Voetbal, spiegel van onze tijd

Ook wie collectivistische sympathieën heeft en naar meer materiële gelijkheid streeft, maakt graag twee uitzonderingen. Voor lottowinnaars. En voor voetballers. voetbal is de sport waarbij minder begoeden vanaf de zijlijn miljonairs toejuichen en er nog voor betalen ook.

Tegelijk is het de plek bij uitstek waar het kloppend hart van de samenleving voelbaar is. Wat telt echt, wat is randversiering? Voetbal zal het u leren.

Al even zag ik geen wedstrijd meer live. Te lui. Maar af en toe, vooral als ik moe ben en over weinig ideeën beschik, wat almaar vaker geschiedt, zet ik de televisie aan. Altijd een leermoment.

Racistisch incident, woedende reacties

Zo was er deze week de wedstrijd tussen Benfica en Real Madrid. Uitslag 0-1. De match werd overschaduwd door een merkwaardig incident. Nadat de donkere Braziliaanse voetballer Vinicius Jr. had gescoord voor Real, ging hij over tot een lichtjes provocerende vreugdedans die hem een gele kaart opleverde. In de commotie die daarop volgde zou een speler van Benfica, de Argentijn Gianluca Prestianni, Vinicius iets racistisch hebben toegeschreeuwd. ‘Aap’, naar verluidt. Al ontkent Prestianni.

Ongetwijfeld was die uitroep hoorbaar, maar zichtbaar zeker niet, omdat de Argentijn zijn shirt over zijn mond trok toen hij met schelden een aanvang nam. Liplezers zijn dan kansloos. Blijkbaar doen voetballers dat geregeld om sancties te ontlopen. Hoe dan ook, er wordt verder onderzocht wat Prestianni precies te melden had. Het is onzeker of dat ooit duidelijk wordt. Ondertussen was de verontwaardiging bij zowel Real als de commentatoren enorm. Sterspeler Kylian Mbappé vond zelfs dat Prestianni nooit meer in de Champions League zou mogen spelen.

Het incident laat zien dat in onze tijd van alle inbreuken die een voetballer kan begaan, racistische opmerkingen het zwaarst doorwegen. Waarschijnlijk meer dan het opzettelijk toebrengen van een ernstig fysiek letsel dat soms het einde van de loopbaan van een tegenstander betekent. Ik heb alleszins geen weet van een levenslange schorsing die daarop volgde, althans niet in het profvoetbal.

Toch vindt Mbappé – mogelijk in de woede van het moment, laten we geen voorbarige conclusies trekken – dat de twintigjarige Prestianni, gezien de ernst van zijn vergrijp, nooit meer in de Champions League zou mogen aantreden.

Proportionaliteit

En nu een delicate vraag. Is die sanctie te hard, zelfs indien effectief wordt bewezen dat Prestianni racistisch uit de hoek kwam? Ik vind van wel, hoewel ik maar al te goed besef dat sommigen mijn standpunt onaanvaardbaar zullen vinden. Met als argument dat ik racisme vergoelijk of, erger nog, zelf een racist zou zijn. Edoch, ik relativeer racisme op geen enkele manier. In heel mijn lange en nutteloze leven, daar ben ik volstrekt zeker van, heb ik nooit iets gezegd of geschreven dat ook maar enigszins naar racisme neigt.

Ik heb het immers over iets anders. Over de omvang van de sanctie. Een 20-jarige voetballer verdient geen levenslange uitsluiting. En dus ook niet voor een racistische opmerking uitgeschreeuwd in het heetst van de strijd. Pas op, ik vind zo’n gedrag op een voetbalveld en daarbuiten volledig onaanvaardbaar. Toch moet elke sanctie proportioneel blijven. En levenslange uitsluiting is dat niet.

Voetbal is een spiegel van de tijd. Een ander, minder gevoelig incident illustreert dat evenzeer. Tijdens de aanvangsminuten van de wedstrijd Club Brugge-Atletico Madrid (3-3) werd een strafschop toegekend. In het moderne voetbal leidt een aangeschoten of uit de lucht vallende bal die in de fatale zone tegen de arm van een verdediger terechtkomt, meteen tot een penalty. Het gaat om het pure feit: waar belandt de bal? De intentie van de verdediger blijft buiten beschouwing. Terwijl ik mij uit het voetbal van mijn jeugd het onderscheid herinner tussen vrijwillig handspel, dat tot een penalty leidde, en de onvrijwillige versie ervan, die onbestraft bleef.

Duidelijkheid boven rechtvaardigheid

De verdwijning van dit onderscheid is kenmerkend voor onze tijd. Het verschil tussen vrijwillig en onvrijwillig handspel vergt immers een concrete beoordeling van de hele situatie door de scheidsrechter. Die verloopt altijd wat subjectief en onzeker. Terwijl in onze tijd duidelijke regels belangrijker zijn dan rechtvaardige.

Kortom, op drie punten illustreren deze snapshots uit de Champions League voorbeeldig de tijdgeest. In de rangorde van de fouten die een voetballer kan maken – met racistische uitlatingen als zwaarste delict – weerspiegelt zich de hedendaagse waardenschaal. In de roep om levenslange straffen schuilt de groeiende hang naar onverbiddelijkheid. En in de afwijzing van fijnmazige casuïstiek ligt de hunkering naar zekerheid besloten, desnoods ten koste van wat rechtvaardig is.

Kijk naar voetbal. En u ontvangt een vrijstelling voor het vak moraalfilosofie.