fbpx


Actualiteit, Binnenland
EHRM

Straatsburg geeft België stevige oorvijg




Het Europees Hof voor de Rechten van Mensen heeft de Belgische Staat vorige vrijdag een flinke mep om oren gegeven. Van alle kranten heeft enkel De Standaard er ruim en degelijk over bericht. Voor onze openbare omroep was het, voor zover wij konden nagaan, radio- noch televisienieuws. De rechters in Straatsburg trokken een rode kaart voor een praktijk die zo oud is als de Belgische Staat: het ontbreken van een onpartijdige controle op de parlementsverkiezingen. In wat De Standaard terecht…

Plus artikel - gratis maandabonnement

U heeft een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U heeft reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement



Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.







Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder je email adres en je naam en we maken een nieuw wachtwoord (als je een account hebt) of we maken automatisch een account aan.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


Het Europees Hof voor de Rechten van Mensen heeft de Belgische Staat vorige vrijdag een flinke mep om oren gegeven. Van alle kranten heeft enkel De Standaard er ruim en degelijk over bericht. Voor onze openbare omroep was het, voor zover wij konden nagaan, radio- noch televisienieuws.

De rechters in Straatsburg trokken een rode kaart voor een praktijk die zo oud is als de Belgische Staat: het ontbreken van een onpartijdige controle op de parlementsverkiezingen. In wat De Standaard terecht een mijlpaalarrest noemde, zien ze daar een schending in van artikel 3 van het protocol van 20 maart 1952 (ter aanvulling van het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens). Het zegt kort: ‘De Hoge Verdragsluitende Partijen verbinden zich om met redelijke tussenpozen vrije, geheime verkiezingen te houden onder voorwaarden die de vrije meningsuiting van het volk bij het kiezen van de wetgevende macht waarborgen.’

Onpartijdig

Het recht op vrije, geheime verkiezingen houdt voor het Europees Hof van de Rechten van de Mens ook in dat tegen het verloop van het verkiezingsproces en de uitslag ervan klacht kan worden ingediend en dat die klacht beoordeeld moeten worden door een instelling die onpartijdig is.

Voor de gemeente- en provincieraadsverkiezingen is daar geen probleem mee. Vlaanderen heeft daar een Raad voor Verkiezingsbetwistingen voor opgericht. In Wallonië en Brussel houdt de Raad van State toezicht op de gemeenteraadsverkiezingen, zoals dat ook in Vlaanderen het geval was vóór de oprichting van de Raad voor Verkiezingsbetwistingen. De Waalse provincieraden beoordelen nog zelf hun verkiezingsproces.

Geloofsbrieven

Voor de verkiezing van de parlementen, het federale (Kamer van Volksvertegenwoordigers) zowel als het deelstatelijke, is er wél een probleem. De verkozen parlementsleden oordelen zelf over de regelmatigheid van het verkiezingsproces en geldigheid van hun verkiezing.

Sinds haar afkondiging op 7 februari 1831 bepaalt de Belgische grondwet, oorspronkelijk in artikel 34, nu in artikel nu 48: ‘Elke Kamer onderzoekt de geloofsbrieven van haar leden en beslist de geschillen die hieromtrent rijzen.’ Diezelfde regel is voor de deelstaatparlementen overgenomen in de BWHI, de bijzondere wet tot hervorming der instellingen.

BHV

Tot wat die ‘zelfcontrole’ kan leiden, hebben we meegemaakt met de verkiezingen van 2010. Ter herinnering: in 2002 werden voor de Kamerverkiezingen de kiesarrondissementen vervangen door provinciale kieskringen., doch niet voor Vlaams-Brabant omdat de paars-groene coalitie het niet eens raakte over de daartoe nodige splitsing van het kiesarrondissement Brussel-Halle-Vilvoorde (BHV). In 2003 heeft het Grondwettelijk Hof de regeling die toen bedacht werd vakkundig vernietigd. De rechters gaven het parlement vier jaar de tijd om BHV op een of andere manier te splitsen.

