fbpx


Analyse, Cultuur
cultuur

Volk zonder bovenlaag

Waarom het cultuurdepartement beter zou afgeschaft worden



OK, minister-president Jan Jambon heeft zijn maatpak niet naar de nieuwkuis moeten brengen na de uitreiking van de Vlaamse cultuurprijzen: ook met tomaten gooien vergt oefening. Niettemin een nieuwe escalatie in de oorlog die begon met de aankondiging van een stevige besparingsronde. Zelf ben ik een van de ferventste critici van de linksdraaiende cultuurelite, die angstvallig de Belgitude belijdt, dweept met de monarchie, maar wel door de Vlaamse administratie wil gepamperd worden. Dit spagaat leidt tot een verkrampte houding jegens…

Plus artikel - gratis maandabonnement

U heeft een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U heeft reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement



Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.







Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder je email adres en je naam en we maken een nieuw wachtwoord (als je een account hebt) of we maken automatisch een account aan.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


OK, minister-president Jan Jambon heeft zijn maatpak niet naar de nieuwkuis moeten brengen na de uitreiking van de Vlaamse cultuurprijzen: ook met tomaten gooien vergt oefening. Niettemin een nieuwe escalatie in de oorlog die begon met de aankondiging van een stevige besparingsronde.

Zelf ben ik een van de ferventste critici van de linksdraaiende cultuurelite, die angstvallig de Belgitude belijdt, dweept met de monarchie, maar wel door de Vlaamse administratie wil gepamperd worden. Dit spagaat leidt tot een verkrampte houding jegens la Flandre profonde, met zijn verzuurde foutstemmers, allemaal mensen die van cultuur niks snappen en met de racistische erfzonde zijn beladen.

In werkelijkheid rateert deze elite elke aansluiting met de grote onrust en afkeer die zich in Vlaanderen aftekent jegens het Belgische establishment. ‘We zijn een volk zonder bovenlaag’, stelde de in 2007 overleden Joost Ballegeer vast. Correctie: we hébben een bovenlaag, maar dan wel een die op de grondstroom spuwt en af en toe een minister met tomaten bekogelt als ze haar zin niet krijgt.

Deze ‘bovenlaag’ leeft in een bubbel van het grote gelijk maar is in wezen behoudsgezind en corporatistisch. De angst om politiek geminoriseerd te worden leidde bij links tot een aandoenlijke Belgitude die met geen enkel progressief idee te rijmen valt. We bevinden ons vandaag op een politiek keerpunt, een moment waarop België implodeert en een Vlaams-republikeins momentum tot de mogelijkheden behoort, maar cultuurlinks geeft niet thuis. De voorhoede is een achterhoede.

Intelligentsia en revolte

cultuur

François Marie Arouet, alias Voltaire

Elke politiek-maatschappelijke ommekeer heeft een publiek draagvlak nodig, een massa, maar ook een culturele elite die op de barricaden staat. Een revolte zonder intellectuele voorhoede, bestaat niet. De bekend gebleven boutade van Louis XVI, dat het eigenlijk de subversieve geschriften van Voltaire, Rousseau, Montesquieu, de encyclopedisten en co waren die hem genekt hebben, moet men niet onderschatten: het proza van de manifesten, de essays en de satires beet als vitriool doorheen de geledingen van het toenmalige Ancien Régime.

De Franse, de Russische Revolutie, maar, recenter ook de Ierse vrijheidsstrijd, de Praagse Lente, de Portugese Anjerrevolutie, de Tibetaanse onafhankelijkheidsstrijd, de huidige Catalaanse opstand…:  het zijn kunstenaars, schrijvers, academici, journalisten, soms zelfs religieuze leiders, die het voortouw nemen. Niet alleen puur pamfletair, met slogans, maar ook filosofisch of artistiek of literair. Hun werk staat in het teken van de verandering, en vormt een bindteken tussen de salons en de barricaden, de theorie en de straat.

In het essay ‘De Vlaamse republiek: een historisch momentum?’ behandel ik verder deze revolutionaire dynamiek die soms vertrekt van een kleine aanleiding, de fameuze ‘druppel teveel’. Het Vlaamse onafhankelijkheidsstreven gaat over rechtvaardigheid, emancipatie en méér burgerdemocratie. Het gaat over een opstand tegen verkalkte instellingen, bureaucratische bedilzucht en de Jacobijnse arrogantie van de macht die we met de Belgische staat associëren, al dan gereformeerd. In Vlaanderen zou elke kunstenaar, schrijver, intellectueel van enige carrure tot in zijn laatste vezel een separatist moeten zijn.

Helaas dus. Het Dansaert-establishment verschiet zijn pijlen aan een schimmenoorlog met de partij die nog altijd de grootste van Vlaanderen is, gevolgd door een partij die helemaal als de baarlijke duivel wordt beschouwd. Zowat de helft van de Vlaamse kiezers wordt dus door cultuurlinks als politisch unfähig aanzien. Waarom zouden deze paria’s dan nog bijdragen aan cultuurbudgetten?

