Tien bedenkingen bij de nakende verkiezingen in Nederland

Over dik drie weken trekt Nederland naar de stembus. De campagne loopt, maar intussen wordt ook volop gepeild naar de intenties van de kiezers. Niet minder dan drie toonaangevende peilingsinstituten (Verian, Ipsos en Peil.nl) noteren de verschuivingen, al zijn ze het, details niet te na gesproken, eens over de tendensen. Wat valt daaruit te leren over het nieuwe Nederlandse politieke landschap? Tien bedenkingen.

1. De PVV behoudt haar voorsprong

De PVV lijkt een paar zetels te zullen verliezen; de partij heeft er vandaag 37. Maar de rechtse anti-migratie-partij van Geert Wilders behoudt een royale voorsprong op de nummer twee. In deze laatste weken voor de verkiezingen is bovendien het migratiethema prominent aanwezig én in het nieuws én dus ook in de campagne: een droomscenario voor de PVV.

2. Het CDA klimt uit het dal

Ergens rond de 23 zetels volgen het CDA met Henri Bontenbal; met vandaag amper vijf zetels lijken de christendemocraten de grote winnaars te worden. Vraag is wel of het CDA ook groter zal worden dan het linkse PvdA-GroenLinks kartel. Alle peilingen wijzen erop dat het duo Timmermans-Klaver van de huidige 25 zetels er een paar gaat verliezen. Als Bontenbal de tweede wordt, wordt de droom van gewezen EU-commissie-vicevoorzitter Timmermans om het Haagse Torentje te bemannen aan diggelen geslagen. Over het plan om de beide partijen, PvdA en Groen-Links te fuseren tot één linkse partij valt nog weinig te vernemen …

3. Liberalen zijn versnipperd

Nog opvallend is dat drie liberale partijen tussen de 11 en de 15 zetels schommelen. Het gaat om de rechts-liberale VVD (nu 24 zetels), het links-liberale D66 (nu: 9 zetels) en het conservatief-liberale JA21 (nu: 1 zetel ). Samen halen die drie in de Tweede Kamer van nu 34 zetels, maar dat kunnen er dus enkele meer worden. Maar met een dergelijke afgang voor de VVD lijkt het voorzitterschap van Dilan Yeşilgöz nog een kwestie van weken.

4. Ook de kleine partijen hebben sleutelrol

Liefst acht partijen (SP, Partij van de Dieren, Denk, Volt, Christen Unie, SGP, Forum en de BBB) situeren zich tussen drie en zes zetels. Als men Wilders in de oppositie wil houden, dan zijn er uit deze groep een of meer partijen nodig om een meerderheid te vormen. Want de optelsom van de vaakst naar voren geschoven coalitie (PvdA/GroenLinks, CDA, VVD en D66) komt nooit aan 76 zetels.

5. Voor Pieter Omtzigt dreigt de vergetelheid

Het Nieuw Sociaal Contract van Pieter Omtzigt haalde bij de vorige verkiezing in 2023 vanuit het niets en in één klap maar liefst 20 zetels. Al geruime tijd wordt de partij op nul zetels gepeild. Zo een electorale opgang en een al even grote afgang is nog nooit vertoond in de Nederlandse politiek.

6. Rechts staat sterk maar mist meerderheid

Als men de rechtse partijen (PVV, VVD, JA21, BBB, SGP en Forum) optelt in deze peilingen, dan komen die uit op een totaal van 70 à 75 zetels. Noch links noch rechts komen dus aan een meerderheid. Komt daarbij dat het CDA zeker niet wil besturen met partijen als Denk, de Partij van de Dieren, de SP enzovoort. Een coalitie in het midden wordt dus noodzakelijkerwijs een bonte verzameling, maar wel met het CDA in het midden. De voorkeurspositie van christendemocraten.

7. Huidige coalitie verliest steun

De huidige regering in lopende zaken, bestaande uit de VVD en de BBB, heeft nu nog 32 zetels. Maar dat lijkt te zakken richting 20 zetels. Anders gezegd: deze coalitie, onder leiding van minister-president Dick Schoof, zal het niet eenvoudig hebben in de vernieuwde Tweede kamer.

8. Onderhandelingen beloven pittig te worden

Gezien er in maart 2026 lokale verkiezingen zijn is de kans groot dat de partijen niet te veel zullen willen toegeven. Schoof haalt als regeringsleider dus vlot de paasvakantie van 26. Bovendien moet die nieuwe regering ook een meerderheid krijgen in de Eerste Kamer; ook dat lijkt geen simpele opdracht. De volgende verkiezingen voor de Nederlandse Senaat zijn er pas in 2027.

9. Nederland heeft goed beleid nodig

Toch wacht Nederland op beleid; de lijst van politiek op te lossen dossiers is lang: defensie, klimaat, migratie, veiligheid, wonen, bevolkingsgroei, begroting enzovoort.

10. Vlaanderen kijkt mee

Uiteraard zal de Vlaamse politiek deze verkiezingen nauwgezet volgen. Denk aan de aangekondigde versterkte samenwerking in de Benelux. Bovendien zal ook het resultaat van de ideologisch gerelateerde zusterpartijen de nodige aandacht krijgen. En de Vlaamse marketeers zullen ook bekijken of er inzake nieuwe campagnetechnieken iets te leren valt.

In de politiek zijn de dingen zelden eenvoudig. In Nederland is dat deze keer nog meer waar dan anders.

In aanloop naar de verkiezingen analyseert Doorbraak de verkiezingsprogramma’s van de vijf partijen die een sleutelrol zullen spelen bij de totstandkoming van een nieuwe Nederlandse regering. Donderdag bijten de liberalen van de VVD de spits af.