met, och God, drie dagen ‘historisch’ noemt — dit wil zeggen: ‘met verstrekkende gevolgen voor de mensheid’, aldus het woordenboek — of  ‘een écht probleem voor de Vlamingen die hoopten op wat soelaas’ (Het Nieuwsblad, 27 september), kan de bijzaak niet van de hoofdzaak onderscheiden.

Zwarte zondag

Tegen die achtergrond kan het tot enig nut strekken eraan te herinneren dat de Septemberverklaring een nagekomen kind is van ‘Zwarte zondag’.

In de uitslag van de parlementsverkiezingen van 24 november 1991 — met 12 Kamerzetels (+ 10) voor het Vlaams Blok en 3 (+3) Rossem —, las de politieke wereld dat er (ook) nood was aan ‘politieke en bestuurlijke vernieuwing’. Dus bogen de fractieleiders in de Kamer van Volksvertegenwoordigers zich vanaf de late herfst 1992 over de ‘herwaardering van de parlementaire werkzaamheden’. In maart 1993, na zes maanden beraad, raakten zij akkoord over een pakket maatregelen.

Een van die maatregelen was de beslissing het zomerreces in te korten en al op de derde dinsdag van september weer in plenumvergadering bijeen te komen, in plaats van de tweede dinsdag van oktober (die dag bleef wel — en is nog altijd — de dag waarop de nieuwe parlementaire zittijd begint). Om de vervroegde openingsvergadering ‘een zeker cachet’ te geven (aldus SP-fractieleider Marcel Colla), besliste men dat de regering een ‘algemene verklaring over de krachtlijnen van haar algemeen beleid’ moest afleggen en dat de Kamer daar de daaropvolgende donderdag over zou debatteren.

Septembernota

Het was nog de tijd van het dubbelmandaat, de tijd dus waarin het Vlaams Parlement, toen nog Vlaamse Raad genoemd, bestond uit Kamerleden en senatoren (het Vlaams Parlement werd pas in 1995 voor het eerst rechtstreeks verkozen). Geen wonder dus dat de Vlaamse Raad sommige ‘herwaarderingsmaatregelen’ van de Kamer overnam.

Zo geschiedde het, dat eerste minister Jean-Luc Dehaene op 21 september 1993 in de Kamer de allereerste ‘verklaring van de regering over haar algemeen beleid’ aflegde, en dat minister-president Luc Van den Brande een week later, op 28 september 1993, in de Vlaamse Raad voor de allereerste keer een ‘mededeling van de Vlaamse regering betreffende de economische en sociale situatie van Vlaanderen en betreffende de krachtlijnen van de begroting’ deed.

Van den Brande sprak van een Septembernota. Het begrip Septemberverklaring was toen nog eigendom van het Vlaams Economisch Verbond (VEV). De Vlaamse werkgeversorganisatie verpakte er sinds 1985, telkens aan het begin van het nieuwe politieke seizoen, haar standpunten en eisen in. In 1994 stapte het VEV daarvan af en nam het Vlaamse politieke bedrijf de term Septemberverklaring over.

Op het federale beleidsniveau bleek het algauw weinig realistisch te zijn al in september uit te pakken met een beleidsverklaring. Sinds 1998 valt de ‘algemene beleidsverklaring’, vulgo ‘State of the Union’, op de tweede dinsdag van oktober, de dag dus van de opening van de nieuwe zittijd. Het Vlaams Parlement, waar de zittijd al op de vierde dinsdag van september wordt geopend, bleef die vierde dinsdag behouden voor de Septemberverklaring. Zo staat het trouwens sinds 1996 in het reglement.

Uitstel

Minister-president Jan Jambon heeft de verklaring dit jaar drie dagen later afgelegd. Een primeur was dat niet. Ook in 2001 viel de Septemberverklaring niet op de vierde maandag van september. Toenmalig minister-president Patrick Dewael bedong een week uitstel omdat verscheidene ministers van zijn ‘paars-groene’ Vlaamse regering nog op buitenlandse reis waren. Niemand noemde het uitstel ‘historisch’ of zag er ‘een écht probleem voor de Vlamingen’ in.

Zoals niemand er een probleem in zag dat toenmalig eerste minister Elio di Rupo in 2012 de ‘federale beleidsverklaring’ wegens de gemeenteraadsverkiezingen niet op 9 oktober, maar pas op 21 november aflegde. En zoals er nauwelijks een haan naar kraaide dat Di Rupo in 2013 een week uitstel vroeg en kreeg omdat de begroting nog niet klaar was.

Crisis

Het was wel de eerste keer dat de Septemberverklaring enkele dagen is uitgesteld wegens een kortsluiting in de regeringscoalitie. Maar ook dat is geen drama.

Elk jaar weer is de confectie van de begroting het ogenblik waarop beleidskeuzes (moeten) worden gemaakt, en elk jaar weer is het een heel State of the Union-, Septemberverklarings-, begrotings-, Vlaanderen-, Septembernota-, N-VA-, Vlaams Parlement-, Vlaamse Raad-karwei de beleidspreferenties van de coalitiepartijen met elkaar in overeenstemming te brengen. Rimpelloos verloopt de compromisvinding zelden of nooit. En een enkele keer gaat ze gepaard met een heuse crisis — zoals vorige week.

‘Politieke afgang’

Voor journalisten en commentatoren is zo’n crisis altijd een vette kluif — maar alles gaat voorbij en dus ook dat. Wie herinnert zich nog de herfst van 2016? Bij de opmaak van de begroting zat het er bovenarms op in de ‘Zweedse’ coalitie van Charles Michel. In ruil voor de verlaging van de vennootschapsbelasting die de liberalen en de N-VA op tafel legden, eiste CD&V een meerwaardebelasting op aandelen. Premier Michel kon de State of the Union niet op de ‘traditionele’ tweede dinsdag van oktober houden. ‘Politieke afgang’, twitterde een politicoloog.

Om uit de crisis te geraken, schoof de ‘Zweedse’ coalitie de twee hoofdpijndossiers voor zich uit. Michel legde de ‘federale beleidsverklaring’ op zondag (!) 16 oktober af. De regering herpakte zich. En de verlaging van de vennootschapsbelasting, gekoppeld aan de invoering van een effectentaks, werd geregeld in het Zomerakkoord van juli 2017. Entscheidend ist, was hinten rauskommt.

Mark Deweerdt

Mark Deweerdt (1952) was journalist bij De Standaard en De Financieel-Ekonomische Tijd/De Tijd, en schreef als kabinetsmedewerker toespraken en teksten voor Yves Leterme, Kris Peeters, Herman Van Rompuy en Geert Bourgeois.