fbpx


Buitenland
China

Van geboortebeperking naar geboortestimulatie: de limieten van het Chinese staatsmodel

Laag geboortecijfer symptomatisch voor gebrek aan vertrouwen in toekomst



In het vorige stuk werd uitvoerig aangetoond dat er vandaag de dag talloze factoren zijn die jonge Chinezen ervan weerhouden zich voort te planten. De gigantische bevolkingskrimp die hierdoor zou kunnen volgen, baart de CCP grote zorgen. Binnen de partij wordt intussen hard nagedacht over alle mogelijke maatregelen die zouden kunnen genomen worden om de Chinese bevolking toch enigszins op peil te houden. Het behoeft echter geen betoog dat het eenvoudiger is mensen te verbieden meer dan één kind te…

Niet ingelogd - Plus artikel - log in of neem een gratis maandabonnement

U hebt een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting of betaling. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U hebt reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement





Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.

U kan aanmelden via uw e-mail adres en wachtwoord of via uw account bij sociale media als u daar hetzelfde e-mail adres hebt.








Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder uw e-mail adres en uw naam en we maken automatisch een nieuw account aan of we sturen u een e-mailtje met een link om automatisch in te loggen en/of een nieuw wachtwoord te vragen.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


In het vorige stuk werd uitvoerig aangetoond dat er vandaag de dag talloze factoren zijn die jonge Chinezen ervan weerhouden zich voort te planten. De gigantische bevolkingskrimp die hierdoor zou kunnen volgen, baart de CCP grote zorgen. Binnen de partij wordt intussen hard nagedacht over alle mogelijke maatregelen die zouden kunnen genomen worden om de Chinese bevolking toch enigszins op peil te houden. Het behoeft echter geen betoog dat het eenvoudiger is mensen te verbieden meer dan één kind te krijgen dan mensen te verplichten wél één of meerdere kinderen te krijgen.

De kracht van het vertrouwde top-down social engineering van de partij lijkt hier op zijn limieten te botsen. Eigenlijk is het gebrek aan ‘goesting’ om kinderen te krijgen vooral een reflectie van een gebrek aan vertrouwen in de toekomst. En een gebrek aan ‘work-life balance’. De beste manier om dat te verhelpen is de snelle uitbouw van een welvaartsstaat. Inclusief gesubsidieerde kinderopvang, ouderenzorg, substantieel kindergeld, minder helse werkuren, etc… Daarvoor is China momenteel echter nog steeds relatief te arm. Het  bbp/capita bedraagt immers gemiddeld nog steeds maar 1/4 van het gemiddelde inkomen in België. Er worden zeker stappen gezet in de goeie richting, maar een voldragen welvaartsstaat bouw je nu eenmaal niet op 5 of 10 jaar tijd.

Daarom is het onvermijdelijk dat de CCP zijn toevlucht zal nemen tot allerlei ‘quick fixes’. Die zullen weinig zoden aan de dijk brengen, maar dreigen wél een aantal recent verworven vrijheden weer terug te schroeven. Dit allemaal ter eer en glorie van het vaderland. Een overzicht van de weinig aangename maatregelen die zich daarbij aanbieden.

Onderwijs

Een eerste grote hervorming die vrij plots werd uitgerold was het fameuze ‘shuang-jian’-beleid in het onderwijs. Letterlijk ‘dubbele-vermindering’. Dit verwijst naar de vermindering van de druk op kinderen (en dus ouders) qua huiswerk op school enerzijds en verbod op bijlessen buiten de schooluren anderzijds. De logica hierachter is dat ouders te weinig kinderen krijgen omdat de druk op de kinderen veel te groot is. Dit beleid zorgde echter in de eerste plaats voor een ware ravage in de sector van het private onderwijs. Met talloze faillissementen tot gevolg.

Daarnaast is het ook zeer de vraag of dit effectief enige zoden aan de dijk zal brengen. De studiedruk op de kinderen blijft namelijk even groot. Er is nu éénmaal een centraal ingangsexamen voor de universiteit, het gaokao. Dat bepaalt in grote mate de toekomstperspectieven. Paradoxaal genoeg is de druk op de ouders nu zelfs toegenomen. Zij moeten nu immers zélf hun kinderen zo goed en zo kwaad als mogelijk trachten klaar te stomen om op het einde van de middelbare school zeker goed te scoren op de gaokao.

Abortus

Een tweede hervorming is dat abortus in de toekomst bemoeilijkt zal worden. Immers, hoe minder foetussen geaborteerd worden, hoe meer kinderen er opnieuw in China geboren worden. Dergelijke simplistische redeneringen kunnen enkel door (hoofdzakelijk mannelijke) bureaucraten bedacht worden. Het ziet ernaar uit dat enkel abortus om duidelijke medische redenen nog zal toegestaan worden. Mogelijk zullen hierdoor meer vrouwen ofwel overgaan tot onveilige, illegale abortus, of zelfs sterilisatie overwegen. Het bemoeilijken van abortus valt ook moeilijk te rijmen met de idee dat men de gelijkheid tussen man en vrouw wil bevorderen.

