Vandaag 1983: afschaffing van de borrelwet Vandervelde – prosit niettemin

Op donderdag 28 december 1983, nog net op tijd voor nieuwjaar, wordt de ‘borrelwet’ Vandervelde afgeschaft, dat wil zeggen: vervangen door een nieuwe alcoholreglementering, de Wet Gol-De Clercq.

Maar wie was Emile Vandervelde (1866-1938) en wat stelde ‘zijn’ wet voor? De socialist Vandervelde was een jurist uit de Franstalige Brusselse burgerij, volksvertegenwoordiger en minister voor de Belgische Werkliedenpartij (BWP). Al in 1898 publiceert Vandervelde het manifest De werkliedenpartij en de dronkenschap. Daarin geeft Vandervelde aan dat de alcohol, en vooral dan jenever, bij arbeiders voor veel sociale ellende zorgt. De achtergrond: op 1 maart 1892 waren er in België 175 000 herbergen, ofwel een gemiddelde van één herberg per 36 inwoners of één herberg per negen mannen ouder dan 20 jaar. Het verbruik kwam neer op een budget van 115 miljoen frank, het tienvoudige van de toenmalige onderwijsbegroting.

Op 10 september 1919 wordt een nieuwe alcoholwet gepubliceerd in het Belgische Staatsblad. De wet krijgt snel de naam ‘Wet Vandervelde’, tegen de zin van Emile Vandervelde zelf die de nieuwe reglementering ondermaats vindt. Vanaf nu is het verboden ‘sterkedrank’ aan te bieden, te verkopen of te consumeren in alle publiek toegankelijke plaatsen, zoals hotels, cafés en stations. Drankgelegenheden mogen geen sterkedrank meer in voorraad hebben, ook niet in de aanpalende woning.

Verder mogen de mensen nog uitsluitend sterkedrank kopen voor eigen gebruik… met minstens twee liter tegelijk. Uit vrees dat het drankmisbruik zich zou verplaatsten naar de huiselijke sfeer verviervoudigt men de jeneveraccijnzen. Voor arbeiders wordt alcohol een luxeproduct.

Rond 1980 weet zowat het kleinste kind hoe het de wet-Vandervelde kan omzeilen. De wet wordt haast niet meer toegepast, politie en justitie knijpen beide ogen dicht.  Op 1 januari 1984 wordt de Wet Vandervelde vervangen door de Wet Gol-De Clercq. Vanaf nu heb je geen vergunning meer nodig om sterkedrank te verkopen. Die wordt gedefinieerd als drank met een alcoholgehalte hoger dan 22% vol. bij 20° Celsius. Minderjarigen mogen in drankgelegenheden geen sterkedrank drinken of kopen. Sterkedrank verkopen of gratis aanbieden is verboden op de openbare weg, tenzij occasioneel en met specifieke toestemming, bij culturele of sportieve manifestaties. En in drankgelegenheden mag geen reclame voorkomen die aanzet tot het verbruik van sterkedrank.

De borrelwet van 1984 geldt vandaag nog. Wel is sinds 2010 een wetswijziging van kracht die het verkopen, schenken of aanbieden van ‘alcohol’ aan jongeren onder de 16 jaar verbiedt. Dit verbod omvat alle alcoholhoudende dranken van meer dan 0,5% vol., zoals bier, wijn, enz. Elke persoon die alcohol of sterkedrank wil kopen, moet zijn leeftijd kunnen aantonen.