Halvering aantal werklozen kost vakbonden miljoenen

De vakbonden verliezen miljoenen door de daling van de werkloosheid die de regering wil forceren. Maar hun stakingsactie is niet financieel gemotiveerd, wél politiek.

De vakbonden voeren vanaf vandaag drie dagen lang actie tegen de beperking van de werkloosheidstermijn. Aangezien ze geld verdienen aan de uitbetaling van het stempelgeld, verliezen ze door de daling van het aantal werklozen ook inkomsten.

‘Tegenstanders werpen op dat het syndicale geldgewin de reden is voor de staking, maar dat lijkt me een té cynische stelling’, evalueert professor arbeidsrecht Marc De Vos. ‘Wel is de staking het syndicale antwoord van een machtsstructuur die beseft dat haar draagvlak én bestaansreden aan het verdwijnen zijn.’

Al 25 jaar verzet

De Vos vertelt dat de vakbonden zich al 25 jaar verzetten tegen de modernisering van de sociale zekerheid. ‘Ook zonder de aantasting van hun syndicale inkomstenbron was er actie gevoerd’, klinkt het. ‘Dit is dus een politieke staking, die ook het gevolg is van een verregaande polarisatie tussen de regering en de vakbonden. Een reden temeer waarom de regering nog amper rekening houdt met de syndicale verzuchtingen.’

‘De staking is een signaal voor N-VA en MR om de macht van de bonden in de beleids- en financieringsstructuren van de sociale zekerheid nog verder af te bouwen. Dat proces is zich al een tijd volop aan het voltrekken.’

Helft minder werklozen

Vanaf 1 januari zullen naar schatting 184.000 personen hun stempelgeld verliezen door de beperking van de werkloosheid in de tijd. Dat is een halvering. De syndicale vergoeding voor de uitbetaling van de werkloosheidsuitkeringen zou tegen 2027 met 27 miljoen euro dalen.

In 2024 kregen de drie vakbonden samen nog 219 miljoen euro voor de uitbetaling van de werkloosheidsuitkeringen en het vroegere brugpensioen. Dat verklaarde minister van Werk David Clarinval (MR) na een vraag van N-VA-kamerlid Eva Demesmaeker.

Ook arbeidsmarktdeskundige Jan Denys noemt de stelling dat de staking van de bonden financieel geïnspireerd is ‘te emotioneel’. ‘Er zit wel enige grond van waarheid in de vaststelling dat de vakbonden geen voordeel hebben bij de afname van de werklozen’, stelt hij vast. ‘Maar hun businessmodel draait niet op werkloosheid.’

Hogere vergoeding

In 2021 heeft toenmalig minister van Werk Pierre-Yves Dermagne (PS) de financiering van de vakbonden voor deze dienstverlening nog opgetrokken. Zonder die maatregel zouden de vakbonden geen 27 miljoen euro maar 34 miljoen verliezen, berekende Clarinval.

‘Die 219 miljoen euro die de vakbonden ontvangen is enorm’, stelt Denys vast. ‘Maar blijkbaar was het nog niet voldoende. Ze verloren meer inkomsten omdat het aantal werklozen al jaren afneemt. Bovendien woog de automatische indexatie van de lonen van het eigen vakbondspersoneel ook op hun financieel resultaat.’

‘De indexaanpassing die Arizona voorstelt, wordt door de syndicaten vurig bestreden. Omdat ze die index financieel niet kunnen verteren vroegen ze een compensatie. Ondertussen hoesten kmo’s de kostprijs van hun personeel wel zelf op.’

De sociale organisaties noemen de syndicale uitbetaling van de werkloosheidsvergoeding het ‘Gentse systeem’. Het socialistische ‘werkloosheidsfonds’ werd vanaf 1893 in Gent bijeengespaard voor leden die zonder werk vielen. De paritair beheerde Fondsen voor Bestaanszekerheid werden na de oorlog dan weer gefinancierd door de werkgevers voor aanvullende werknemersvoordelen. Stilaan versterkte de rol van de overheid in deze fondsen.

Uitbesteding sociale zekerheid

‘Stel dat de sociale zekerheid vandaag van nul zou worden opgetrokken’, filosofeert De Vos. ‘Dan had men de concurrentie perfect kunnen regelen via een openbare aanbesteding voor deze opdracht. De syndicale en patronale tussenschakel had in dat scenario kunnen wegvallen ten voordele van een private onderneming of overheidsbedrijf.’

Paul Soete, gewezen topman van de industriefederatie Agoria, zetelde ooit in het beheerscomité van de Rijksdienst voor Sociale Zekerheden. Hij bestempelt zichzelf als ‘een overlever van het sociaal overleg’. ‘Er zijn argumenten om de sociale partners te betrekken bij de organisatie en de financiering van de sociale zekerheid’, verdedigt hij.

‘Het bevordert de samenwerking tussen de financiers en de ontvangers van de sociale voordelen. We moeten trouwens erkennen dat de syndicale dienstverlening én financiering in het werkloosheidsstelsel zeer efficiënt zijn. Ik geef toe dat ik vrienden die zonder werk vallen met een gerust hart doorverwijs naar een vakbond, die immers stukken beter werkt dan de Hulpkas voor Werkloosheidsuitkeringen.’

Inefficiënte Hulpkas

ABVV en ACV argumenteren trouwens zelf dat zij ook goedkoper zijn dan deze Hulpkas voor Werkloosheidsuitkeringen, de overheidsdienst die het stempelgeld uitkeert. Zeer merkwaardig is wel dat de vakbonden in het beheerscomité van deze Hulpkas zetelen.

‘Het syndicale medebeheer is een aberratie’, stelt Soete dan weer vast. ‘Het is alsof iemand van Telenet directielid is van Proximus. Het verwondert dus niet dat de Hulpkas er niet in slaagt om zich tot een efficiënt alternatief te ontplooien. Ik heb vergaderingen meegemaakt van dat beheerscomité. De meeste ambtenaren getuigden niet bepaald van een sterke competentie.’

Sociale partners

Het huidige regeerakkoord bepaalt trouwens dat de sociale partners uit dat beheerscomité zullen verdwijnen. Ook hun mandaten in de VDAB halveren. De N-VA stelt ook dat de uitkering van de werkloosheidsuitkering te traag verloopt. Ze wil de vergoeding van vakbonden voor de werkloosheidsuitkeringen doen dalen.

De verwachte daling met 12 tot 16 procent is volgens Demesmaeker onvoldoende. ‘De formule dateert van 1991 en is dringend aan herziening toe’, zei ze in De Tijd. ACV en ABVV wensten voorlopig niet te reageren.

Minder inkomsten

De inkomsten van de vakbonden dalen niet alleen onder politieke druk. Het aantal leden nam de voorbije jaren ook af tot minder dan de helft van de werknemers. Dat is volgens de OESO trouwens wel vrij hoog in vergelijking met andere landen.

Ook de informatisering eist haar tol. Nu staan de medewerkers van de vakbond nog dicht bij hun leden en kunnen ze werklozen bedienen met aangepaste voorzieningen of arbeidsvoorstellen. Artificiële intelligentie neemt dat werk over. Dat zal wegen op de resultaten.

‘De rol van de vakbond om mensen te herscholen naar een nieuwe job verschuift ook naar de mutualiteiten’, meldt Denys nog. ‘De langdurig zieken zijn vandaag de arbeidsreserve. De vakbonden komen er niet meer aan te pas. Er zal personeel worden afgedankt, net zoals bedrijven mensen collectief ontslaan als ze overbodig worden door de automatisering of een dalend klantenbestand.’