De tweede, paarse regering-Verhofstadt liet dat uit lijfsbehoud schromelijk na en omzeilde het arrest van het Grondwettelijk Hof door de parlementsverkiezingen van 2007 twee weken te vervroegen, zodat ze net voor het verstrijken van de vier jaar vielen. Netjes was het helemaal niet, maar strikt gezien niet ongrondwettelijk.

189 bezwaarschriften

In 2010 was dat anders. BHV was nog altijd niet gesplitst toen er op 13 juni een nieuwe Kamer werd verkozen.  Doordat er nog altijd geen kieskring Vlaams-Brabant was, waren de verkiezingen op dat punt ongrondwettelijk. Tegen de ongeldige verkiezingsuitslag dienden 189 Vlamingen een bezwaarschrift in bij de nieuwe Kamer van Volksvertegenwoordigers. Alleen zij kon, volgens artikel 48 van de grondwet, het geschil beslechten.

Wat gevreesd kon worden, gebeurde: de nieuwe Kamerleden verwierpen de klachten en keurden de verkiezingsuitslag goed. Bij de naamstemming daarover in de plenaire vergadering was alleen het Vlaams Belang tegen de goedkeuring van de geloofsbrieven van de betrokken gekozenen. De N-VA onthield zich, alle andere partijen keurden de geloofsbrieven goed.

Partij en rechter

De parlementsleden waren dus (betrokken) partij en rechter, en dat kan niet, zegt het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. Het deed die uitspraak vorige vrijdag na een klacht van Germain Mugemangango, die sinds 2019 voor de PTB zitting heeft in het Waals Parlement. De man kwam bij de vorige deelstaatverkiezingen, in 2014, amper 14 stemmen te kort om toen al als lijsttrekker verkozen te zijn. Hij vroeg een hertelling van de – op papier uitgebrachte – stemmen, maar bij het onderzoek van de geloofsbrieven weigerde het Waals Parlement dat. Mugemangango trok naar Straatsburg en kreeg er bijna zes jaar later gelijk.

Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens aanvaardt dat een parlement de geloofsbrieven van zijn leden onderzoekt. Maar, voegt het daaraan toe, dat kan enkel in eerste aanleg zijn. Er moet, met andere woorden, beroep mogelijk zijn bij een andere instelling, die wél neutraal en dus geen betrokken partij is. Dat laatste ontbreekt in het Belgisch recht en om die reden gaf het Hof in Straatsburg de Belgische Staat een stevige oorvijg.

Onpartijdige instelling

België is ingevolge het arrest verplicht voor de controle op de parlementsverkiezingen hetzij een onpartijdige instelling aan te wijzen – bijvoorbeeld het Grondwettelijk Hof of de Raad van State – hetzij er één op te richten.

Voor het federale beleidsniveau (Kamer van Volksvertegenwoordigers) moet daartoe grondwetsartikel 48 worden herzien. Het huidige parlement kan dat echter niet omdat het artikel niet voor herziening is opengesteld. Een regeling kan er dus pas na de volgende Kamerverkiezingen komen – en er is meteen een dwingende reden om die Kamer grondwetgevende bevoegdheid te geven.

Constitutieve autonomie

Voor de deelstaatparlementen hoeft niet op verkiezingen te worden gewacht. Het volstaat dat de huidige Kamer en Senaat de BWHI herzien; daarvoor is wel een bijzondere meerderheid nodig.

In plaats van in de BWHI een regeling voor alle deelstaatparlementen op te nemen, zou het federale parlement beter het onderwerp onderbrengen bij de ‘constitutieve autonomie’ van de deelstaten. Vlaanderen, Wallonië en Brussel kunnen dan een eigen regeling treffen. Voor Vlaanderen ligt het voor de hand de bestaande Raad voor Verkiezingsbetwistingen ook met het toezicht op de verkiezingen voor het Vlaams Parlement te belasten.

Mark Deweerdt

Mark Deweerdt (1952) was journalist bij De Standaard en De Financieel-Ekonomische Tijd/De Tijd, en schreef als kabinetsmedewerker toespraken en teksten voor Yves Leterme, Kris Peeters, Herman Van Rompuy en Geert Bourgeois.