Biedermeiermentaliteit

cultuur

Zimmerbild (Anoniem, Wenen ca. 1820)

Dit gezegd zijnde, snap ik niet waarom minister-president Jambon er ook nog even snel cultuur wou bij nemen, bij wijze van nevenbedrijf. Als signaal kan dat tellen. De ondernemer uit Brasschaat heeft er ook geen tijd voor, en we bespeuren nu al enige aversie die uiteraard wederzijds is. Het blijkt overigens Joachim Pohlmann te zijn, vertrouweling en ghostwriter van Bart De Wever, die als kabinetschef de lijnen uitzet.

Pohlmann is een notoir verdediger van het conservatisme en ziet zijn engagement in het kader van een heuse cultuuroorlog tegen boven vermelde linkse elite. Hij bekritiseert de verslaafdheid van deze elite aan het subsidie-infuus, en ik treed hem daarin bij: kunst die ingekapseld zit in het systeem, kan nooit onthecht en radicaal naar voor komen.

Tegelijk is het conservatisme geen motor van grote kunst. Nostalgie naar het verleden inspireert hooguit een kleinburgerlijke Biedermeiercultuur, genoemd naar de post-revolutionaire periode in Europa na 1815, toen de Anciens Régimes  opgelucht adem haalden na de Napoleontische vloedgolf. Het leverde tal van mooie borduurwerken op en schilderijen met huiselijke tafereeltjes. Gelukkig keerde men vanaf 1848 terug naar the real thing  en betraden revolutionaire kunstenaars als Richard Wagner het podium.

En laat dat nu het probleem zijn: de N-VA wil wel afrekenen met de linkse cultuurbobo’s, maar kan zelf vanuit haar conservatisme geen statement maken rond ‘radicale’ kunst en cultuurbeleving. Dat leidt tot ronduit gênante statements, die echt ruiken naar belegen fatsoensrakkerij en protserige standingcultuur. Zoals Els van Doesburg, Antwerps N-VA-gemeenteraadslid, die in Doorbraak de ontaarding van onze westerse beschaving aanklaagt omdat ze in de opera een paar mensen in jeansbroek is tegengekomen. Heremijntijd!

Ze had misschien beter gezegd wat er op de scène te beleven viel in plaats van ongelukkig te zijn over de dresscode in de foyer. Terloops laat ze het woord ‘vrouwenbesnijdenis’ vallen, om te illustreren hoe diep ze geaffronteerd is en hoe ver ze, met het champagneglas in de hand, verwijderd staat van deze barbarij (‘Ik trek me op aan de bezoekers die wel gepast gekleed verschijnen’). Het ging daarnet over Biedermeiermentaliteit, maar dit is het dus echt.

Lam Gods

cultuurIn dezelfde geest verraden grotere boegbeelden dat ze evenmin snappen waar kunst over gaat. Kamerfractieleider Peter De Roover, die zich ambtshalve met alles moet moeien, hield tijden de besparingsdiscussie in november van vorig jaar een vurig pleidooi voor de terugkeer naar ‘schoonheid’ in de kunsten.

Helaas, schoonheid is decoratief, en het is doorgaans niet dat waar het grote kunstenaars primair om te doen is. Voor J.S. Bach ging het om de uitdrukking van een religieus levensgevoel en besef van de Almacht, voor Beethoven de expressie van een revolutionaire, ontketende geest. Beluister Ludwigs derde symfonie, de Eroïca, als vloek in de kerk, provocatief, inbegrepen een aantal schurende dissonanten, donderend geroffel en oorverdovende trompetstoten. Schoonheid, my ass.

En dan het allergrootste kunstwerk van eigen bodem, de Aanbidding van het Lam Gods  van de gebroeders Van Eyck. Het werk blijft verbazen, maar niet door zijn schoonheid en raffinement op zich, want de Vlaamse primitieven hadden hun naam niet gestolen: perspectivisme was aan hen niet besteed, de figuren staan naast elkaar zoals een kind het zou tekenen. De historicus Johan Huizinga beschouwde het Lam Gods zelfs als technisch zwak, niet oogstrelend, en alleszins inferieur aan de Italiaanse renaissance, genre Giotto. Wat dit werk echter krachtig en overtroffen maakt, is zijn mystieke boodschap, het verhaal en de compositie vol complexe symboliek, daardoor is het radicaal, vernieuwend én tijdloos.

Conclusie: we zitten opgescheept met de verkeerde elite, de verkeerde cultuurminister, maar gelukkig toch wel met een schatkamer vol meesterwerken die voor mijn part zelfs niet in een canon hoeven te worden opgenomen. Zak gewoon eens af met of zonder kinderen naar Gent, bezoek de geanimeerde tentoonstelling rond het gerestaureerde Lam Gods en vergeet zeker niet te tafelen om en rond de Sint-Baafs.

Het departement cultuur kan dan, als officiële sponsor van de kunstensector, misschien beter gewoon afgeschaft worden. De overheid moet zorgen dat het niet binnen regent in de musea, mag best wel wat geld uitgeven aan opera en theater, maar hoeft niet elke creatieve drollendraaier te subsidiëren. Hopelijk heb ik zo wel wat op alle zere tenen getrapt en is het politiek-incorrecte boek weer een hoofdstuk rijker.

Johan Sanctorum

Johan Sanctorum is filosoof, publicist, blogger en Doorbraak-columnist.