Socialisten en landbouw: het wordt nooit wat

Keir Starmer is intussen acht maanden premier van het Verenigd Koninkrijk. In die tijd slaagde hij erin de grootste boerenprotesten in decennia uit te lokken. Nadat eind vorig jaar de erfenisbelasting werd ingevoerd bij landbouwers, werd enkele dagen geleden ook de steun voor de verduurzaming van de landbouw afgebouwd. Opnieuw, tot groot onbegrip van de mensen op het platteland. Socialisten en landbouwbeleid? Het wordt nooit wat.

De nieuwbakken Britse premier is niet de eerste socialist die worstelt met de boerenstand. Karl Kautsky, een belangrijke sociaaldemocratische denker, schreef er ooit ‘Die Agrarfrage’ over: waren boeren nu deel van het proletariaat of behoorden ze tot de eigenaarsklasse? De socialisten worstelen dus al langer met de gedachte dat landbouwers individuen zijn met een eigen visie, mening en gevoel. Het antwoord van Kautsky was overigens een duw richting collectivisatie. De landbouwer is dus deel van de arbeidersklasse, of hij dat nu wil of niet.

Niets veranderd

Een typische visie van bovenaf die niet vraagt aan landbouwers wat ze willen, maar zelf voor landbouwers beslist wat ze moeten doen. Fastforward naar vandaag: niets is echt veranderd. Landbouwers horen maar al te vaak hoe ze moeten produceren.

Onze welvaart heeft vandaag een danig hoog niveau bereikt dat er heel weinig land- en tuinbouwers zijn en heel veel consumenten. We zijn zo rijk dat we het niet meer dan normaal vinden dat er veel, voedzaam en smakelijk voedsel is. Neen, vandaag zijn jonge, hippe stedelingen al bezig met matchathee, zuurdesembrood en havermelk. Dat komt natuurlijk niet van de retailsupermarkt, maar van de lokale biokruidenier.

Al die gewoonten vind ik volstrekt overbodig, maar wie ben ik om andermans voedselgewoonten te bepalen? Wat ik nog meer overbodig vind, is de inherente elitaire blik die voortvloeit vanuit deze groep, de zogenaamde ‘havermelkelite’, naar de mensen die het voedsel produceren, verwerken of vermarkten.

Wroetende massa

Die elitaire blik, neerkijkend op de wroetende massa op het platteland, culmineert in de simplistische oplossingen die ze propageert. De kennis voor dat soort visies rijkt gewoonlijk niet verder dan papieren wetenschap, vrij van enige praktische feitelijkheid.

Zo stelt George Monbiot, links opiniemaker en algemeen duurzaamheidsgoeroe, in zijn boek ‘Regenesis’ voor de landbouw af te schaffen. Alles wat we maar kunnen bedenken moet volgens hem worden gemaakt in grote reactoren. Dat poeder kan dan eventueel een vorm krijgen en vervolgens op onze borden belanden. Dat zal waarschijnlijk wel heel wat problemen oplossen. We zullen vast duurzamer eten, landbouwers zullen er niet meer zijn en dus ook niet meer onderbetaald worden, en de uitdagingen waar de landbouwsector voor staat zijn in een klap opgelost.

Een typisch socialistische oplossing voor het grote landbouwvraagstuk: Lenin schafte het grondbezit af, Starmer verhoogt de erfenisbelasting voor landbouwgrond en Monbiot vervangt landbouw door een soort reactorvoeding.

Zelfs de grote Sicco Mansholt, dé invoerder van het Europese landbouwbeleid en grote man in de beginjaren van de Europese Commissie, was in dat bedje ziek. Ook hij kwam met grote plannen. Hoewel visionair, lokte hij op zijn eentje de grootste landbouwbetoging ooit in Brussel uit. Zijn plannen werden ingevoerd, tegen de wil van landbouwers in.

Daar knelt net het schoentje. Landbouwers zijn geen collectief. Je kan ze niet samen in een hokje duwen. Landbouw is geen beroep, maar een identiteit. Bij uitstek is het een manier van leven. Die laat zich niet leiden door grote plannen van bovenaf. Megalomane plannen van bovenaf vergeten één aspect: cultuur.

Cultuur

Cultuur, dat is voelen dat je ergens hoort. Doen wat je overgrootvader al deed, uit respect voor de traditie. Je eigen thuis koesteren als niets anders. Bouwen aan een gemeenschap die ijzersterk is, zonder dat daar ooit een overheid tussenkomt. Cultuur is niets meer dan zonder ratio doen wat jou tot mens maakt, tot individu. Cultuur is dus te complex om aan de overheid over te laten. Misschien ligt het daarom zo moeilijk voor socialisten?

Er is een reden dat landbouwbeleid het best gedijt onder gemeenschapsdenkers en conservatieven. Waar arbeid en kapitaal samenkomen, heeft men geen nood aan grote droomoplossingen, maar aan stabiel beleid. Cultuur is misschien wat ze verbindt. Landbouwers neem je daarom beter mee. Niet door grote plannen over hen af te roepen, maar door hen verantwoordelijkheid te geven. Hun familie is het kapitaal, zij zijn de arbeid.