LGBT-rechten

Een derde tendens die reeds zichtbaar is, is dat de toegenomen tolerantie ten aanzien van holebi´s nu dreigt teruggeschroefd te worden. Immers, holebi´s planten zich niet voort. Dat moet dan toch de simpele redenering zijn. Naast het feit dat LGBT ook steeds meer opnieuw gezien worden als een decadente westerse invloed die de traditionele Chinese familiewaarden ondergraaft. Een zeer verontrustende situatie deed zich voor bij Shanghai University. Die stuurde een richtlijn uit naar alle geledingen om over te gaan tot registratie van iedereen die zich niet als heterofiel identificeert. Wat verder met de gegevens moet gebeuren is niet duidelijk. Maar dat dit hoogst intimiderend is, is duidelijk. Ook op WeChat werden verschillende groepen rond LGBT-rechten gesloten. En vorig jaar hield ook de Shanghai Pride het officieel voor bekeken.

Migratie

Tot slot is ook nog de factor migratie. Die kan een grote invloed hebben op de grootte van een bevolking. In het Westen hebben we er in de jaren 60 resoluut voor gekozen om tekorten op de arbeidsmarkt in te vullen door middel van immigratie. De laatste decennia wordt migratie ook gezien als een manier om onze eigen bevolkingskrimp tegen te gaan. Het is echter duidelijk dat men daar in China, net zoals in Japan of Korea, absoluut geen heil in ziet. China wil meer Chinese baby’s. Niet meer niet-Chinese baby’s.

China kampt echter met een structureel negatief migratiesaldo. De netto emigratie bedroeg de laatste 5 jaar -0,23/1000 inwoners. Op een bevolking van 1,4 miljard komt dat neer op een netto emigratie van 322.000 Chinezen/jaar. Dit zijn voornamelijk eerder jonge Chinezen die andere oorden opzoeken en zich dus niet in China zelf voortplanten. Ondanks de coronacrisis zat het aantal Chinese studenten in de VS al opnieuw op het peil van 2019. De lokroep van het Westen blijft dus intact bij hoogopgeleide Chinese jongeren.

Paspoorten

De vraag stelt zich dan ook of China hier maatregelen zal overwegen. Ietwat verontrustend is het feit dat sinds juli dit jaar geen nieuwe paspoorten meer worden afgeleverd. Een Chinees paspoort is 10 jaar geldig. Maar door de coronacrisis gingen de meeste Chinezen het afgelopen anderhalf sowieso al niet op reis. Mogelijk zijn op die manier intussen al zo’n 20% van de Chinese paspoorten in omloop verlopen. Het is niet duidelijk of deze maatregel enkel tijdelijk is omwille van corona. Op deze manier kan men immers de reisbewegingen van Chinezen inperken. Zo kan men het risico op import van corona bij terugkeer verkleinen en ook de nood aan quarantainecapaciteit beperken. Het valt niet uit te sluiten dat Xi met deze inperking echter een soort ‘reset’ beoogt. Dat hij de reisvrijheid van Chinezen meer permanent wil inperken om zo ook het negatieve migratiesaldo te verkleinen.

Conclusie

De dramatisch lage geboortecijfers zullen de komende jaren ongetwijfeld één van de prioriteiten blijven voor de CCP. Immers, indien de bevolking verder blijft krimpen en verouderen, dreigt dit binnen 10 jaar ook de Chinese economische groei onderuit te halen. En daarmee ook de impliciete legitimatie van het machtsmonopolie van de CCP. De kans dat men het tij voldoende kan keren lijkt echter zeer klein.

De grote tekortkoming van de visie van de CCP is namelijk dat zij weigert in te zien dat de dalende geboortecijfers ook een reflectie zijn van het gebrek aan vertrouwen in de toekomst. Eigenlijk is het ook een impliciete manier van de stedelijke middenklasse, die nu de meerderheid van de bevolking uitmaakt, om haar ontevredenheid over het gevoerde beleid uit te drukken. De economische boom van de laatste decennia heeft een kleine groep extreem rijk gemaakt en de rurale bevolking uit de bittere armoede getrokken. Maar de opofferingen en ontberingen van de modale Chinees zijn vooralsnog onvoldoende beloond geworden met een hogere levenskwaliteit. Zolang daar geen verandering in komt, zal de huidige generatie jonge Chinezen er weinig voor voelen opnieuw kroostrijke gezinnen te vormen.

Jan Wostyn

Jan Wostyn is econoom en sinoloog (beiden KU Leuven). Hij woonde zes jaar in China in Wuhan, Xiamen, Shanghai en Beijing en is mede-oprichter van de Hutong School, één van de leidende Chinese taalinstituten in China. Hij doceerde ook Bedrijfskunde aan de Thomas More Hogeschool.