‘Trump geeft heel duidelijk signaal aan Rusland en China: blijf weg uit onze achtertuin’

Olie is niet de belangrijkste drijfveer van Donald Trump om de Venezolaanse president Nicolás Maduro aan de kant te zetten, meent econoom Ivan Van de Cloot van Stichting Merito. Trump zou vooral greep willen krijgen op de strategische mineralen van Venezuela. En komaf maken met de invloed van China, Rusland en Iran in ‘zijn’ achtertuin.

Trump eist dat de Venezolaanse interimregering zich engageert om tot 50 miljoen vaten olie te leveren aan de VS. De opbrengst ‘zal worden gecontroleerd door mij, de president van de VS’, klinkt het zonder schroom. Was de Venezolaanse olie dan de hoofdreden om president Nicolás Maduro te laten oppakken?

Ivan Van de Cloot: Heel wat zogenaamde experts zijn daar blijkbaar rotsvast van overtuigd. Zij weten niet hoe de oliemarkt werkt. Venezuela heeft inderdaad de grootste oliereserve ter wereld, zo’n 303 miljard vaten. De markt wordt echter vooral gestuurd door de kostprijs om die olie te delven.

De meeste Venezolaanse reserves bevatten extra zware olie met een hoog zwavelgehalte, die dik en plakkerig is, bijna zoals asfalt. De delving, het transport en de raffinage kosten relatief veel tijd, energie en geld. Het kost 40 tot 55 dollar per vat om die te extraheren, veel meer dan in andere olieproducerende landen.

De infrastructuur rond de olievelden werd sinds de nationalisatie onder president Hugo Chávez ook sterk verwaarloosd. Toen ze nog werd uitgebaat door Amerikaanse bedrijven, haalden die dagelijks 3 miljoen vaten uit de Venezolaanse bodem. De productie onder het Venezolaanse staatsbedrijf bedraagt nu maximum een derde. Er wordt te weinig geïnvesteerd en het onderhoud takelde af. Het zal minstens tien tot vijftien jaar duren om de bestaande installaties weer op hun piekproductie te brengen.

Trump belooft nochtans dat Amerikaanse oliebedrijven, zoals Chevron en Exxon, ‘miljarden’ zullen investeren om de industrie te herstellen.

Daarover zijn alle analisten nochtans sceptisch. De wereldoliemarkt is oververzadigd en de prijzen dalen. De sector zit niet te wachten op meer productie die het rendement van bestaande olievelden kan aantasten.

Er zijn ook juridische obstakels rond de eigendomsrechten en de contracten na de nationalisaties. Venezuela is een onveilig land: het is corrupt en politiek instabiel. De Amerikaanse olieproducenten nemen die riskante gok, met een twijfelachtig lange termijn rendement, daarom liever niet.

Trump moet dat toch weten? Waarom trekt hij dan toch die oliekaart in zijn communicatie?

Goedkope olie scoort nu eenmaal bij zijn kiezers. Amerikanen zijn het gewend om spotgoedkoop te tanken. De échte strijd in Venezuela gaat over strategische mineralen, maar dat onderwerp staat electoraal minder hoog op de agenda.

Venezuela heeft tot 35.000 ton reserves van het erts coltan. Dat ‘blauwe goud’ is cruciaal voor smartphones, elektrische voertuigen en militaire apparatuur. Venezuela heeft ook de grootste wereldreserve van 6 miljard ton bauxiet. Dat is essentieel voor auto’s, vliegtuigen en batterijen. Het land heeft verder een reserve van 340 miljoen ton nikkel, dat ook wordt gebruikt in batterijen. Het land zit op een reserve van naar schatting 200 miljard dollar zeldzame aardmetalen.

Dat is volgens schattingen van Fox News de helft van de voorraad kritieke mineralen, waarmee China 60 tot 90 procent van de markt beheerst. Die zijn erg strategisch voor de VS?

Veel strategischer dan olie! In 2025 escaleerde de relatie tussen de VS en China hierover. Als reactie op de handelsoorlog die de VS begonnen was, legde Peking immers exportbeperkingen op voor deze kritieke mineralen. Zo’n bevoorradingsstop bedreigt Amerikaanse investeringen in technologie, defensie en de energietransitie.

Trump deed serieuze toegevingen aan China om die exportbeperkingen op te heffen. Dat zal hij niet snel vergeten. Hij wil alternatieve aanvoerketens uitbouwen met bondgenoten, zoals Canada en Australië. Hij wil ook de directe toegang tot reserves in ‘bevriende’ landen forceren. Venezuela zal nu zo’n bevriend land zijn, net zoals hij hoopt dat Oekraïne dat ooit wordt.

De strijd voor deze mineralen staat torenhoog op de Amerikaanse veiligheidsagenda en behoort trouwens tot de missie van de CIA. De geheime dienst heeft de actie in Caracas al enkele maanden bijzonder minutieus, mét de steun van lokale politici, voorbereid.

De actie tegen Maduro past dus in een breder geopolitiek spel. De VS eist volgens de aloude Monroe-doctrine zijn dominante positie in de westerse hemisfeer op. Trump wil duidelijk maken dat de VS Latijns-Amerika als hun achtertuin beschouwen en vermijden dat die regio in de Chinese en Russische invloedssfeer zou komen. Exact dat was in Venezuela volop aan het gebeuren.

Welke rol spelen Rusland en China dan in Venezuela?

In de Chinese strategie speelde het Venezuela van Maduro een cruciale rol. China was een van de belangrijkste importeurs van Venezolaanse olie, terwijl Caracas Chinese wapens kocht. Enkele uren voor hij werd opgepakt had Maduro nog een meeting met een belangrijke delegatie uit Peking. De VS wil absoluut vermijden dat China de hand kan leggen op de Venezolaanse grondstoffen.

Venezuela is ook al jaren een bondgenoot van Rusland in Latijns-Amerika. Maduro had recent dat partnerschap met Rusland nog versterkt voor samenwerking in de olie-industrie, maar ook voor de levering van Russische wapens. Trump geeft nu een heel duidelijk signaal aan Rusland en China: blijf weg uit onze achtertuin.

De vorige president, Hugo Chávez, en zijn opvolger Maduro hadden ook de relatie met Iran aangezwengeld. Iran heeft Venezuela als anti-Amerikaanse bondgenoot economisch en militair gesteund. In 2020 stuurde Teheran tankers naar Venezuela om brandstoftekorten te verlichten.  De lokale productie was immers bijna volledig stilgevallen. De VS nam die Iraanse schepen trouwens in beslag. Iran steunde het Venezolaanse regime ook met leningen en investeringen om de olie-industrie erbovenop te helpen. Iran levert al sinds 2006 drones aan Venezuela.

Door Maduro te verwijderen, verzwakt Trump de Iraanse invloed in Latijns-Amerika. De huidige straatprotesten in Iran worden door Teheran dan ook gekaderd in Trumps strategie om druk uit te oefenen op de Iraanse leider, ayatollah Khamenei.